لعن یزید بن معاویه از اموری است که اهل سنت درباره آن اختلاف دارند. با اینکه اکثر دانشمندان اهل سنت، یزید بن معاویه را فرد فاسق، جنایت کار می دانند اما عملا او را لعن نمی کنند. تعدادی از اهل سنت هستند که به دلایلی لعن یزید بن معاویه را جایز نمی دانند. برخى نيز به طور صريح لعن یزید بن معاویه را جایز می دانند.
سعدالدين تفتازانى یکی از اندیشمندان درجه اول اهل سنت که تقریباً مورد احترام همه فرقه ها است در شرح مقاصد در باره یزید مىنويسد: «وأمّا ما جرى بعدهم من الظلم على أهل بيت النبيّ (صلى اللَّه عليه وسلم)، فمن الظهور بحيث لا مجال للإخفاء ومن الشناعة بحيث لا اشتباه على الآراء، إذ تكاد تشهد بها الجماد والعجماء ويبكي له من في الأرض والسماء، وتنهَّد منه الجبال وتنشق الصخور، ويبقى سوء عمله على كرّ الشهور ومرّ الدهور، فلعنة اللَّه على من باشر أو رضي أو سعى «وَلَعَذابُ اْلآخِرَةِ أَشَدُّ وَأَبْقى»( سوره طه: آيه 127.)؛ اما آن حوادثى كه بر اهل بيت پيامبر (صلی الله علیه و سلم) رخ داد، از ظلم و جنايتى كه آنچنان ظاهر و از پليدى آشكار بود كه بر هيچ كس مخفى نماند و نزديك بود كه زمين ها و شنزارها بر آن گواهى دهند و آن چه در زمين و آسمانها بود، بر آن جنايت گريه كرد. كوه ها از آن ظلم، آهى اندوهناك كشيده و صخره ها شكافته شد و زشتى اين جنايت بر پيشانى ماه ها و مرور زمان ها باقى ماند. پس لعنت خداوند بر هر كسى كه با آن ها همراه شود، يا تلاشى در مسير ايشان انجام داده و يا به كار آن ها رضايت داشته باشد. «هر آينه عذاب جهان آخرت شديدتر و بقاى آن بيشتر است».
تفتازانى در ادامه سؤالى را مطرح مى كند و مى گويد: «فإن قيل: فمن علماء المذهب من لم يُجَوّزِ اللعن على يزيد، مع علمهم بأنه يستحق ما يربو على ذلك ويزيد. قلنا: تحامياً عن أن يرتقى إلى الأعلى فالأعلى؛[1] ؛ پس اگر كسى بگويد: دانشمندان مذهب با وجودى كه علم به استحقاق لعن بر يزيد را دارند، چرا لعن او را جايز نمى دانند. در پاسخ بايد گفت: به جهت پيشرفت نكردن لعن به خلفاى پيشين …!
سوالات ما
1. جنایات و فسق یزید بن معاویه بر کسی پوشیده نیست. با وجود این آیا اهل سنت واقعا همان گونه که تفتازانی گفته است دانشمندان اهل سنت لعن یزید بن معاویه را ممنوع کرده تا به پدرش معاویه و سپس به بالاتر از او یعنی عثمان و عمر و ابوبکر سرایت نکند؟
2. وقتى از حافظ عبدالمغيث بن زهير حنبلى بغدادى، پرسيدند: چرا از لعن يزيد منع مى كنى؟ پاسخ داد: انما قصدت كف الألسنة عن لعن الخلفاء، وإلّا فلو فتحنا هذا لكان خليفة الوقت أحق باللعن؛ همانا لعن یزید بن معاویه را ممنوع کرده ام تا زبانها از لعن خلفا باز داشته شود. و اگر نه راه لعن یزید بن معاویه باز شود خلیف وقت سزاوارتر به لعن است.[2] اهل سنت درباره این پاسخ بغدادی چه نظری می دهند؟
3. آلوسى یکی از دانشمندان معروف اهل سنت لعن یزید بن معاویه را جایز می داند و در ذيل آيه مباركه: «فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي اْلأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحامَكُمْ»[3] مىنويسد: «علما بر طبق اين آيه شريفه بر جواز لعن يزيد بن معاویه استدلال كردهاند.
آلوسى پس از نقل اين سخنان، لعنت خدا، فرشتگان و جميع مردم را براى آنان، از خداوند متعال طلب مى نمايد و مى گويد: «والطامّة الكبرى ما فعله بأهل البيت ورضاه بقتل الحسين- على جدّه وعليه الصلاة والسلام- واستبشاره بذلك وإهانته لأهل بيته ممّا تواتر معناه؛ بلاى بزرگى كه بر اهل بيت آوردند و راضى به قتل حسين (سلام و صلوات خداوند بر او و جدّش باد) شدند و به يكديگر بشارت دادند و اهل بيت او را مورد اهانت قرار دادند.[4]
با توجه به این سخنان آلوسی و برخی دیگر از دانشمندان اهل سنت آیا معاویه بن ابی سفیان که او را جانشین خود قرار داد و از مردم با زور شمشیر برای او بیعت گرفت مستحق لعن نمی گردد؟ و آیا معاویه انسان ملعونی را بر امت اسلامی مسلط نکرده است؟
پی نوشت ها
[1] . تفتازانی، سعدالدین، شرح مقاصد، قم، الشريف الرضي، 1409ق، ج 2 ص 306- 307. :
[2] . ذهبی، ابو عبدالله شمس الدین، المنتقى من منهاج الاعتدال في نقض كلام أهل الرفض والاعتزال ، قاهرة، دار الحديث، 1427هـ، ج 21، ص 161.
[3] . سوره محمد، آیه 22.
[4] . آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر قرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415 ق. ج 26، ص 72.
