در میان كتب «عتیق» كتابى به نام زبور یا مزامیر وجود دارد كه اهل كتاب آن را به حضرت داوود (علیه السلام) نسبت می دهند و این كتاب مشتمل بر یكصد و پنجاه «مزمور» است.
موضوع و محتوای کتاب زبور
مهمترین قسمت کتاب مزامیر، بخش رثا و نوحه سرایى آن است و این نوع شعر از قدیمی ترین انواع اشعار است، زیرا در تهییج عواطف اثرى نیرومند و عمیق دارد، همانطور كه اشعار و مراثى مزامیر عواطف یهود را تحریك كرد و خاطره روزگار مجد صهیون را همچنان در خاطر ایشان زنده و افروخته داشت.
قسمت هاى كتاب مزامیر از حیث موضوع مختلف و همچنین مولفین و واضعین این كتاب مختلف بوده اند و در دوره هاى مختلف آن را تالیف كرده اند.
زمان تالیف زبور
بعضى از مزامیر آن، صد ها سال بعد از زمان حضرت داوود تالیف شده و از آن جمله مزمورى است كه با این جمله آغاز می شود: «بر نهر هاى بابل». از این جمله پیداست كه این مزمور بعد از اسارت بنى اسراییل و تبعید ایشان به بابل در حادثه بخت النصر تالیف شده است؛ قسمتى از مزامیر كه سرود انشاد نام دارد درباره یك موضوع عاشقانه مكشوفى است كه آن را به داوود و سلیمان نسبت می دهند و مسلما ساحت آن دو پیغمبر از لوث آن تهمت مبرى است.
نسبت زبور به حضرت داوود (علیه السلام)
با توجه به آنچه ذكر شد پیداست كه همه ی مزامیر را نمی توان به حضرت داوود نسبت داد و فقط قسمتى از آن متعلق به حضرت داوود است و از آن جمله مزمور چهل و پنجم است كه در مورد پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و اصحاب آن حضرت سخن گفته و قرآن نیز در آیه 105 از سوره انبیا به این بشارت زبور اشاره كرده است.
بعضى گفته اند: «زبور» اسم كتابى است كه فقط حكمت هاى عقلى در آن است نه احكام شرعى و «كتاب» آن است كه هم متضمن حكمت هاى عقلى است و هم احكام شرعى، و دلیل بر این مطلب این است كه به هیچ وجه حكم شرعى در زبور حضرت داوود (علیه السلام) نیست.[1]
زبور فعلى كه منسوب است به حضرت داوود (علیه السلام)، از مولفین عدیده است در عصر هاى متوالى و همه آن از داوود پیامبر نیست و شماره بندى كه فعلا براى آن نموده اند یكصد و پنجاه مزمور است. و زبور فعلى سه دسته است:
- وابسته به عبادت است
- وابسته به اغانى دینى است
- وابسته به مراثى و شكر و مدایح ملكى است.
زبور قاموس کتاب مقدس
قاموس مقدس در لغت «مزامیر» شرحى درباره زبور و مولفین آن نقل كرده است و مى نویسد: «مزامیر» اشعار روحانى است كه با آواز محض تمجید و تقدیس حضرت اقدس الهى، توسط آواز مزمار و نى خوانده مى شد؛ مزامیر اساس و بنیاد اغلب سرود هاى مسیحیان است و در عبادت انفرادی و هم در عبادت جماعتى كه در تمام جهان به جا آورده می شود مستعمل بوده و هست.[2]
نمونه ای از کتاب زبور
حضرت داوود مى فرماید: «خدا را تسبیح گویید و تنزیه كنید و باید بنى اسرائیل خوشحال باشند به پیامبرى صهیون. براى اینكه امتى را خدا انتخاب كرده كه به آن ها پیروزى مى دهد و صالحین آن ها را به كرامت مفتخر كرده است. خدا را در قبر هایشان تسبیح مى گویند و در دستان آن ها شمشیر هاى دو لبه است، خدا به وسیله آن ها از كسانى كه خدا را نمى پرستند انتقام مى گیرد».
در سرود دیگر زبور مى فرماید: «اى برگزیده! شمشیرت را حمایل كن؛ زیرا سنت و شریعت تو نزدیك است. تیر هاى تو تیز است و ملت ها تحت فرمان تو مى آیند».
در سرود دیگر است: «خدا از صهیون «اكلیل محمود» را ظاهر ساخت. اكلیل؛ یعنى رئیس و محمود، همان محمد است».
باز هم در اوصافش گفته شده است: «از دریا عبور مى كند و به آخر زمین می رسد. و اهل خزینه ها پیش او مى آیند. پادشاهان فارس به اطاعت او گردن مى نهند و ملت ها از او اطاعت مى كنند. و ضعیف را نجات مى دهد و به مسكین رحم مى كند».
و در سرود دیگر است: «خدایا! جاعل سنت را مبعوث كن تا مردم را بگوید كه حضرت عیسى بشر است».
