یکی از مسائلی که در جامعه اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار است حجاب و پوشش زن است. هرچند مرد هم باید پوشش مناسبی داشته باشد تا موجب بروز مسائل و مشکلات غیر اخلاقی در جامعه نشود.
به دلیل تفاوت بین خلقت مرد و زن، در مسئله حجاب نیز تفاوت هایی وجود دارد. حجاب برای زن یک سنگر و محافظ است که او را از آسیب های مختلف در برابر مردان حفظ می کند. حجاب، عفت و حیای زن را حفظ نموده و آنها را رشد می دهد.
هدف از زندگی در دنیا این است که زن و مرد به وظایف خود به گونه ای بپردازند تا در مسیر زندگی، سلامت روانی، اخلاقی و اعتقادی خود را حفظ کرده و حیثیت و شخصیت آنان زیر سوال نرود. با این وجود آنچه مشاهده می شود این است که جامعه بشری ارزش های انسانی را که باعث کمال و سعادت او می شود کنار زده و وارد زندگی ای شده که هوا و هوس حیوانی آن را اقتضا می کند.
حجاب زن یکی از مسائلی است که امروزه اکثر مردم دنیا از آن اعراض کرده و جامعه را به سویی سوق می دهد که انسانیت انسان را زیر سوال برده و او را به سوی حیوانیت نزدیک می کند. دوست دارند در بین زن و مرد هیچ مرزی وجود نداشته باشد و در هر مکان به صورت مختلط زندگی کنند. این در حالی است که ارزش و شخصیت انسان اعم از زن و مرد چنین وضعیتی را نمی پذیرد.
در این نوشتار به منظور تبیین هر چه بیشتر حجاب و اهمیت آن برای زن به چند حدیث از حضرت فاطمه (علیها السلام) اشاره می شود تا ارزش واقعی و منزلت زن بهتر دانسته شود.
- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فِي الْحَدِيثِ الَّذِي قَالَتْهُ فَاطِمَةُ (سلام الله علیها) خَيْرُ النِّسَاءِ أَنْ لَا يَرَيْنَ الرِّجَالَ وَ لَا يَرَاهُنَ الرِّجَالُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّهَا مِنِّي.[1]
چون فاطمه (سلام الله علیها) در جواب پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) عرضه داشت كه: بهترين زنان كسى است كه مردى او را نبيند و او مردى را نبيند؛ پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در مقام تعريف و تمجيد او فرمود: فاطمه از منست.
- وَ رُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ (علیه السلام) قَالَ: كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) فَقَالَ أَخْبِرُونِي أَيُّ شَيْءٍ خَيْرٌ لِلنِّسَاءِ فَعَيِينَا بِذَلِكَ كُلُّنَا حَتَّى تَفَرَّقْنَا فَرَجَعْتُ إِلَى فَاطِمَةَ (علیه السلام) فَأَخْبَرْتُهَا الَّذِي قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَّا عَلِمَهُ وَ لَا عَرَفَهُ فَقَالَتْ وَ لَكِنِّي أَعْرِفُهُ خَيْرٌ لِلنِّسَاءِ أَنْ لَا يَرَيْنَ الرِّجَالَ وَ لَا يَرَاهُنَ الرِّجَالُ فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقُلْتُ:
يَا رَسُولَ اللَّهِ سَأَلْتَنَا أَيُّ شَيْءٍ خَيْرٌ لِلنِّسَاءِ وَ خَيْرٌ لَهُنَّ أَنْ لَا يَرَيْنَ الرِّجَالَ وَ لَا يَرَاهُنَ الرِّجَالُ قَالَ مَنْ أَخْبَرَكَ فَلَمْ تَعْلَمْهُ وَ أَنْتَ عِنْدِي قُلْتُ فَاطِمَةُ. فَأَعْجَبَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) وَ قَالَ إِنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّي.[2]
از امیرالمومنین (علیه السلام) روایت شده كه ما نزد رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) بوديم آن حضرت فرمود: خبر دهید مرا كه چه چيزی براى زنان بهتر است؟ كسى از ما ندانست و ما متفرق شديم و رجوع به فاطمه كرده او را از اين سوال خبر دادم كه آن حضرت اين را پرسيد و كسى از ما ندانست.
