خصوصیات فرزند آخر خانواده که لازم است بدانید

خصوصیات فرزند آخر خانواده، یکی از موضوعات مهمی است که ضرورت دارد والدین در فرایند تربیت فرزندان نسبت به آن، آگاهی های لازم را داشته باشند. خصوصیات فرزند آخر خانواده، منحصر به فرد است. فرزندان آخر به خاطر اینکه همه اعضای خانواده بزرگتر از آنها هستند، همواره عشق و محبت تمام اعضای خانواده در دریافت می کنند. این برخورد باعث می شود که کودکان آخر از اعتماد به نفس بالایی برخوردار باشند و همواره با انگیزه به سمت اهداف خود پیش بروند.

خانواده و ترتیب تولد فرزندان

نهاد خانواده، زنجیره ای به هم پیوسته می باشند که هر یک از آنها متناسب با جایگاه خود رفتار می کنند، بسیاری از والدین متوجه این موضوع هستند که فرزندانشان نسبت به یکدیگر، رفتارها و خصوصیات اخلاقی متفاوتی دارند. برخی از روانشناسان باور دارند که ترتیب تولد، نقش بسیار مهمی در شکل گیری خصوصیات اخلاقی فرزندان دارد. اگر می خواهید با شخصیت و ویژگی های فرزند اول و دوم خانواده آشنا شوید، مقاله خصوصیات فرزند اول خانواده و خصوصیات فرزند دوم خانواده را مطالعه فرمایید.

همچنین رفتار متفاوت والدین با فرزندان بر روی خصوصیات اخلاقی فرزند تاثیر می گذارد؛ مثلا فرزندان آخر می توانند افراد بسیار موفقی شوند اما در صورتی که نازپرورده شوند ،حالت درماندگی و وابستگی کودکی خود را برای همیشه حفظ می کنند.

فرزند آخر خانواده

فرزند آخر، با خواهر و برادرهای بزرگتری احاطه شده است که از نظر او آنها می توانند همه کارها را انجام دهند به همین دلیل انگیزه بسیاری دارد تا با خواهرها و برادرهایش به رقابت بپردازد و در این مسیر به سرعت رشد می کند، از طرف دیگر فرزند آخر خانواده، هیچ وقت با عزل فرزند دیگری مواجه نخواهد شد و در بسیاری از موارد عزیزدردانه خانواده باقی می ماند.

به طور کلی در تربیت صحیح فرزندان، باید اختلاف سنی فرزندان با هم و به خصوص با فرزند آخر را در نظر داشت و متناسب با او رفتار کرد و توجه داشت که تعداد فرزندان بر روی رفتار و تربیت ما اثر می گذارند. در ادامه این مقاله، به ویژگی های اصلی فرزندان آخر اشاره می کنیم.

ویژگی های شخصیتی فرزند آخر خانواده

مهمترین خصوصیات فرزند آخر خانواده، عبارتند از:

۱-خونگرم و اجتماعی

شاید یکی از مهمترین دلایل اجتماعی بودن فرزند آخر خانواده این است که آنها خواهر و یا برادرهای بزرگتری دارند. که از بدو تولد در کنار آنها بوده اند. یکی از خصوصیات فرزند آخر این است که با توجه به گسترده بودن دامنه روابطشان و داشتن خواهر و برادرهای دیگر، آنها اصلا خجالتی و گوشه گیر نخواهند بود.

۲- مطمئن و قابل اعتماد

بچه آخر خانواده، از خواهر و برادر بزرگتر خود و یا از والدینش یاد خواهد گرفت که چگونه اعتماد دیگران را به خود جلب کند. این افراد به دلیل اینکه فرزند آخر هستند. دوست دارند که والدین به آنها نیز مانند خواهر و برادر بزرگترشان مسئولیتی بدهد. یا کارهایی را به او بسپارند. به همین دلیل سعی می کنند تمام کارها را به نحو احسن انجام دهند. این رفتار باعث می شود تا آنها به افرادی مطمئن و قابل اعتماد تبدیل شوند.

