گوشه ای از کرامات حضرت زهرا (س) به هنگام ولادت

حیات پربرکت حضرت فاطمه (س) از همان آغاز تولد سرشار از کرامات و حوادث شگفت انگیز بوده است. کرامات حضرت زهرا (س) در مراحل گوناگون زندگی آن حضرت نمایان شده و حتی پس از مرگ نیز عنایات آن حضرت ادامه پیدا کرده است. در ادامه به برخی از کرامات حضرت زهرا (س) اشاره می کنیم:

کرامات حضرت زهرا (س) به هنگام ولادت

در ابتدا این مقاله به حوادثی اشاره می کنیم که با تولد صدیقه طاهره (س) رخ می دهد و پس از آن، برخی از دیگر کرامات حضرت زهرا (س) در طول زندگی و پس از شهادت آن حضرت را بیان خواهیم کرد.

۱. نورانی شدن مکه و جهان با نور ولادت حضرت فاطمه (س)

کرامات حضرت زهرا (س) از همان بدو تولد برای مسلمانان آشکار گردید و همگان دانسته اند که مولودی مبارک پا به عرصه دنیا نهاده که نور وجودش شرق و غرب عالم را فرا گرفته است. در روایت مختلف آمده است که چون صدیقه طاهره (س) متولد شد، نوری از طلعت او ساطع شد که پرتو آن به تمام خانه های مکه وارد گردید، و در شرق و غرب زمین محلی نماند که از نور او بی بهره باشد، چنانکه در روایتی از امام صادق (ع) می خوانیم:

«فَلَمَّا سَقَطَتْ إِلَى اَلْأَرْضِ أَشْرَقَ مِنْهَا اَلنُّورُ حَتَّى عَلاَ بُیُوتَاتِ مَکَّهَ وَ لَمْ یَبْقَ فِی شَرْقِ اَلْأَرْضِ وَ لاَ فِی غَرْبِهَا مَوْضِعٌ إِلاَّ أَشْرَقَ فِیهِ ذَلِکَ اَلنُّورُ[۱]؛ چون فاطمه به زمین رسید، نور و پرتوى از او سر زد و تمام خانه هاى مکه و تمام شرق و غرب زمین از آن پرتو روشن شد.»

در قسمت دیگری از این روایت می خوانیم: «بَشَّرَ أَهْلُ اَلسَّمَاءِ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِوِلاَدَهِ فَاطِمَهَ عَلَیْهَا السَّلاَمُ وَ حَدَثَ فِی اَلسَّمَاءِ نُورٌ زَاهِرٌ لَمْ تَرَهُ اَلْمَلاَئِکَهُ قَبْلَ ذَلِکَ؛[۲]بعضی از اهالی آسمان به برخی دیگر ولادت حضرت زهرا (س) را بشارت می دادند، و نور بسیار درخشانی در آسمان حادث شد که فرشتگان قبل از آن نظیرش را ندیده بودند.»

در روایت اهل سنت آمده است: «فَلَمَّا تَمّ أَمَدُ حَمْلِهَا و إنْقَضَی وَضَعَتْ فَاطِمَهَ فاَشرَقَ بنُورِ وَجهِهَا الفَضاءُ؛[۳] آن هنگام که مدت حمل فاطمه تمام شد، خدیجه او را به دنیا آورد، و به نور جمال او، فضا روشن و منور گردید.»

این نور در روز قیامت آشکارتر خواهد شد، چنانکه از ابن عباس نقل شده که «در روز قیامت، اهل بهشت ناگهان متوجه می شوند که بهشت همانند روشنی روز توسط خورشید، روشن شد، سؤال می کنند که خدایا فرمودی «در بهشت خورشیدی وجود ندارد»[۴] پس این نور چیست؟ جبرئیل جواب می دهد، این نور خورشید نیست بلکه نور خنده فاطمه و علی (ع) است.[۵]

۲. حضور بانوان بهشتی و حور العین هنگام تولد حضرت زهرا (ع)

دیگر کرامتی که از کرامات حضرت زهرا (س) در بدو تولد نقل شده، حضور برترین زنان عالم همراه حور العین های بهشتی برای یاری حضرت خدیجه به هنگام وضع حمل است.

در روایات آمده است که حضرت خدیجه (ع) به زنان قریش و بنی هاشم پیغام داد که زمان وضع حمل من نزدیک است، مرا در این امر یاری نمایید، ولی آنان پاسخ دادند: ای خدیجه! چون تو در ازدواجت از سخنان ما سرپیچی نمودی، و محمد یتیم را به همسری برگزیدی، ما نیز تو را یاری نمی کنیم. خدیجه از این جواب سخت غمگین و ناراحت شد.