فرمود كه من مي دانم بهتر براى زنان آنست كه نبينند مردان را و مردان ايشان را نبينند. من بازگشتم به جانب رسول اللَّه و عرض کردم پرسیدی از ما که چه چيز بهتر برای زنان است، برای زنان بهتر است كه مردان ايشان را نبينند و ايشان هم مردان را نبینند. فرمود چه کسی تو را به این خبر داد در حالی که در نزد من بودی آن را نمی دانستی؟ گفتم: فاطمه، از آن تعجب کرد و فرمود: فاطمه پاره تن منست.
- … قَالَ عَلِيٌّ (علیه السلام) اسْتَأْذَنَ أَعْمَى عَلَى فَاطِمَةَ (سلام الله علیها) فَحَجَبَتْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لَهَا لِمَ حَجَبْتِيهِ وَ هُوَ لَا يَرَاكِ فَقَالَتْ (علیه السلام) إِنْ لَمْ يَكُنْ يَرَانِي فَإِنِّي أَرَاهُ وَ هُوَ يَشَمُ الرِّيحَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَشْهَدُ أَنَّكِ بَضْعَةٌ مِنِّي.[3]
شخصى كه نابينا بود از حضرت فاطمه اجازه خواست تا به حضور او برود، حضرت فاطمه اجازه داد ولى در طول ملاقات حجاب بر سر داشت. پيامبر خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) به او فرمود: چرا حجاب در بر نمودى در حالى كه او تو را نمى ديد؟ حضرت فاطمه گفت: اگر او مرا نمى بيند، من او را مى بينم، و او بوى تن مرا نيز حس مى كند. پيامبر فرمود: شهادت مى دهم كه تو پاره اى از وجود من هستى.
- سَأَلَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَصْحَابَهُ عَنِ الْمَرْأَةِ مَا هِيَ؟ قَالُوا عَوْرَةٌ. قَالَ فَمَتَى تَكُونُ أَدْنَى مِنْ رَبِّهَا؟ فَلَمْ يَدْرُوا. فَلَمَّا سَمِعَتْ فَاطِمَةُ (سلام الله علیها) ذَلِكَ قَالَتْ أَدْنَى مَا تَكُونُ مِنْ رَبِّهَا أَنْ تَلْزَمَ قَعْرَ بَيْتِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) إِنَّ فَاطِمَةَ بَضْعَةٌ مِنِّي.[4]
از على (عليه السلام) روايت شده: رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) از اصحابش پرسيد: زن چيست؟ گفتند: زن «عورت»[5] است.
پيامبر سوال فرمود: در چه هنگامى زن به خداوند نزديكتر است؟ ولى اصحاب رسول الله نتوانستند به اين سوال وى پاسخ بگويند؛ هنگامى كه اين سوال به فاطمه عرضه شد، گفت: هنگامى زن به خداوند نزديكتر است كه در كنج خانه اش قرار داشته و از اختلاط با نامحرمان به دور باشد. چون اين پاسخ به گوش رسول خدا رسيد فرمود: همانا فاطمه پاره اى از وجود من است.
توضیحی درباره حجاب در اسلام
احادیثی که بیان شد بهترین حجاب و و ضعیت را برای زنان بیان نموده است؛ نه اینکه بر زنان لازم و واجب باشد خودش را در منزل محصور نموده تا آنان مردان را نبینند و مردان نیز آنان را نبینند، بلکه می خواهد بفرماید بهترین زن، زنی است که دارای این وصف باشد؛ زیرا کمال و رشد زن در گرو این اینگونه پوشش و حجاب است.
پس توهم نشود که دین اسلام حقوق زن را در نظر نگرفته و آزادی را از آنان سلب نموده است، بلکه معیار بهترین زن در این احادیث بیان گردیده است. و روشن است زنی که دارای این معیار باشد به مراتب از زنی که نسبت به حجاب و پوشش در برابر نا محرمان بی پروا باشد از ارزش انسانی و کمالات آن برخوردار است.
دیدگاه مخالفان حجاب
مخالفان حجاب سعى كرده اند جريانات ظالمانه اى را به عنوان علت پيدا شدن حجاب ذكر كنند و در اين جهت ميان حجاب اسلامى و غيراسلامى فرق نمى گذارند، چنين وانمود مى كنند كه حجاب اسلامى نيز از همين جريانات ظالمانه سرچشمه مى گيرد.[6]
مراد از حجاب و پوشش در اسلام
استعمال كلمه «حجاب» در مورد پوشش زن، يك اصطلاح نسبتا جديد است. در منابع قديمی و مخصوصا در اصطلاح فقها كلمه «سَتر» كه به معنى پوشش است به كار رفته است. فقها چه در كتاب الصلاة و چه در كتاب النكاح كه متعرض اين مطلب شده اند، كلمه «ستر» را به كار برده اند نه كلمه «حجاب» را.