۳- خلاق و کوشا

اغلب فرزندان آخر، افرادی خلاق و کوشا هستند. زوجین وقتی برای اولین بار حس پدر و مادری را تجربه می کنند، افرادی به شدت محتاط و محافظه کار هستند. شاید آنها تا مدت زمانی حتی هنگامی که فرزندشان ۹ سال دارد، اجازه ندهند به تنهایی جایی برود. اما وقتی فرزند آخر خانواده متولد می شود، والدین این تجربه را کسب کرده اند که کودکان انعطاف پذیری بالایی دارند و نیاز به آن حجم از نگرانی و محافظت را ندارند. فرزندان آخر محدودیت های کمتری دارند. آنها خودشان اکثر کارها را انجام می دهند؛ به همین دلیل آنها افرادی خلاق و کوشا هستند.

۴-دارای مهارت حل مسئله

مهارت در حل مسئله، یکی از مهمترین خصوصیات فرزند آخر خانواده است. خانواده به دلیل مشغله ها و درگیری های زیاد والدین و فرزندان بزرگتر، در اکثر اوقات فرزند آخر باید خودش از پس همه کارهای مربوط به خود برآید. او باید بتواند به تنهایی غذا بخورد. یا تکالیفش را در زمان مقرر شده انجام دهد. در اکثر مواقع که والدین آنها هر دو شاغل هستند. آنها باید بتوانند به تنهایی و یا با کمک خواهر و برادر خود مشکلات را حل کنند. به همین دلیل این افراد بسیار قدرت حل مسئله بالایی دارند.

۵- مهارت بالا در به کرسی نشاندن حرف خود!

همه فرزندان، چه فرزند اول و و دوم و چه فرزند آخر خانواده، برای پدر و مادر عزیز هستند؛ اما همانطور که همه می دانیم، فرزندان آخر می توانند افرادی به شدت لوس باشند که همیشه مورد حمایت والدین و خواهر و برادرهای خود قرار می گیرند. آنها مهارت بالایی در به کرسی نشاندن حرف خود دارند و می توانند به راحتی پدر و مادر را به هر چه که می خواهند راضی کنند. آنها می دانند که بامزه بودن و شایان ستایش بودن آنها را به آنچه می خواهند می رساند.

۶-اهل رقابت

رقابت جویی، یکی از خصوصیات فرزند آخر خانواده است. کودکان آخر به راحتی با دیگران ارتباط می گیرند و روحیه رقابتی بالایی دارند. تلاشگری و رقابت طلبی از ویژگی های فرزندان آخر به حساب می آید.

فرزند آخر معمولا نظم و انضباط پایینی دارد. فرزندان آخر کمترین مسئولیت ها و بزرگترین غنائم را دریافت خواهند کرد. برخی دیگر از خصوصیات فرزند آخر خانواده عبارتند از: افراد بامزه و سرگرم کننده، برونگرا، جستجو کننده و کنجکاو، خود محور، سیاستمدار، آرام و بدون جنجال و جلب توجه کننده.

توجه داشته باشید تمامی خصوصیات فرزند آخر خانواده که اشاره کردیم، هم دارای ابعاد مثبت و هم دارای جنبه های منفی می باشد؛ یعنی اگر برخورد نادرستی با فرزندان آخر انجام شود، موجب می شود تا طیف منفی این ویژگی ها در او فعال شود.

البته باید اشاره شود که تمامی خصوصیات فرزند آخر خانواده، مطلق نبوده و ممکن است در برخی از افراد وجود داشته باشد و در برخی دیگر فقط تعدادی از آنها وجود داشته باشد؛ زیرا شخصیت مقوله بسیار پیچیده ای است که نمی تواند به طور دقیق در مورد آن نظر دارد.