هنگامی که وضع حمل حضرت خدیجه (س) نزدیک شد، چهار زن، همانند زنان بنی هاشم وارد شدند، در حالی که خدیجه از دیدن آنان هراسان شده بود، یکی از آن چهار زن به خدیجه گفت: غمگین مباش، پروردگارت ما را برای یاری تو فرستاده است. ما خواهران و یاوران تو هستیم. من «ساره » هستم، این «آسیه» رفیق بهشتی تو است و این هم «مریم دختر عمران » است و این یکی «کلثوم خواهر موسی بن عمران» است، خداوند ما را برای کمک به تو فرستاده است تا یاور و پرستار تو باشیم.

یکی از آنها در سمت راست خدیجه، دومی در طرف چپ او، سومی در پیش رویش، و چهارمی در پشت سر او نشستند و فاطمه پاک و پاکیزه تولد یافت.

پس از تولد آن حضرت، ده نفر حور العین، که در دست هر یک، ظرفی بهشتی پر از آب کوثر و یک طشت بهشتی بود وارد شدند و حضرت فاطمه را با حوض کوثر شستشو دادند و سپس در میان پارچه ای که از شیر سفیدتر، و از مشک و عنبر خوشبوتر بود، پیچیدند.[۶]

همچینی در روایتی دیگری آمده است که حضرت فاطمه (س) در هنگام ولادتش حور العین و بانوان عالی مقام یاد شده را کاملا شناخت و با ذکر نام به تک تک آنها سلام کرد.[۷]

این کرامت شگفت انگیز از کرامات حضرت زهرا (س) بیانگر این نکته است که ملاقات و آشنایی آن حضرت با آن بانوان مکرمه بی سابقه نبوده، و آن وجود مقدس، قبلا عوالمی را طی کرده و در مسیر ملکوتی خویش، آن فرستادگان آسمانی را دیده و شناخته است.

۳. سجده صدیقه طاهره (س) هنگام ولادت

یکی دیگر از کرامات حضرت زهرا (س) این است که به هنگام ولادت، در برابر پروردگار عالم به سجده افتاد، چنانکه از حضرت خدیجه کبری (س) نقل شده است: «فَوَلَدَتْ فَاطِمَه، فَوَقَعَتْ عَلَی الْارْضِ سَاجِده رَافِعَه إصْبَعهَا؛[۸]هنگامی که فاطمه به دنیا آمد، به روی زمین به حال سجده افتاد در حالی که انگشت خویش را بالا گرفته بود.»

۴. گفتن شهادتین هنگام ولادت

گفتن شهادتین اندکی پس از تولد، از دیگر کرامات حضرت زهرا (س) به شمار می رود. امام صادق (ع) می فرماید: «فَنَطَقَتْ فَاطِمَهُ عَلَیْهَا السَّلاَمُ بِالشَّهَادَتَیْنِ وَ قَالَتْ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَنَّ أَبِی رَسُولُ اَللَّهِ سَیِّدُ اَلْأَنْبِیَاءِ وَ أَنَّ بَعْلِی سَیِّدُ اَلْأَوْصِیَاءِ وَ وُلْدِی سَادَهُ اَلْأَسْبَاطِ؛[۹] [بعد از اینکه صدیقه طاهره پا به دنیا گذاشت] سخن خود را با شهادتین آغاز نمود و گفت: شهادت می دهم که خدایی جز الله نیست، و پدرم فرستاده خدا و سید و سالار پیامبران است و همسرم سید اوصیاء، و فرزندانم سید و سالار نوادگان رسول خدا هستند.»

کرامات حضرت زهرا (س) در دوران زندگی

کرامات حضرت زهرا (س) در طول حیات پر برکت آن حضرت نیز فراوان بوده و روایات گوناگونی از کرامات حضرت زهرا (س) نقل شده است که در ادامه به برخی از آنها اشاره می کنیم:

۱. نزول ملائکه بر حضرت زهرا (س)

به باور شیعه بعد از پیامبر اکرم (ص)، یقینا انسان هایی بوده اند که با ملائکه هم سخن می شدند و بی شک یکی از این افراد، حضرت فاطمه (س) می باشد. در زیارت نامه آن حضرت چنین سلام می دهیم: «السلام علیک أیتها المُحَدّثَه»[۱۰] امام صادق (ع) درباره نسبت دادن صفت محدثه به آن حضرت می فرماید:

«إِنَّمَا سُمِّیَتْ فَاطِمَهُ مُحَدَّثَهً لِأَنَّ اَلْمَلاَئِکَهَ کَانَتْ تَهْبِطُ مِنَ اَلسَّمَاءِ فَتُنَادِیهَا کَمَا تُنَادِی مَرْیَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ فَتَقُولُ یَا فَاطِمَهُ إِنَّ اَللّٰه اِصْطَفٰاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اِصْطَفٰاکِ عَلىٰ نِسٰاءِ اَلْعٰالَمِینَ[۱۱]  یَا فَاطِمَهُ اُقْنُتِی لِرَبِّکِ وَ اُسْجُدِی وَ اِرْکَعِی مَعَ اَلرّٰاکِعِینَ[۱۲]  فَتُحَدِّثُهُمْ وَ یُحَدِّثُونَهَا؛[۱۳]

فاطمه از آن جهت محدّثه نامیده شد که فرشتگان بر او فرود می آمدند و با او گفتگو می کردند همانگونه که با مریم بنت عمران گفتگو می کردند، آنها به فاطمه می گفتند: اى فاطمه! همانا خداوند تو را برگزیده، و از پلیدی ها تطهیر نموده و تو را بر زنان دو عالم برترى داده است، پس اى فاطمه! به شکرانه این نعمت، براى پروردگار خود، خضوع کن و سجده بجا آور؛ و با رکوع کنندگان، رکوع کن. ملائکه با یکدیگر و با صدیقه طاهره گفتگو می کردند.»

در یکی از این گفتگوها، حضرت فاطمه (س) از فرشتگان الهی سوال می کند: آیا مریم دختر عمران بر زنان عالم برتری داده نشده است؟ ملائکه در پاسخ عرض می کنند: «إِنَّ مَرْیَمَ کَانَتْ سَیِّدَهَ نِسَاءِ عَالَمِهَا وَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَکِ سَیِّدَهَ نِسَاءِ عَالَمِکِ وَ عَالَمِهَا وَ سَیِّدَهَ نِسَاءِ اَلْأَوَّلِینَ وَ اَلآخِرِینَ؛[۱۴] مریم بزرگ و برگزیدۀ زنان زمان خود بوده ولى خداوند تو را بر تمامى زنان دو عالم از اوّلین تا آخرین ایشان برترى بخشیده است.»

همچنین در روایات آمده است که جبرئیل پس از شهادت رسول گرامی اسلام (ص) پی در پی بر حضرت فاطمه (س) نازل می شد و به آن حضرت در عزای پدر تسلیت می گفت و ایشان را دلداری می داد.[۱۵]

ابوبصیر در روایاتی زیبا یکی دیگر از کرامات حضرت زهرا (س) درباره نزول ملائکه بر ایشان را بیان می کند. وی از امام باقر (ع) چنین روایت می کند:

«در یکی از شب های جمعه هنگام سحر، جبرئیل و میکائیل و اسرافیل بر حضرت زهرا (س) نازل شدند، دیدند ایشان بر نماز ایستاده، همگی منتظر ماندند تا نماز آن حضرت تمام شود، آنگاه دسته جمعی به حضرت سلام کردند و گفتند خدایت تو را سلام می رساند و مصحفی را در خانه ایشان قرار دادند. حضرت زهرا (ع) در جواب سلام خدایش گفت:

«للّه السلام و منه السلام و إلیه السلام و علیکم یا رسل اللّه، السلام؛ سلام از آن خداست و از اوست سلام و به سوی اوست سلام، و بر شما ای فرستادگان خدا سلام و درود باد.»[۱۶]

مصحف فاطمه (س)

یکی دیگر از کرامات حضرت زهرا (س) در هم صحبتی با ملائکه، کتاب مبارک و شریف «مصحف فاطمه» است. این مصحف شریف حاصل گفتگوهای جبرئیل فرشته مقرب پروردگار با حضرت فاطمه (س) می باشد که توسط امیر المومنین (ع) نگاشته شده است.[۱۷]

این کتاب گرانقدر و اسرار آمیز که از کرامات حضرت زهرا (س) شمرده می شود، شامل مطالب گوناگونی از اخبار و رویدادهای آینده است که ائمه (ع) آن را از مادر بزرگوارشان به ارث برده  و کسی دیگری به آن دسترسی نداشته و اکنون در اختیار امام زمان (عج) قرار دارد.[۱۸]

