علت جنگ پیامبر اسلام(ص) با یهودیان

اشاره:

با توجه به این نكته ، اسلام به زندگی مسالمت آمیز با اهل كتاب اشاره دارد، اما در عین حال جنگهای متعددی با یهودیان داشته است. این نوشته به علتهای جنگ مسلمانان با یهودیان را اشاره کرده و بیان نموده که خود یهودیان زمینه جنگ را فراهم می کرده اند و در حقیقت جنگهای پیامبر اسلام(صلی‌الله علیه و آله و سلم) با آنان دفاعی بوده است. 

پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم) كه براساس دعوت اهل یثرب به این شهر رفته بودند در بدو ورود به یثرب نام این شهر به خاطر حضور حضرت پیامبر اسلام(صلی‌الله علیه و آله)  به مدینه النبی تغییر یافت و به مدینه مشهور گردید. در این شهر یهود در كنار اعراب غیر یهود و دو قبیله اوس و خزرج سكونت داشته و اكثریت ساكنان این شهر با آنان بود.(1)

پیامبر پس از برقراری پیمان برادری بین مسلمانان انصار و مهاجر(2) پیمان همزیستی مسالمت آمیز با یهود برقرار كرد. قبایلی از یهود كه پیامبر با آنان پیمان بست عبارت بودند از بنی قینقاع، بنی نضیر و بنی قریظه، این سه قبیله در مدینه و حومه مدینه زندگی می كردند و كار كشاورزی و باغداری داشتند، مفاد این پیمان عبارت بود از:

1. یهودیان با دشمنان پیامبر همكاری نكنند و به آنان ابزار و اسب و… و اسلحه و ابزار نظامی ندهند.

2. هیچ اقدامی بر علیه پیامبر و مسلمانان انجام ندهند و به طور پنهان و آشكار حتی با اشاره و با زبان به آنان زیان نرسانند.

3. اگر بر خلاف این پیمان عمل كردند پیامبر حق دارد با آنان هر گونه برخوردی را كه صلاح دیدند بنمایند، مجازات پیمان شكنان عبارت بود از توقیف اموال، اسارت، وحتی كشته شدن كه در متن قرارداد بین آنها و حضرت ، مقرر شده بود. طرف قرار داد پیمان و امضا كنندگان آن رئیس سه قبیله بنام مخیریق، حیی بن اخطب و كعب بن اسد بودند كه آن را تایید و امضاء نمودند.

یهودیان مدینه دشمنی خود با مسلمانان را پنهان نكردند و پس از اندكی بر خلاف مفاد این پیمان چندین بار با مسلمانان مدینه درگیر شده و به آنان آزار می رساندند. آنان قبل از بعثت پیامبر از آمدن پیامبری از عرب بر اساس كتاب خود خبر می دادند و پیشگوئی می كردند.(3) اما پس از آمدن پیامبر به مدینه به انكار آن حضرت پرداخته و گفتند وی پیامبر موعود تورات نیست، چنان كه در قرآن به این مسئله اشاره شده.(4)

بدین ترتیب آشكارا و از طرق مختلف كارشكنی و پیمان شكنی یهود و ناسازگاری آنان با پیامبر شروع شد، آنان از هر راهی برای اختلاف افكنی میان پیامبر و مسلمانان و قبایل اوس و خزرج استفاده می كردند.(5)

با وجودی كه تعهد داده بودند از آزار مسلمانان به هر نحو خودداری كنند، نه تنها به تعهدشان عمل نكردند بلكه شخص پیامبر را نیز مورد اذیت و آزار قرار می دادند. در قرآن نیز به این مسائل پرداخته شده است. با مراجعه به تفاسیر آیات مزبور می توان به عمق كینه یهود با پیامبر پی برد. نظیر آیه «تحریف یهود».(6)