به همین دلیل زمانی که در مورد ویژگی ها و خصوصیات فرزند آخر خانواده صحبت می کنیم باید بدانیم که آنها دارای خصوصیات منحصر به فردی هستند که می توانند مسیر موفقیت را طی کنند و یا به دلیل رفتارهای نادرست والدین، دچار شکست های عمیقی در زندگی شوند.

علت تفاوت خصوصیات فرزند آخر خانواده

از آنجایی که در تربیت فرزند اول، والدین هیچ تجربه ای نداشته و به او به چشم یک کیس نگاه می کنند، دچار آزمون و خطاهای مختلفی می شوند؛ اما آنها تجربیات لازم را کسب کرده و دیگر می دانند که با فرزند آخر خانواده باید چطور برخورد کنند. به همین دلیل است که گاهی تفاوت میان فرزند اول و فرزند آخر خانواده، از آسمان تا زمین است. یکی دیگر از دلایل این است که والدین معمولا به فرزندان آخر بیشتر توجه و محبت نشان می دهند و به همین علت رفتارهای آنها متفاوت خواهد شد.

همچنین چون سن فرزند آخر خانواده بسیار کم است، والدین خیلی بهتر می توانند با او رابطه برقرار کنند. در تحلیل نهایی می تواند چنین ابراز کرد که والدین نگاه خاصی به فرزندان آخر دارند و فکر می کنند که باید توجه ویژه ای به آنها داشته باشند. از این رو بیش از اندازه به آنها عشق و محبت می دهند و همین موارد باعث می شود تا فرزند آخر رفتاری متفاوت با دیگر فرزندان داشته باشد.

مشکلات فرزند آخر خانواده بودن

۱-فرزند آخر خانواده، معمولا بچه ای لوس، مایل به ریسک های غیرضروری و کم هوش خطاب می شود. روانشناسان این نظریه را مطرح کرده اند که والدین گاهی توجه ویژه ای به فرزند آخر خود دارند، آنها را زیاد نوازش می کنند. همچنین از خواهر یا برادر بزرگتر نیز می خواهند که از فرزند کوچکتر مراقبت کنند و همیشه حواسشان به آنها باشد. به همین دلیل فرزندان آخر اغلب فکر می کنند که شکست ناپذیر هستند؛ زیرا همه از آنها مراقبت می کنند و اجازه نمی دهند که او شکست بخورد. در نتیجه بچه آخر خانواده از انجام کارهای مخاطره آمیز نمی ترسد. آنها عواقب و خطرات احتمالی را مانند فرزندان اول خانواده درک نمی کنند و مانند آنها حواس جمع و محتاط نیستند.

۲-یکی دیگر از مشکلات فرزند آخر خانواده بودن این است که فرزندان آخر، احساس می کنند کارهایشان دیده نمی شود. آنها می گویند هر کاری که من انجام می دهم مهم نیست و به چشم پدر و مادرم نمی آید. هیچیک از دستاوردها و موفقیت های کوچک آنها، بدیع و تازه به نظر نمی رسد؛ زیرا که خواهر و برادرهای قبلی آنها، این موارد را تجربه کرده اند و دیگر برای خانواده مثل قبل جالب نیست. اینکه آنها می توانند صحبت کنند، بخوانند و یا دوچرخه سواری کنند برای خودشان تازه و یک دستاورد مهم و حیاتی بوده است اما برای والدین آنها تکراری و یک روتین رشد به شمار می رود.

پس ممکن است والدین با شادی و ذوق کمتری نسبت به این تغییرات و دستاوردهای فرزند خود واکنش نشان دهند. حتی ممکن است آنها تعجب کنند که چرا او سریع تر نمی دود و یا نسبت به خواهر و برادرهای خودش بهتر حرف نمی زند.