حرکت گهواره توسط فرشتگان

یکی دیگر از کرامات حضرت زهرا (س) و یکی دیگر از جنبه های نزول ملائکه بر ایشان، کمک کردن فرشتگان به آن حضرت در برخی امور زندگی از جمله حرکت گهواره فرزندان پاک و مطهر صدیقه طاهره (س) است. در روایتی می خوانیم:

«رُبَّمَا اِشْتَغَلَتْ بِصَلاَتِهَا وَ عِبَادَتِهَا فَرُبَّمَا بَکَى وُلْدُهَا فَرَأَى اَلْمَهْدَ یَتَحَرَّکُ وَ کَانَ مَلَکٌ یُحَرِّکُهُ[۱۹]؛ گاهی حضرت مشغول خواندن نماز و عبادت بود، فرزندش گریه می کرد، گهواره به حرکت درمی آمد، و فرشته ای بود که آن را حرکت می داد.»

۲. گریه اهل زمین و آسمان همراه با گریه حضرت زهرا (س)

سخت ترین و غم انگیز ترین حادثه در طول زندگی حضرت فاطمه (س)، فقدان پدر بزرگوارش رسول گرامی اسلام (ص) بود. حضرت صدیقه طاهره (س) در غم از دست دادن پدر بسیار گریه می کرد و زمین و آسمان و تمام هستی، همراه او گریه می کرد.

نقل شده است که وقتی حضرت زهرا (س) در لحظات آخر عمر پدر بزرگوارش اشک می ریخت، پیامبر اکرم (ص) خطاب به آن حضرت فرمود: «وَ اَلَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ لَقَدْ بَکَى لِبُکَائِکِ عَرْشُ اَللَّهِ وَ مَا حَوْلَهُ مِنَ اَلْمَلاَئِکَهِ وَ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرَضُونَ وَ مَا فِیهِمَا[۲۰]؛ قسم به آن کسی که مرا به رسالت بر انگیخت، همانا از گریه تو عرش خدا و ملائکه و آسمان ها و زمین و تمام موجودات گریستند.»

گریه کردن اهل آسمان و زمین همراه صدیقه طاهره (س) از جمله کرامات حضرت زهرا (س) است که از جایگاه بلند و رفیع ایشان و پدر بزرگوارش در هستی حکایت دارد. بدون شک وقتی یکی از ارکان عالم اندوهگین و گریان باشد، تمام عالم و تمام فرشتگان آسمانی همراه وی گریان و ناراحت هستند.

۳. مهمانی یهودیان و نمایان شدن یکی از کرامات حضرت زهرا (س)

یهودیان مدینه می خواستند فاطمه (س) دختر رسول خدا (ص) را تحقیر کرده و خوارش سازند. به همین سبب در یک مجلس عروسی، زنان خود را به بهترین زیورها آراستند و بر آنها فاخرترین لباس ها را پوشاندند. آنگاه به نزد رسول الله (ص) آمده و با شیطنت از او اجازه خواستند تا دخترش فاطمه (س) به مجلس آنها در آید. پیامبر (ص) فرمود: اجازه او با علی (ع) است. از حضرت خواستند تا نزد امام علی (ع) شفاعت کند، پیامبر (ص) هم شفاعت کرد و بنا شد زهرا (س) در مجلس حضور پیدا کند.

در همین زمان خداوند که از حیله و نقشه یهودیان آگاه بود، جبرئیل را همراه با لباس های زیبا و خوشبو ترین عطرها و بهترین زیور آلات که هیچ کس نظیرش را ندیده بود، نزد حضرت زهرا (س) فرستاد. صدیقه طاهره (س) با زیبا ترین لباس ها و بهترین عطرها و گرانقیمت ترین زیور آلات وارد مجلس شد.

زنان یهودی که انتظار چنین لباس ها و زیور آلات فاخری را نداشتند، از بهت انگشت بر دهان گرفتند و به حضرت زهرا (س) خیره شدند و زیر لب زمزمه می کردند: گویا ماه شب چهارده در این خانه نمایان شده است. همگی چونان سحره ای فرعون دانستند که این لباس ها و جواهرات، زمینی نیست و بی اختیار بر زمین افتادند و از نقشه خود پشیمان شدند.

