سوید بن غفله جعفی، از اصحاب امام علی و امام حسن مجتبی (علیهما السلام) موفق به دیدار با پیامبر (صلی الله علیه و آله) نشد، لذا از جمله تابعین به حساب می آید، سوید در فقه تسلط داشته و در زهد و عبادت نیز معروف بوده است، از نگاه اخلاقی شخص متواضع به حساب می آمده است.
قبیله و سال تولد سوید بن غفله
سوید بن غفله از قبيله مذحج است، در سال عام الفیل[1] یا دو سال بعد از آن متولد شده است و از او روایت شده که گفته است: « من و پیامبر هم سال بودیم، و من در سال فیل متولد شدم». همچنین از او نقل شده که گفته است: «من دو سال از پیامبر (صلی الله علیه و آله) کوچک تر بودم»[2]
تابعی بودن سوید بن غفله
او روزگار پيامبر (صلی الله علیه و آله) را درك كرده و به منظور ديدار آن حضرت به مدينه آمده است و در آن هنگام رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رحلت فرموده بود، سويد با امام على (علیه السلام) همنشينى كرده است. در جنگ صفين همراه امام على (علیه السلام) بوده است. از عبد الله بن مسعود[3] حديث شنيده و از عثمان چيزى نشنيده است، كنيه سويد، ابو امية بوده است.
سوید از اصحاب امام حسن مجتبی (علیه السلام)
عبد الله مامقانی [4 رجالی بزرگ و صاحب نام شیعه و نویسنده کتاب شریف تنقيح المقال في علم الرجال در این که سوید بن غفله از اصحاب امام حسن مجتبی (علیه السلام) است دو دیدگاه را ذکر کرده است، دیدگاه دوم می گوید سوید بن غفله از اصحاب امام حسن مجتبی نیز بوده است، [5]
شجاعت سوید بن غفله
سوید بن غفله در یکی از جنگ ها شرکت داشته است. او مردی بسیار شجاع و دلاوری بود و نقل شده است، در جنگی ناگهان فریادی در لشکر بلند شد که شیری به سوی لشکر می آید؛ پس سوید بن غفله به طرف شیر حمله کرد و با شمشیر خود بر فرق آن کوبید، به طوری که شمشیر او تا کمر شیر رسید و آن را از پا در آورد.[6]
سوید و جمع کننده زکات
گويد فضل بن دكين و هشام پدر وليد طيالسى هر دو از شريك، از عثمان ثقفى، از ابو ليلى كندى، از سويد بن غفلة ما را خبر داد كه مى گفته است، از سوى پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) جمع كننده زكات پيش ما آمد. من دست او را گرفتم و در فرمانى كه براى او نوشته شده بود چنين خواندم كه نبايد گروه هاى جدا از يك ديگر دام ها را يك جا جمع كند و نبايد گروه هاى جمع شده را از يك ديگر پراكنده سازد.
در همان حال مردى ماده شتر بزرگ و تنو مندى را آورد كه براى زكات بپذيرد، نپذيرفت. كس ديگرى ناقه ديگرى را كه از آن يكى كم ارزش تر بود آورد كه آن را هم نپذيرفت و گفت: چگونه ممكن است آسمان بر من سايه افكند و زمين مرا بر خود تحمل كند كه چون به حضور پيامبر (صلی الله علیه و آله) برسم شتران گزيده شخص مسلمانى را به عنوان زكات گرفته باشم. [7]
سوید بن غفله و خبر از طعام علی (علیه السلام)
عمران بن مسلم از سوید بن غفله (و به قولی علقمه) نقل می کند که در شهر کوفه به خانه حضرت علی (علیه السلام) رفتم – زمانی که امام (علیه السلام) بر جهان اسلام حکومت داشت – دیدم کاسه ماست ترشیده ای برابرش بود که از شدت ترشی، بوی آن را احساس می کردم، و گرده نانی از جو در دست داشت که سبوس های جو روی آن بود، و به قدری خشکیده بود که آن را با زور می شکست و گاهی هم از زانوی خود برای شکستن آن نان کمک می گرفت. من به او فضه که کنار امام (علیه السلام) ایستاده و تماشا می کرد، گفتم،
آیا در مورد این پیر مرد از خدا نمی ترسید؟ مگر نمی توانید آرد نانش را الک کنید – تا بشود راحت تر خورده شود – فضه گفت: خوش نداریم اجیر باشیم و خلاف دستور عمل کنیم، چون از هنگامی که در خدمت امام (علیه السلام ) هستیم از ما عهد گرفته که آردی را برای او الک نکنیم و نخاله اش را نگیریم. سوید می گوید:
حضرت علی (علیه السلام) سخن فضه را شنید، به او فرمود: «چه میگویی؟» گفت: از سوید بپرسید! حضرت به من فرمود: «به او چه گفتی؟» موضوع آرد را به حضرت عرض کردم، حضرت با شنیدن این دلسوزی گریست و فرمود: «پدر و مادرم به فدای آن کسی که هیچ گاه سه روز پیاپی از نان گندم سیر نشد تا دنیا رفت و هرگز آردی را که او نانش را میخورد نخاله اش را نگرفته و منظور حضرت علی (علیه السلام) رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بود. « بأبی وأمی من لم یشبع ثلاثة متوالیة، من خبز حتی فارق الدنیا ولم ینحل دقیقة”؛ »[8]
رحلت سوید بن غفله
سوید بن غفله از جمله افرادی است که خداوند به ایشان عمر بسیار طولانی عطا فرموده است، بنا به برخی گزارش های تاریخی سوید بن غفله در سال ۸۰ تا ۸۱ و ۸۲ هجری در زمانی که حجاج بن یوسف ثقفی در شهر کوفه به حکومت رسید، در سن ۱۲۰ یا ۱۳۰ سالگی دیده از جهان فرو بست و دیار فانی ترک و به دیار ابدی آرام گرفت. [7]
نتیجه گیری
سوید بن غفله از تابعین است. وی در فقه تبحر داشته و از نظر اخلاقی، شخص فروتن و متواضعی بوده است. او در جنگ جمل و قادسیه شرکت داشته و بسیار شجاع و دلاور بوده است. ایشان زهد و پارسایی امام علی (علیه السلام) را در قالب یک حکایت جالب نقل نموده است. مامقانی رجالی بزرگ شیعه ایشان را از اصحاب امام حسن مجتبی (علیه السلام) می داند.