چند توصیه تربیتی مهم برای والدین

۱. توجه و رسیدگی لازم

گاهی اوقات والدین آنقدر نگران وضعیت تحصیلی فرزند بزرگتر و خرابکاری های فرزند وسطی در خانه و مهد کودک می شوند که فرزند آخر خانواده عملا مورد بی توجهی قرار می گیرد. به توصیه روانشناسان، باید حواستان باشد که فرزند کوچکترتان را به حساب بیاورید، اگر فرزندان بزرگتر برنامه های بازی و ورزش هفتگی دارند، فرزند کوچکترتان را فراموش نکنید و برنامه ای برای سرگرمی او در نظر بگیرید. بدین ترتیب او در می یابد که به عنوان عضوی از خانواده مورد توجه پدر و مادر قرار دارد و نیازهایش در نظر گرفته می شود.

کاری نکنید که فرزند کوچک خانواده برای جلب توجه خانواده بجنگد. فرزندان آخر گاهی اوقات تاکتیک های مضرری را برای جلب توجه خانواده پیاده می کنند. آنها هنگامی که احساس می کنند کسی به آنها توجه نمی کند شروع به استفاده از راهکارهایی خطرناک برای جلب توجه می کنند.

شما باید برای همه فرزندان خود متناسب با آنها وقت بگذارید. حواستان باشد همه فرزندان شما نیاز به محبت و توجه دارند. اگر به فرزند خود محبت نکرده و توجه نداشته باشید. این موضوع می تواند فرزند شما را به یک فرزند عصبی و پرخاشگر تبدیل کند که هیچ موقع به چشم نمی آید. او ممکن است از پرخاشگری برای جلب توجه شما استفاده کند.

۲. مستقل بار آوردن

بچه های کوچکتر اغلب به دلیل کمی سن مورد توجه کافی قرار نمی گیرند و در تصمیم گیری برنامه های خانوادگی شرکت داده نمی شوند. اگرچه دختر ۴ ساله شما کوچک و فرزند آخر خانواده است، اما بدین معنی نیست که با او باید مانند یک نوزاد برخورد کنید. به او یاد بدهید تا کار‌های شخصی اش را خودش انجام بدهد و مستقل باشد.

حتی یک کودک نوپا هم می تواند در چیدن میز شام به شما کمک کند یا اسباب بازی ها را از اطراف خانه جمع کنید. بدین ترتیب این باور در او تقویت می شود که فارغ از جایگاهش به عنوان کوچکترین عضو خانواده، او فردی با صلاحیت و توانمند است.

۳. اختصاص زمان ویژه به فرزند آخر

کوچکترین عضو خانواده معمولا بیشترین میزان توجه را دریافت می کند. به همین دلیل طبیعی است که هنگام پخش اخبار ساعت ۹ جلوی تلویزیون رژه برود و اجازه ندهد تا شما برنامه مورد علاقه تان را ببینید! با این وجود بایستی زمانی را در روز به او اختصاص بدهید تا احساس ارزشمندی کند و بداند که با دیگر اعضای خانواده تفاوتی ندارد.

۴. نهادینه کردن مسئولیت پذیری

درست است که او کوچکترین عضو خانواده است، اما اگر فرزند شما در وظایف منزل مشارکت نداشته باشد، نه تنها مسئولیت پذیر نمی شود، بلکه موجب می شود تا خواهر و برادر بزرگترش هم از انجام وظایفشان سر باز زنند. خیلی اوقات فرزند آخر خانواده، تمایل چندانی به تبعیت از قوانین و مقررات خانواده ندارد و کمترین مشارکت را در امور منزل به عهده می گیرد.

