پند و اندرز درباره دنیا و دنیا دوستی در حدیثی از پیامبر اسلام (ص)

دنیا دوستی، امری است که بیشتر مردم دنیا به آن گرفتارند. اساسا منشا بیشتر گرفتاری ها و نا هنجاری های اجتماعی دنیا دوستی است که زندگی بشر را با خطر مواجه نموده است.

دنیا و جهان خاکی را خداوند بسیار زیبا آفریده است و هیچ مشکلی از سوی دنیا متوجه کسی نمی شود. خداوند دنیا را بهترین مکانی برای زندگی انسان ها قرار داده و انواع نعمت ها را برای انسان در این جهان خاکی فراهم نموده تا با کمال آسایش در آن زندگی کند و عبادت و شکر خدا را انجام دهد. به عبارت دیگر خداوند دنیا را برای زندگی سالم خلق کرده که انسان هم از زندگی در آن لذت ببرد و هم برای آخرت خود توشه برداری کند.

دنیا دوستی عامل سقوط انسانیت

از امام صادق (علیه‌ السلام) نقل شده که فرمود: «رَأْسُ‏ كُلِّ خَطِيئَةٍ حُبُ‏ الدُّنْيَا^[1]؛ ریشه همه خطاها و گناهان دنیا دوستی است» این حقیقت را در جوامع بشری با تجربه و چشم خود مان به وضوح مشاهده می کنیم که عامل جنگ های خونین و خانمانسوز  در جهان، دنیا دوستی بوده و به خاطر دنیا چه قتل عامهایی که انجام نشده است.

پایمال شدن حقوق دیگران و ظلم هایی که بر مردم از سوی زورگویان انجام می گیرد علت اصلی آن دنیا دوستی است. اشغال گری ها و کشور گشایی ها از سوی دولت ها و یا اقوام با دنیا دوستی قابل توجیه می گردد. کسی که به حق خود راضی نباشد به حقوق دیگران تجاوز نموده تا دنیای خود را آباد کند.

از رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) نقل شده که فرمود: سرآغاز آنچه سبب نافرمانى خدا است شش چيز است: « دنیا دوستی، دوستى‏ رياست، دوستى طعام، دوستى خواب، دوستى راحت و آسايش، و دوستى زن ‏ها».^[2]

در حقیقت دنیا دوستی و سایر مواردی که  در این حدیث شریف ذکر شده که آن ها هم به دنیا دوستی برمی گردند، سبب طغیان انسان در برابر خدا گردیده و باعث می شود که از دستورات خداوند نافرمانی کند.

گناهانی که انسان در زندگی مرتکب می شود نمی تواند بدون دنیا دوستی از او سر بزنند. و کسانی که دنیا را هدف خود قرار دهد نمی تواند تحت فرمان خدا قرار گیرد بلکه همیشه در حال گناه و معصیت به سر می برند.

به هر حال انسان با این جاذبه های که در دنیا دوستی وجود دارد از مسیر حق منحرف شده  و به علت دنیا دوستی باعث ایجاد چالش و مشکلات در دنیا گردیده و زندگی شیرین را برای مردم به تلخی مبدل نموده است تا حدی که برخی انسان ها از زندگی در این دنیا به تنگ آمده اند.

انسان به علت دنیا دوستی نه تنها عامل فساد و فتنه در زندگی بشر شده است بلکه باعث گردیده که برخی به جای نکوهش دنیا دوستی خود دنیا و زندگی در آن را مورد نکوهش قرار دهند.

اگر انسان بر طبق برنامه الهی که در پیش روی آنان نهاده شده زندگی کنند، باعث آرامش و امنیت در زندگی بشر گردیده  و برکات آسمان و زمینی در اختیار مردم قرار می گیرند و با کمال آرامش می توانند از زندگی در دنیا لذت ببرند و در کنار این زندگی سعادت مند می توانند عبادت خدا را به گونه ای شایسته انجام داده و برای عقبای خود توشه ای مناسبی آماده کنند. حدیثی از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)  درباره دنیا دوستی و اینکه چه کسانی خوشبخت و رستگار هستند نقل شده که در اینجا آن را نقل می کنیم:

متن حدیث

مَا لِي أَرَى حُبَّ الدُّنْيَا قَدْ غَلَبَ عَلَى كَثِيرٍ مِنَ النَّاسِ حَتَّى كَأَنَّ الْمَوْتَ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا عَلَى غَيْرِهِمْ كُتِبَ وَ كَأَنَّ الْحَقَّ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا عَلَى غَيْرِهِمْ وَجَبَ وَ حَتَّى كَأَنَّ مَا يَسْمَعُونَ مِنْ خَبَرِ الْأَمْوَاتِ قَبْلَهُمْ عِنْدَهُمْ كَسَبِيلِ قَوْمٍ سَفْرٍ عَمَّا قَلِيلٍ إِلَيْهِمْ رَاجِعُونَ‏ تُبَوِّءُونَهُمْ أَجْدَاثَهُمْ‏ وَ تَأْكُلُونَ تُرَاثَهُمْ وَ أَنْتُمْ مُخَلَّدُونَ بَعْدَهُمْ هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ.

 أَ مَا يَتَّعِظُ آخِرُهُمْ بِأَوَّلِهِمْ لَقَدْ جَهِلُوا وَ نَسُوا كُلَّ مَوْعِظَةٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ وَ أَمِنُوا شَرَّ كُلِّ عَاقِبَةِ سَوْءٍ وَ لَمْ يَخَافُوا نُزُولَ فَادِحَةٍ وَ لَا بَوَائِقَ كُلِّ حَادِثَةٍ.

طُوبَى لِمَنْ شَغَلَهُ خَوْفُ اللَّهُ عَنْ خَوْفِ النَّاسِ. طُوبَى لِمَنْ طَابَ كَسْبُهُ وَ صَلَحَتْ سَرِيرَتُهُ وَ حَسُنَتْ عَلَانِيَتُهُ وَ اسْتَقَامَتْ خَلِيقَتُهُ. طُوبَى لِمَنْ أَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مَالِهِ وَ أَمْسَكَ الْفَضْلَ مِنْ قَوْلِهِ. طُوبَى لِمَنْ تَوَاضَعَ لِلَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ وَ زَهِدَ فِيمَا أُحِلَّ لَهُ مِنْ غَيْرِ رَغْبَةٍ عَنْ سُنَّتِي وَ رَفَضَ زَهْرَةَ الدُّنْيَا مِنْ غَيْرِ تَحَوُّلٍ عَنْ سُنَّتِي وَ اتَّبَعَ الْأَخْيَارَ مِنْ عِتْرَتِي مِنْ بَعْدِي وَ خَالَطَ أَهْلَ الْفِقْهِ وَ الْحِكْمَةِ وَ رَحِمَ أَهْلَ الْمَسْكَنَةِ. طُوبَى لِمَنِ اكْتَسَبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ مَالًا مِنْ غَيْرِ مَعْصِيَةٍ وَ أَنْفَقَهُ فِي غَيْرِ مَعْصِيَةٍ وَ عَادَ بِهِ عَلَى أَهْلِ الْمَسْكَنَةِ وَ جَانَبَ أَهْلَ الْخُيَلَاءِ وَ التَّفَاخُرِ وَ الرَّغْبَةِ فِي الدُّنْيَا الْمُبْتَدِعِينَ خِلَافَ سُنَّتِي‏ الْعَامِلِينَ بِغَيْرِ سِيرَتِي. طُوبَى لِمَنْ حَسُنَ مَعَ النَّاسِ خُلُقُهُ وَ بَذَلَ لَهُمْ مَعُونَتَهُ وَ عَدَلَ عَنْهُمْ شَرَّهُ.^[3]

نکوهش دنیا دوستی

از چيست كه مى ‏بينم دنيا دوستى بر بسيارى از مردم چيره گشته تا آنجا كه گويا در اين دنيا مرگ براى غير آنان رقم خورده؟! گويا حق در اين دنيا بر ديگران واجب شده است تا آنجا كه وقتى خبر مردگان پيش از خود را مى‏ شنوند چنين مى ‏پندارند كه آنان به مسافرتى رفته ‏اند و به زودى نزد اينان برمى‏ گردند! آنان را به خاك مى ‏سپاريد و ميراث شان را مى‏ خوريد و [مى‏ پنداريد] خود بعد از آنان جاويد مى‏ مانيد؟!

پند نگرفتن آیندگان از گذشتگان

دريغا، دريغا! آيا آيندگان از گذشتگان پند نمى‏ گيرند؟! هر پند و اندرزى را كه در قرآن آمده ناديده گرفته و به دست فراموشى سپردند و از فرجام بد هر كار ناروا خود را در امان پنداشتند و از نزول هيچ بلا و بروز هيچ حادثه ناخوشايندى نهراسيدند.