پی نوشت ها
[1] . « عام الفیل (سال فیل)، سال حملۀ ابرهه، پادشاه یمن، با لشکری معروف به اصحاب فیل به سمت مکه برای تخریب کعبه بود. به دلیل اینکه لشکر ابرهه در این حمله با خود فیل به همراه داشت، به این سال، عام الفیل گفته اند. قرآن کریم در سورۀ فیل به این واقعه اشاره کرده است. تاریخ نگاران عام الفیل را سال ۵۷۰ میلادی حدس زده اند. بنا بر قول مشهور، رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در همین سال به دنیا آمد» دینوری، اخبار الطوال، ۱۳۷۱ش، ص۹۲
[2] . دلائل النبوه، ابوبکر بیهقی، ج۱، ص۷۹؛ تاریخ الإسلام، ذهبی، ج۶، ص۷۶؛ الوافی بالوفیات، صفدی، ج۱۶، ص۴۶؛ البدایه و النهایه، ابن کثیر، ج۹، ص۳۷.
[3] . « عبدالله بن مسعود بن غافل بن حبیب الهُذَلی (درگذشته ۳۲ق) معروف به ابن مسعود از صحابه پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) و از محدثان و مفسران قرآن کریم در صدر اسلام. او ششمین کسی است که اسلام آورد. ابن مسعود از نخستین گروه مهاجران به حبشه بوده است. وی از مکه به مدینه مهاجرت کرد و در جنگ های بدر و احد حضور داشت» ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۹۸۷ و ۹۸۸.
[4] . «عبدالله بن محمد حسن مامقانی(۱۲۹۰-۱۳۵۱ق) از رجالیان شیعه در قرن چهاردهم قمری. مامقانی از علمای نجف بود که شاگردان بسیاری از جمله سید شهاب الدین مرعشی نجفی را تربیت کرد. از او تألیفاتی بر جای مانده که تنقیح المقال از مهم ترین آنها است. برپایی مجالس عزاداری و تأسیس کتابخانه ای در نجف از فعالیت های اجتماعی او به شمار می رود.»
[5] . تنقيح المقال فى علم الرجال (رحلي)، ج2القسم الاول، ص: 73
[4] . الاستیعاب، ج۲، ص۶۷۹؛ أسد الغابه، ج۲، ص۳۴۰-۳۴۱.
[6] . ترجمه الطبقات الكبرى ،ج6،ص:517
[7] . شرح ابن ابی الحدید، ج۲، ص۲۰۱
[8] . اسد الغابه، ج۲، ص۳۸۰ و سفینة البحار، ج۱، ص۶۷۱، ماده سود.
منابع
- ابن سعد كاتب واقدى / مترجم محمود مهدوى دامغانى، طبقات كبرى / ترجمه، فرهنگ و انديشه، تهران، بی تا.
- ابن عبد البر، عمر يوسف بن عبد الله بن محمد، الاستيعاب في معرفة الأصحاب، علي محمد البجاوي، دار الجيل، بيروت، اول، بی تا.
- ابن كثير دمشقى، البداية و النهاية، دار الفكر، بيروت، بى تا
- أبي الحديد، شرح نهج البلاغة، تحقيق محمد أبو الفضل إبراهيم ، دار أحياء الكتب العربية عيسى البابي الحلبي وشركائه، بی تا.
- الأثير، الشيخ العلامة عز الدين أبى الحسن علي بن أبي الكرم محمد بن محمد بن عبد الكريم بن عبد الواحد الشيباني، أسد الغابة في معرفة الصحابة، انتشارات اسماعيليان، تهران – بی تا.
- بيهقي، أحمد بن الحسين، دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشريعة، دار الكتب العلمية – بيروت – لبنان، ١٤٠٥ – ١٩٨٥ م.
- دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود، اخبارالطوال، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، چاپ چهارم، ۱۳۷۱ش.
- الذهبي، شمس الدین، تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، دار الكتاب العربي – بيروت
- الصفدي، الوافي بالوفيات، دار إحياء التراث، تحقيق، أحمد الأرناؤوط وتركي مصطفى، 1420ش
- قمي، الشيخ عباس، سفينة البحار ومدينة الحكم والآثار، الطبع، ١٤١٤ ه . ق، اسوه – قم ( ايران )
- مامقانى، عبدالله، تنقيح المقال في علم الرجال( رحلي)، بی نا، بی تا، بی جا.