این کرامت حضرت زهرا (س) در آن مجلس سبب شد که جمع زیادی از زنان یهودی، به حقانیت اسلام اعتراف کنند و از آیین یهود دست بکشند و به برکت حضور صدیقه طاهره، به اسلام مشرف شدند.[۲۱]

۴. جامه بهشتی حضرت زهرا (س) در شب ازدواج با امیر المومنین (ع)

یکی دیگر از کرامات حضرت زهرا (س)، پوشیدن جامعه بهشتی در شب ازدواج آن حضرت با امیر المومنین علی (ع) است.  از ابن جوزی نقل شده است:

در شب ازدواج حضرت فاطمه (س) و امام علی (ع)، نیازمندی به در خانه می آید و تقاضای کمک می کند. حضرت صدیقه طاهره نیز لباسی را که برای آن شب تدارک دیده بودند و ارزش بالایی داشت، به نیازمند می بخشند و خود یک جامه معمولی بر تن می کنند.

در این هنگام جبرئیل به محضر رسول خدا (ص) آمده، عرض کرد: ای رسول خدا! پروردگارت سلام می رساند، و مرا نیز فرمان داده که به فاطمه سلام برسانم و برای فاطمه، جامه ای از دیبای سبز از جامه های بهشتی فرستاده است. فاطمه بعد از پوشیدن لباس نزد پدر آمد، حضرت با عبای خود، و جبرئیل با بال های خود آن جامه را پوشاندند تا نور آن باعث آزار دیدگان نشود.[۲۲]

کرامات حضرت زهرا (س) بعد از شهادت

کرامات حضرت زهرا (س) محدود به دوران حیات آن حضرت نمی شود و پس از شهادت نیز ادامه پیدا می کند. کرامات حضرت زهرا (س) پس از دوران پر برکت زندگی ایشان، موارد فراوان و متعددی دارد و بارها عنایات آن حضرت شامل حال دیگران شده است. در ادامه به دو رویداد شگفت انگیز که اندکی پس از شهادت آن حضرت رخ می دهد، اشاره می کنیم:

۱. بیرون آمدن دست های زهرا (س) از کفن

ائمه (ع) همواره خود را تحت عنایات خاص مادر خود معرفی کرده اند و روایات زیادی در باب توسل اهل بیت (ع) به صدیقه طاهره (س) و عنایات ایشان نقل شده است. یکی از کرامات حضرت زهرا (س) که بلافاصله پس از شهادت آن حضرت رخ می دهد، توجه و عنایت ویژه به حسنین (ع) است.

نقل شده هنگامی که امام علی (ع) پیکر حضرت زهرا (س) را کفن نمود، قبل از بستن بندهای کفن، فرزندان خود را صدا زد و فرمود: «هَلُمُّوا تَزَوَّدُوا مِنْ أُمِّکُمْ فَهَذَا اَلْفِرَاقُ وَ اَللِّقَاءُ فِی اَلْجَنَّهِ؛ بیایید از دیدار مادرتان توشه بگیرید، اینک زمان فراق است و دیدار دوباره در بهشت خواهد بود.»

حسن و حسین (ع) فریادزنان مادر را صدا می زدند، و می گفتند: «وَا حَسْرَتَا لاَ تَنْطَفِئُ أَبَداً مِنْ فَقْدِ جَدِّنَا مُحَمَّدٍ اَلْمُصْطَفَى وَ أُمِّنَا فَاطِمَهَ اَلزَّهْرَاءِ یَا أُمَّ اَلْحَسَنِ یَا أُمَّ اَلْحُسَیْنِ إِذَا لَقِیتِ جَدَّنَا مُحَمَّداً اَلْمُصْطَفَى فَأَقْرِئِیهِ مِنَّا اَلسَّلاَمَ وَ قُولِی لَهُ إِنَّا قَدْ بَقِینَا بَعْدَکَ یَتِیمَیْنِ فِی دَارِ اَلدُّنْیَا؛

آه از این حسرتى که هیچ وقت به علّت از دست دادن جدّمان، پیامبر خدا و مادرمان، فاطمۀ زهرا از بین نخواهد رفت. اى مادر حسن و حسین! هنگامى که جدّ ما حضرت محمّد مصطفى (ص) را ملاقات نمودى، سلام ما را به آن حضرت برسان و به آن بزرگوار بگو: ما بعد از تو در دار دنیا یتیم ماندیم!»

امیر مؤمنان (ع) می فرماید: «إِنِّی أُشْهِدُ اَللَّهَ أَنَّهَا قَدْ حَنَّتْ وَ أَنَّتْ وَ مَدَّتْ یَدَیْهَا وَ ضَمَّتْهُمَا إِلَى صَدْرِهَا مَلِیّاً؛ من خدا را گواه می گیرم که فاطمه ناله جان کاه کشید و دست های خود را باز کرد و فرزندانش را مدتی به سینه اش چسبانید.»