و در كتاب شعیاى پیامبر است كه: «به من گفتند برخیز و از آنچه كه مشاهده مى كنى خبر ده. پس گفتم: دو سواره را مى بینم كه این طرف مى آیند؛ یكى بر الاغ سوار است و دیگرى بر شتر. و یكى به دیگرى مى گوید: بابل و بت هایش فرو ریختند. تمام اهل كتاب به این كتاب ها ایمان دارند، مگر نصارا كه فقط انجیل را قبول مى كنند ».[3]
زبور در قرآن
بنا به گزارش دانشنامه جهان اسلام در قرآن کریم ریشه «ز ب ر» و مشتقات آن یازده بار در قرآن به كار رفته است: سه بار به صورت زبور (دو بار نكره و یك بار با «ال» معرفه)، و هشت بار به صورت «زُبُر». در آیات ۱۶۳ سوره نساء و ۵۵ سوره اسراء، زبور به صورت نكره آمده است.
«وآَتَینا داوودَ زبُورآ». در این دو آیه، درباره نحوه قرائت این واژه در میان مفسران اختلاف هست. محمد بن جریر طبرى[4] مى گوید عموم قاریان آن را زبور خوانده اند، یعنى «به داوود كتابى به نام زبور دادیم»، كه در این صورت زبور اسم خاص است؛
اما برخى از قاریان كوفى، مثل اعمش و حمزه، آن را زبور (به ضم) خوانده اند، یعنى «به داوود صحیفه اى مكتوب دادیم»، كه در این صورت زبور مصدر اسمى و جمع زبر یا اسم جمع زبور و در هر حال اسم عام براى هر متن مكتوب است. طبرى به دلیل شهرت عنوان زبور براى كتاب داوود قرائت نخست را ترجیح مى دهد.[5]
سوره نساء، آیه ۱۶۳: «إِنّا أَوْحَیْنا إِلَیْکَ کَما أَوْحَیْنا إِلى نُوح وَ النَّبِیِّینَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَیْنا إِلى إِبْراهیمَ وَ إِسْماعیلَ وَ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ عیسى وَ أَیُّوبَ وَ یُونُسَ وَ هارُونَ وَ سُلَیْمانَ وَ آتَیْنا داوود زَبُوراً؛
بهراستی که ما به تو وحی کردیم چنانکه به نوح و پیامبران پس از او و همچنین به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط بنی اسرائیل و عیسی و ایوب و یونس و هارون و سلیمان وحی کردیم و به داوود هم زبور را عطا کردیم».
سوره اسراء آیه ۵۵ : «وَ رَبُّكَ اَعْلَمُ بمَن فِی السَّموَاتِ وَ الأَرْض ِوَلَقَدْ فصّلْنَا بَعْضَ النّبیّینَ عَلَى بَعْض ٍوَ آتَینا داوود زَبُورًا؛ و پروردگار تو به آن چه در آسمان ها و زمین است داناتر است و به داوود زبور را بخشیدیم.»
سوره انبیاء آیه ۱۰۵: «وَ لَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ؛ و ما در زبور پس از ذکر نوشتیم که به راستی بندگان نیکوکار من زمین را وارث خواهند شد.»
مقصود از زبور در قرآن
از قرآن مجید به دست می آید كه آن، نام كتاب داوود است «وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ» انبیاء: 105. «وَ آتَیْنا داوود زَبُوراً» نساء: 163- اسراء: 55. به قرینه دو آیه بعد می شود گفت كه مراد از زبور در آیه اول كتاب داوود و الف و لام آن براى عهد است.
در میان كتب تورات فعلى كتابى به نام مزامیر یا زبور داوود موجود است كه جمعا صد و پنجاه مزمور است و یهود آن را به حضرت داوود نسبت می دهند. ولى ملاحظه مضامین آن نشان می دهد كه همه اش از حضرت داوود نیست، چنانكه محققین گفته اند.
مثلا نویسنده قاموس كتاب مقدس تحت كلمه «مزامیر» می گوید: كتاب مزامیر به پنج قسمت منقسم و در آخر هر قسمتى لفظ آمین مكرر گشته و اغلب برآنند كه این لفظ را جمع كنندگان كتاب در آخر هر كتاب افزوده اند. خلاصه كتاب اول داراى 41 مزمور است كه 37 عدد از آن ها منسوب به حضرت داوود و چهار عدد كه اول و دوم و دهم و سى سوم باشد.
نتیجه گیری
- زبور کتاب حضرت داوود (علیه السلام) است که در کتاب مقدس یهودیان درج شده است.
- قسمت مهم زبور شعر به سبک نوحه سرایی است که عواطف یهود را می نمود و خاطره مجد و عظمت صهیون را برای آن ها زنده می کرد.
- برخی قسمت های زبور سال ها بعد از زمان و عصر حضرت داوود نوشته شده و از این رو تمام زبور را نمی شود به داوود نسبت داد.
- در قرآن کریم در آیات متعدد از زبور حضرت داوود نام برده شده است. طبق آیه ای در قرآن، در زبور سخن از حکومت امام مهدی در آخر الزمان است.
پی نوشت ها
[1] . كتاب مفردات راغب (ترجمه و خلاصه).
[2] . حجة التفاسیر و بلاغ الإكسیر، تعلیقه2ج7، ص: 445.
[3] . جلوه هاى اعجاز معصومین ،ص:58.
[4] . جامع، ذیل نساء: ۱۶۳.
[5] . دانشنامه جهان اسلام، مدخل زبور.
منابع
- بلاغى، عبدالحجه، حجة التفاسیر و بلاغ الاكسیر، حكمت (چاپخانه)، ایران- قم، 1386 ه.ق.
- غلام حسن محرمى، جلوه هاى اعجاز معصومین (علیهم السلام)، دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1378، دوم.