بنابراین پیامبر اكرم در ابتدا هرگز نه با آنان و نه با مشركین دشمنی نداشت، بلكه آنان با پیامبری كه قصد هدایت آنان را داشت ، دشمنی و مبارزه می كردند. پیامبر (صلی‌الله علیه و آله و سلم) بر اساس آیه قُلْ یا أَهْلَ الْكتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَی كلَمَةٍ سَوَاء بَینَنَا وَبَینَكمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِك بِهِ شَیئًا وَلاَ یتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ(7) با همه برخورد مسالمت آمیز داشت اما آنان نه تنها آیات قرآن را انكار می كردند، بلكه در دشمنی با پیامبر از هیچ تلاشی فرو گذار نبودند، از اینرو بود كه پیامبر مطمئن گردید كه اینها هدایت نخواهند شد، بلكه در كار پیشرفت مسلمانان مانع تراشی كرده و با مشركین مكه در نابودی مسلمانان همدست خواهند شد. جنگ احزاب از جمله این اقدامات بود كه یهود بر خلاف پیمان خود با مشركین همكاری نمودند تا كار پیامبر و مسلمانان را یكسره كنند، آنان در تجهیز مشركان همكاری جسته و به آنان در كارهای اطلاعاتی و جاسوسی علیه مسلمانان كمك می كردند. پیامبر از طریق وحی و از طریق اطلاعات كسب شده توسط افراد خود از این اقدامات كاملا آگاه بود، و منتظر فرصتی بود تا با آنان بر اساس پیمانشان برخورد نماید، آنان علاوه بر جنگ احزاب در جنگ احد نیز اظهار داشتند كه محمد در پی پادشاهی است، هیچ پیامبری این گونه شكست نخورده است.(8)

قبیله بنی نضیر نیز توطئه ای برای كشتن و ترور پیامبر طراحی كردند. پیامبر برای حل مشكلی به اصرار خود آنان در میان آنان حاضر شده بود. در این هنگام شخصی را فرستادند كه از پشت بام سنگی را بر سر پیامبر انداخته و حضرت را به قتل برساند كه پیامبر از طریق وحی از این خبر آگاه شده و تصمیم گرفتند كه با آنان برخورد كنند.(9)

یهودیان در جنگ احزاب نیز مشركان را بر علیه مسلمانان تحریك می كردند و عامل اصلی این جنگ آنان بودند.(10) خودشان نیز در این جنگ با حضوری جدّی آشكارا در مقابل پیامبر و مسلمانان صف آرایی كردند.(11) و هیچگاه دشمنی خود را نتوانستند مخفی نگهدارند و همواره از هر فرصتی برای ضربه زدن به اسلام و مسلمین استفاده كردند.

بنابراین پیامبر هرگز در ابتدا با یهود جنگ نكرد و قصد جنگ با آنان را نداشت. همواره آنان آغاز گر توطئه علیه پیامبر بودند و حضرت نیز همیشه منتظر وحی و دستور الهی بود تا كار را با آنان یكسره كند، و به توطئه های آنان پایان بخشد. آخرین اقدام مهم پیامبر در مقابل یهود جنگ خیبر و فتح قلعه های آن توسط امیر مومنان ـ علیه السلام ـ بود كه به قلع و قمع آنان انجامید.(12) و پس از آن دیگر یهود كاملا شكست خورده و از آسیب رساندن به اسلام مأیوس گردیدند. پیامبر اكرم(صلی‌الله علیه و آله) در هر برخوردی با دیگران ، در مرحله اول تابع وحی و خداوند بود و در مرحله دوم عملكرد و رفتار آنان برای پیامبر مهم بود. آیاتی كه با خطاب «یا اهل الكتاب» آمدهمخاطب آن بیشتر یهود و در برخی موارد مسیحیان هستند. قرآن یهودیان را برادران منافقین نامیده و دستور داده كه پیامبر اكرم آنان را از سرزمین اسلام اخراج نمایند.(13)

پی نوشت:

1. ر.ک: ابن شبه، تاریخ مدینه المنوره. پیشوائی، تاریخ اسلام، ص191.
2. سبحانی، جعفر، فرازهایی از تاریخ اسلام، ص214.
3. اعراف : 157. بقره : 76 ـ 89 ـ 101 و…
4. حلبی، سیره حلبی، ج1، ص320.
5. ابن هشام، سیره، ج2، ص204 ـ 205.
6. نساء : 46 ـ مائده : 13.
7. آل عمران : 64.
8. واقدی، مغازی، ج1، ص317، حلبی، سیره، ج2، ص549.
9. واقدی همان، ج1، ص365 ـ 366.
10. پیشوائی، مهدی، تاریخ اسلام، ص250.
11. ابن سعد، طبقات، ج2، ص66.
12. طبری، تاریخ، ج2، ص135.
13. حشر : 2 و 11.

منبع: نرم افزار پاسخ مرکز مطالعات