۵. حمایت از او در شرایط نابرابر

به عنوان پدر و مادر، شما نقش هیئت منصفه را در میان فرزندانتان دارید. فرزندان بزرگتر اغلب کوچکتر‌ها را مورد آزار و اذیت قرار می دهند و به آنها زور می گویند. هنگامی که شرایط این گونه پیش می رود، بایستی مداخله کنید و رفتار درست را به فرزند بزرگتر آموزش دهید. همچنین از فرزند کوچکتان حمایت کنید. مثلا اگر فرزند بزرگتر اجازه ندهد که فرزند کوچکتر صحبتش را به اتمام برساند، شما باید به او بگویید «یک دقیقه صبر کن. تو صحبت او را قطع کردی. صبر کن تا صحبت او تمام شود، بعد نظرت را بگو».

۶. نه گفتن در مواقع لزوم

معمولا خودخواهی و خودمحوری، در فرزند آخر خانواده وجود دارد. بنابراین اگر دختر ۶ ساله شما کف پاساژ نشست و قشقرق به راه انداخت تا عروسک زیبای مورد علاقه اش را بخرید، تعجب نکنید! صرفا نه گفتن به فرزندان را تمرین کنید! شاید انتخاب شما خرید عروسک و پایان بخشیدن به قائله باشد، اما گاهی اوقات بایستی به درخواست های غیر منطقی او، نه بگویید، حتی اگر به پهنای صورت اشک بریزد یا قشقرق به راه بیاندازد. با او مانند دیگر خواهر و برادرانش رفتار کنید و تنها چیز‌هایی که نیاز دارد را برایش بخرید.

۷. یادآوری اینکه سن، فقط یک عدد است

گاهی اوقات که کودکان در سنین مختلف با هم بازی می کنند، بچه های کوچک از بازی کنار گذاشته می شوند. طبیعی است که آنها نمی توانند مانند بزرگتر‌ها سریع بدوند، بپرند و فکر کنند. احساس کنار زده شدن برای کودک چهار ساله شما، بسیار ناراحت کننده است. در این مواقع می توانید کنار او بنشیند و با او همدلی کنید. با زبانی ساده شرایط را برای او توضیح دهید و بگویید که اوضاع همیشه اینطور نمی ماند.

۸. گوشزد نمودن اشتباهات در زمان مناسب

فرزند آخر خانواده برای جلب توجه پدر و مادر، دست به هر کاری می زند. او اتفاقات را بزرگ و حقایق را وارونه جلوه می دهد. اگر کودک ۸ ساله شما ادعا می کند تب دارد و نمی تواند به مدرسه برود، اما دماسنج دمای طبیعی را نشان می دهد، وقت آن است که به او بگویید اشتباه می کند و بهانه تراشی برای مدرسه نرفتن پذیرفتنی نیست!

۹. گفتگو درباره اتفاقات و رویدادها

گاهی اوقات فرزندان آخر مرموز، درونگرا یا گوشه گیر می شوند. اگر فرزند آخر خانواده شما، بسیار ساکت و مرموز شده، می توانید با گفتگو مسیر‌های ارتباطی را باز کنید تا او بتواند مساله ای که موجب خشم یا ناراحتی اش شده را با شما در میان بگذارد.

مثلا اگر دختر ۵ ساله شما به دلیل بیرون رانده شدن از تیم والیبال خواهر یا برادر بزرگترش، در خود فرو رفته و سکوت پیشه کرده است، بایستی به او توضیح دهید که این رفتار آنها به معنای بی ارزشی او نیست، تنها به این دلیل او را بازی نداده اند که در مقایسه با آنها زودتر خسته می شود و به اندازه آنها بزرگ نشده است. با گذشت زمان او هم بزرگ و هم قد و قواره آنها می شود و می تواند با خواهر و برادرهایش بازی های هیجان انگیز بکند. می توانید برای دلداری دادن به او بگویید: «شاید باور کردنش برات سخت باشه، اما خیلی زودتر از اونی که فکرش رو بکنی بزرگ می شی!»