ناگاه شنیدم هاتفی در آسمان ندا داد: «یَا أَبَا اَلْحَسَنِ اِرْفَعْهُمَا عَنْهَا فَلَقَدْ أَبْکَیَا وَ اَللَّهِ مَلاَئِکَهَ اَلسَّمَاوَاتِ؛ ای علی! حسنین را از روی سینه مادرشان بردار، سوگند به خداوند، که فرشتگان آسمان را به گریه انداختند.»[۲۳]

۲. نام زهرا (ع) و نزول آب بهشتی

ام ایمن یکی از خادمان و ملازمان حضرت زهرا (س) و مورد عنایت آن حضرت بود. یکی از کرامات حضرت زهرا (س) پس از شهادت شامل حال این بانوی با ایمان و مخلص می شود.

امام صادق (ع) به نقل از ام ایمن می فرماید: «در راه مکه به جحفه به عطش شدیدی دچار شدم تا آنجا که جانم به خطر افتاد، پس رو به آسمان نموده عرض کردم: ای پروردگار من! مرا دچار تشنگی نموده ای در حالی که من خادمه دختر پیغمبرت می باشم؟ آن گاه دیدم که سطلی از آب بهشتی ظاهر شد، از آن نوشیدم. قسم به خانمم فاطمه زهرا (س) که بعد از آن تا هفت سال گرسنگی و تشنگی بر من عارض نشد.[۲۴]

جمع بندی

کرامات حضرت زهرا (س) از همان بدو تولد آغاز شده است. در هنگام تولد کراماتی همچون درخشش نوری عظیم در عالم، حضور زنان بهشتی بر بالین حضرت خدیجه و گفتن شهادتین رخ می دهد. همچنین حضرت صدیقه طاهره (س) در طول زندگی خویش، بارها با ملائکه هم صحبت می شود. کرامات حضرت زهرا (س) پس از مرگ نیز ادامه پیدا نمود که به دو مورد از باب نمونه اشاره شد.

پی نوشت ها

[۱] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص ۲.

[۲] مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص ۳.

[۳] حریفیش، روض الفائق، ص ۲۱۴.

[۴] «مُتَّکِئِینَ فِیهَا عَلَى الْأَرَآئِکِ لَا یَرَوْنَ فِیهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِیرًا؛ در آنجا بر تخت هاى زیبا تکیه کرده‌اند، نه خورشید را در آن جا می بینند و نه سرما را.» انسان /۱۳.

[۵] مجلسی، بحار الانوار، ج۳۵، ص ۲۴۱

[۶] مجلسی، بحارالانوار، ج۱۶، ص ۸۰

[۷] مجلسی، بحارالانوار، ج۲۶، ص ۱۱۷.

[۸] قندوزی، ینابیع الموده، ص ۱۹۸.

[۹] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۳.

[۱۰] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۷، ص ۱۹۵.

[۱۱] آل عمران/۴۲.

[۱۲] آل عمران/۴۳.

[۱۳] بحارالانوار، ج۴۳، ص ۷۸.

[۱۴] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص ۷۸.

[۱۵] کلینی، الکافی، ج۱، ص ۲۴۱.

[۱۶] پورسیدآقایی، چشمه در بستر، ص ۲۳۶.

[۱۷] صفار، بصائر الدرجات، ص ۱۵۴.

[۱۸] صفار، بصائر الدرجات، ص ۱۵۴.

[۱۹] مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص ۴۵.

[۲۰] مجلسی، بحارالانوار، ج۲۲، ص ۴۹۱.

[۲۱] پورسیدآقایی، چشمه در بستر، ص ۲۳۴.

[۲۲] حسینی، احقاق الحق، ج۱۰، ص ۴۰۱.

[۲۳] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص ۷۶.

[۲۴] مجلسی، بحارالانوار، ج۶۲، ص ۱۰۲.

منابع

قرآن کریم.

پورسیدآقایی، سید مسعود، چشمه در بستر، قم، موسسه حضور، ۱۳۸۱ش.

حریفیش، شعیب بن سعد، الروض الفائق فی المواعظ و الرقائق، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۷ق.

شوشتری، نور الله بن شریف الدین، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، کتابخانه عمومی حضرت آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۹ق.

صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد (ص)، قم، مکتبه آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.

کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران ـ ایران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.

مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.