تفاوت بین اهل سنت، خوارج  و ناصبی

اشاره:

اهل سنت به فرقه های متعددی تقسیم شده است. اما خوارج و ناصبی را نمی توان از فرقه های اهل سنت شمرد.  زیرا این دو فرقه به علت اینکه در برخی عقاید با اهل سنت اختلاف اساسی دارند. این نوشته کوتاه به تفاوت این سه فرقه اشاره نموده است تا روشن گردد که هرکدام آنها فرقه های مستقلی هستند. بنابراین برای آگاهی از فرق بین سنی و ناصبی و خوارج  لازم است هر كدام را جداگانه تعریف كنیم:

1. سنی و اهل سنت به كسی گفته می شود كه خود را پیرو سنت پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله)، صحابه و خلفاء راشدین بداند، كلمه «سنت» برگرفته از كلام نبی گرامی اسلام است كه فرموده: به سنّت من عمل كنید(1) و منظور از آن قول یا عمل و یا سكوت آن حضرت در مقابل عمل دیگری (تقریر) می باشد. البته اهل سنت در مقام عمل قول برخی افراد، همچون عمر را بر سنت پیامبر ترجیح می دهند. مانند مسأله متعه و نماز تراویح و…

اهل سنّت از جهت احكام عملی به حنفیه، مالكیه، شافعیه و حنبلیه تقسیم می شوند. و از نظر اصول عقاید به اشاعره، معتزله، خوارج وماتریدیه و وهابیت منشعب شده اند. فرقه معتزله تقریباً منقرض شده اند، اكثر اهل سنت از اشاعره و ما تریدیه می باشند(2).

2. خوارج فرقه ای است که در جنگ صفین از لشکر امام علی (علیه‌السلام) جدا شدند و در مسئله حکمیت بین امام علی (علیه‌السلام) و معاویه بن ابی سفیان راه خود را جدا نموده و همه را تکفیر نمودند. این گروه به دلیل اینکه از لشکر امام علی (علیه‌السلام) خارج شدند به خوارج معروف گردیدند. این فرقه  دارای فرقه های مختلفی بوده اند از جمله: 1. محكّمه، 2. ازارقه، 3. نجدات، 4. اباضیه، 5. بیهسیه، 6. عجارده، 7. ثعالبه، 8. صُفریه.

اكثر این فرقه ها، معتقد بودند كه حضرت امام علی(علیه السلام) و همچنین عثمان، عمروعاص، ابوموسی اشعری و عده ای دیگر، و نیز كسی كه گناه كبیره مرتكب شود كافر است.(3) (4). بنابراین خوارج از انشعابات اهل سنت نیست بلکه خود یک فرقه مستقل بوده است.

اكثر فرقه های خوارج از بین رفته اند و تنها فرقه اباضیه موجود است كه پیروان آن بیشتر در كشور عمان زندگی می كنند، همچنین در زنگبار تانزانیا، صحرای بزرگ آفریقا، غرب پایتخت الجزائر وجود دارند كه معتدل ترین فرقه خوارج هستند(5) این گروه ادعا می كنند كه دوست دار حضرت امام علی(علیه السلام) و حتی دشمن معاویه می باشند و چون معتقد به قیام و خروج امام با شمشیر اند، خوارج خوانده شده اند.(6)

3. ناصبی به كسانی گفته می شود كه دشمنی و بغض حضرت امام علی(علیه السلام) و سایر اهل بیت را داشته و آن را جزء اعتقادات خود می دانند كه بنا بر این خوارج به علت دشمنی آنان به امام علی(علیه‌السلام) نیز ناصبی خواهند بود،

ناصبی ها كه اساس مذهب شان دشمنی با اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه وآله) به خصوص امام علی(علیه‌السلام) است بر طبق آموزه های اسلام در واقع كافر می باشند و لذا اهل سنت كه محبت اهل بیت را فرض و واجب الهی می دانند نیز حكم به كفر و خروج آنان از جرگه مسلمین می كنند هر چند در ظاهر مسلمان تلقی می شوند. علماء اهل سنت حب و بغض عترت طاهره را مفتاح بهشت و دوزخ و علامت ایمان و كفر دانسته اند. مثلا امام احمد ثعلبی كه از بزرگان اهل سنت است در تفسیر خود ذیل آیه مودت قل لا اسئلكم علیه اجراً الاّ المودّة فی القربی آورده كه محبت و مودّت اهل بیت طهارت از اصول دین و اركان اسلام است و هركس خلاف این عقیده داشته باشد كافر و از دین اسلام خارج و ناصبی می باشد.  

دلیل بر این مطلب روایتی است كه رسول اكرم(صلی الله علیه وآله) فرموده و خود علماء اهل سنت آن را نقل كرده اند،(7) از جمله این روایت است كه: (من مات علی حب آل محمد مات شهیداً، الا و من مات علی حب آل محمد مات مغفوراً له، الا و من مات علی حب آل محمد مات تائباً… الا و من مات علی بغض آل محمد جاء یوم القیامة مكتوباً بین عینیه آیس من رحمة الله، الا و من مات علی بغض آل محمد مات كافراً و من مات علی بغض آل محمد لم یشمّ رائحة الجنة) «یعنی آگاه باشید كسی كه بمیرد بر دوستی آل محمد شهید مرده است و توبه كننده از گناه و آمرزیده شده و…. وآگاه باشید كسی كه بمیرد بر دشمنی آل محمد، روز قیامت بین دو چشم او نوشته شده است، از رحمت خدا ناامید است. آگاه باشید و كسی كه بمیرد بر دشمنی آل محمد كافر مرده است، آگاه باشید و كسی كه بمیرد بر دشمنی آل محمد، استشمام نمی كند بوی بهشت را»(8)

پی نوشت:

1. مشكور، محمدجواد، موسوعة الفرِ الاسلامیه، بیروت، مجمع البحوث الاسلامیة للدرسات و النشر، چاپ اول، 1415 هـ ، 1995 م، ص290.
2. سبحانی جعفر، الملل و النحال، مركز مدیریت حوزه علمیه قم، چاپ سوم، 1408 ه‍. ق، ماده خرج، ج2، ص585.
3. ربانی گلپایگانی، علی، بحوث فی تاریخ الكلام الاسلامی (جزوه آموزش موسسه امام صادق)، شماره 2، ص3.
4. محدث قمی، شیخ عباس، سفینه البحار، انتشارات اسوه چاپ اول، 1414 ه‍. ق ماده خرج، ج2 ص585.
5. ربانی گلپایگانی، علی، بحوث فی تاریخ الكلام الاسلامی، شماره 2، ص7.
6. این را به طور شفاهی از ایشان پرسیدم و جواب گرفتم.
7. امام فخر رازی، تفسیر كبیر، ذیل آیه مودت از صاحب كشاف (زمخشری) و ثعلبی در تفسیر خود.
8. شیرازی، سلطان الواعظین، شبهای پیشاور، ص 66، دارالكتب الاسلامیه، چاپ 29، سال 1362 و محدث قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، ج 2، ص 19، انتشارات اسوه، چاپ اول، 1414 ه‍ق، ماده حبب.

منبع: نرم افزار مرکز مطالعات حوزه.