۱۰. برگزاری برنامه های تفریحی خانوادگی برای فرزندانتان

با توجه به تفاوت سنی میان فرزندان، برگزاری برنامه هایی که کودکان ۱۳ ساله، ۱۰ ساله و ۶ ساله را سرگرم کند، کار آسانی نیست. شاید فرزند نوجوان شما بخواهد بازی کامپیوتری انجام دهد، ولی کوچولوی شش ساله شما نتواند بازی کند. از سوی دیگر مهارت های حرکتی آنها نیز یکسان نیست. اما فعالیت هایی مانند رفتن به موزه حیات وحش یا رفتن به پارک و وسطی بازی کردن، هر سه آنها را سرگرم می کند.

۱۱-تعامل آزادانه کودکان با یکدیگر

اگر شما کودکان خود را بر حسب اینکه تو بزرگتری و یا تو کوچکتر هستی رتبه بندی نکنید، آنها می توانند تعامل سازنده تری با یکدیگر داشته باشند. این تعامل باعث می شود تا آنها روش خود را برای انجام برخی کارها توسعه دهند. وقتی فرزندان به تنهایی مشکلات و یا تعارضات خود را حل کنند، ممکن است کمتر نسبت به این موضوع متعهد باشند که بر اساس ترتیب تولد و یا بزرگتر و کوچکتری عمل کنند. آنها بیشتر به مهارت های مختلفی که هر کدام می توانند ارائه دهند علاقمند می شوند و می توانند به مهارت های یکدیگر اعتماد کنند.

۱۲-تقسیم منطقی مسئولیت ها و وظایف در خانواده

به همه فرزندان خود مسئولیت ها و وظایفی را در چارچوب روال خانواده محول کنید. متناسب با توانایی ها، سن، مهارت ها و جنسیت فرزندان برای آنها مسئولیت هایی را تعیین کنید. حتی فرزند کوچک شما نیز می تواند در انجام برخی از کارها کمک کند؛ مثلا اسباب بازی های خود را جمع کند و یا برای آب دادن گیاهان به خواهر و یا برادر بزرگتر خود کمک کند.

۱۳-توجه به رفتار آسیب زای فرزند آخر خانواده

همیشه فرزند اول خود را برای دعواها و یا تعارضات بین فرزندان دعوا نکنید. این تصور که کودکان کوچک نمی توانند آسیب بزنند و یا کوچک هستند و نمی دانند چگونه رفتار کنند، به شدت اشتباه است. اگر فرزند آخر خانواده شما آسیبی به اعضای خانواده وارد کرده است، به سادگی و با بی توجهی کامل از کنار حادثه عبور نکنید.

سعی نکنید آن را از بین ببرید بلکه به طور مناسب و عادلانه به موضوع رسیدگی کنید. فرزندان آخر باید همدلی را بیاموزند. آنها باید یاد بگیرند که عواقب و مجازاتی برای اعمال و رفتارهایشان که باعث آسیب رساندن به کسی یا چیزی می شود وجود دارد.

اگر در تعامل با فرزند آخر خانواده با مشکل روبرو شدید و یا نتوانستید تعارضات بین او و سایر فرزندان را حل و فصل کنید، می توانید از کمک و راهنمایی های یک مشاوره کودک خوب استفاده کنید.

نتیجه گیری

فرزند آخر خانواده معمولاً خلاق، اجتماعی و دارای اعتماد به نفس بالاست. فرزندان آخر اغلب از توجه و محبت بیشتری نسبت به سایر فرزندان برخوردارند و این امر می تواند منجر به خودمحوری و تمایل به جلب توجه در آنان شود. همچنین، فرزندان آخر اغلب توانایی بالایی در حل مسئله و برقراری ارتباط با دیگران دارند. نوع رفتار و واکنش والدین در قبال فرزند آخر خانواده می تواند نقش مهمی در تقویت ویژگی های مثبت یا منفی او داشته باشد.

منابع اقتباس: مرکز مشاوره خانواده و روانشناسی آویژه؛ ذهن نو؛ ستاره؛ برنا اندیشان