شاید بهتر بود كه اين كلمه تبدیل نمى شد و هميشه همان كلمه «پوشش» به كار برده مى شد؛ زيرا معنى شايع لغت «حجاب»، پرده است و اگر در مورد پوشش به كار برده مى شود، به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همين امر موجب شده كه عده زيادى گمان كنند كه اسلام خواسته است زن هميشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بيرون نرود.
وظيفه پوشش كه اسلام براى زنان مقرر كرده است بدين معنى نيست كه از خانه بيرون نروند. زندانى كردن و حبس زن در اسلام مطرح نيست. در برخى از كشورهاى قديم مثل ايران قديم و هند، چنين چيزهايى وجود داشته است ولى در اسلام وجود ندارد.
پوشش زن در اسلام اين است كه زن در معاشرت خود با مردان، بدن خود را بپوشاند و به جلوه گرى و خودنمايى نپردازد. آياتى كه در اين باره هست، چه در سوره مباركه نور و چه در سوره مباركه احزاب، حدود پوشش و تماس هاى زن و مرد را ذكر كرده است بدون آنكه كلمه «حجاب» را به كار برده باشد. آيه اى كه در آن كلمه «حجاب» به كار رفته است مربوط به زنان پيامبر اسلام است.
حجاب همسران رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
در قرآن كريم درباره همسران پیامبر دستورهاى خاصى وارد شده است. اولين آيه خطاب به زنان پيامبر با اين جمله آغاز مى شود: «يا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ»؛ شما با ساير زنان فرق داريد.
اسلام عنايت خاصى داشته است كه زنان پيامبر، چه در زمان حيات آن حضرت و چه بعد از وفات ايشان، در خانه هاى خود بمانند که در اين جهت بيشتر اهداف اجتماعى و سياسى در كار بوده است.
قرآن كريم صريحا به زنان پيامبر میگويد: «وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَ»؛ در خانه هاى خود بمانيد.
اسلام مى خواسته «امهات المومنين» كه خواه ناخواه احترام زيادى در ميان مسلمانان داشتند از احترام خود سوء استفاده نكنند و احيانا ابزار عناصر خودخواه و ماجراجو در مسائل سياسى و اجتماعى واقع نشوند؛ و چنانكه مى دانيم يكى از امهات المومنين (عايشه) كه از اين دستور تخلف كرد و ماجراهاى سياسى ناگوارى براى جهان اسلام به وجود آورد. خود او هميشه اظهار تاسف مى كرد و مى گفت دوست داشتم فرزندان زيادى از پيامبر مى داشتم و مى مردند اما به چنين ماجرايى دست نمى زدم.[7]
نتیجه گیری
در دین انسان ساز اسلام، حجاب و پوشش زنان مراتبی دارد؛ یک مرتبه آن این است که لازم و واجب است زنان آن را رعایت کنند و در متون دینی حد و حدود آن بیان شده است. مرتبه دیگر که رعایت آن واجب نیست بلکه بهتر است رعایت شود، آن است که در احادیث حضرت فاطمه (سلام الله علیها) بیان گردیده است؛ یعنی اگر برای زن ممکن است و عسر و حرجی برای او ندارد در منزل بماند و سعی کند مردان نامحرم او را نبیند و او هم مردان نامحرم را نبیند.
پی نوشت ها
[1] . مكارم الاخلاق، ص 233.
[2] . كشف الغمة في معرفة الائمة، ج1، ص466.
[3] . بحار الانوار، ج43، ص 91.
[4] . بحار الانوار ، ج43، ص 92.
[5] . يعنى بايد از نگاه نامحرم به دور باشد.
[6] . شهيد مطهرى، مجموعه آثار ، ج19 ؛ ص395.
[7] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج 19، ص 430 – 431.
منابع
- اربلی، علی بن عیسی، كشف الغمة في معرفة الائمة، مصحح: رسولى محلاتى، سيد هاشم، تبریز، بنی هاشمی، چ1، 1381ق.
- طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الاخلاق، قم، الشریف الرضی، چ4، 1412 ق / 1370 ش.
- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، مصحح: جمعى از محققان، بیروت، دار احياء التراث العربي، چ2، 1403ق.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، بی تا.