بشارت های پیامبر اسلام

خوشا به حال آن كس كه ترس از خدايش او را از ترس مردم باز دارد.

خوشا به حال آن كس كه درآمدش پاك است و نهادش شايسته و ظاهرش نيكو و سرشتش درست مى ‏باشد.

خوشا به حال آن كس كه زيادى مال خويش را انفاق نمايد و جلو زياده گويى خود را بگيرد.

خوشا به حال آن كس كه براى خدا- كه نامش گرامى است- فروتنى نمايد و از آنچه برايش حلال كرده نيز كناره گيرد بدون اينكه از سنت من روى گرداند، زرق و برق دنيا را كنار نهد بى‏ آن كه از سنت من به انحراف گرايد و پس از من، از نيكان خانواده‏ ام پيروى نمايد و با اهل علم و حكمت معاشرت كند و به مستمندان مهربانى نمايد.

خوشا به حال آن كس كه كسب و درآمدش از راه گناه نباشد و در راه گناه نيز خرج ننمايد و آن را به مستمندان و نيازمندان برساند و نيز از اشخاص از خود راضى و فخر فروش و دنيا دوست و بدعتگذاران بر خلاف سنت من و كارگزاران مخالف روش من، دورى گزيند.

خوشا به حال آن كس كه با مردم خوش اخلاقى نمايد و به آنان كمك رساند و شر خود را از آنان بگرداند.^[4]

در توضیح  فراز های این حدیث می توان گفت که چیزی که برای همگان در حد یقین مسلم است فانی بودن این دنیا است و هیچ کسی در دنیا بقا نداشته و بعد از چند سال زندگی، دنیا را ترک می کند. با وجود این یقین باز هم بسیاری از مردم گرفتار دنیا دوستی می شوند و  در نتیجه هم خود را و هم دیگران را گرفتار مصیبت های جبران ناپذیر می کنند.

عقل انسان در برابر دنیا دوستی و جاذبه های دنیا زایل گردیده و از کار می افتد و دنیا دوستان متوجه این حقیقت نمی شوند که عمر خود را با دنیا دوستی تلف می کند. چیزی که پایدار نیست از نظر عقل قابلیت دوستی را ندارد. انسان باید چیزی را دوست داشته باشد که هم در این دنیا باعث سعادت او می گردد و هم بعد از مرگ و رفتن از این دنیا از او جدا نخوهد شد و باعث سعادت ابدی او می شود.

انسان عاقل هرگز عقبای خود را به چیزی که فانی شدنی است و بقا ندارد نمی فروشد. انسان عاقل با اینکه از نعمت های دنیا به خوبی استفاده می کند با زندگی سالم و عبادت خداوند و خدمت به مردم  لذت می برد و هرگز نسبت به ظلم به دیگران فکر هم نمی کند.

نتیجه گیری

از حدیث فوق این نتیجه حاصل می گردد که دنیا دوستی منشا تمام مشکلات در جامعه بشری است. انسان تا از دنیا دوستی دست برندارد، روی سعادت و خوشحالی را نخواهد دید. هنگامی که عشق انسان از دنیا قطع شود می تواند به انجام کارهای خیر و نیکو پرداخته و موجبات سعادت دنیا و جهان آخرت خود و دیگران را فراهم کند.

گردآوری: حمیدالله رفیعی

پی نوشت ها

[1] . الكافي،  ج2، ص 315.

[2] . اصول كافى، ج5، ص 167.

[3]. تحف العقول‏، ص 29 – 30.

[4]. ترجمه تحف العقول، ص 51 – 53.

منابع

1. ابن شعبه حرانى، حسن بن على‏، تحف العقول‏، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، قم، جامعه مدرسین، چ2، 1404ق.

2. ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، ترجمه صادق حسن زاده‏، قم، انتشارات آل علی علیه السلام‏، چ1، 1382ش.

3. كلينى، محمد بن يعقوب‏ا، لكافي، محقق / مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، تهران، دار الكتب الإسلامية، چ4، 1407ق.

4. كلينى، محمد بن يعقوب، اصول كافى، مترجم و شارح: كمره‏اى، محمدباقر، قم، اسوه، 1375ش.