1. مضمون سوره ی حمد و اسامی آن: در سوره ی «حمد» مراحل سه گانة ایمان (اصول اعتقادات توحید با تمام اقسام، معاد و نبوت امامت و…) اعتقاد به قلب، اقرار به زبان و عمل به اركان را در بر دارد، لذا «فاتحة الكتاب» اساس القرآن خوانده شده است(1)
یعنی آن چه در مجموع سورهها است. در سوره ی حمد جمع شده است. «آن چه خوبان همه دارند تو تنها داری.»
اسامی دیگر آن، السبع المثانی، الوافیه، الكافیه، الشفا، الصلاة، كه مجموعاً ده اسم میشود.(2)
2. پیامبر اسلام(ص)(فرمود: «خداوند بزرگ به خاطر دادن سوره ی حمد به خ صوص بر من منت نهاده و آن را در برابر قرآن عظیم قرار داده است و سوره ی حمد با ارزشترین ذخائر گنجهای عرش خدا است.(3)
ثواب خواندن حمد به اندازه ی دو سوّم قرآن كریم و یا تمام آن و به منزله ی هدیه بر تكتك مؤمنان است.(4)
درجایی دیگر می فرماید: «ما به تو سوره ی حمد كه هفت آیه است و دوبار نازل شده است دادیم. هم چنین قرآن بزرگ بخشیدیم.»(5)
ناله ی ابلیس در چهار مورد بلند شد: یكی هنگام نزول سوره ی حمد بود.(6)
و نیز از پیامبر اسلام نقل شده كه فرمود: «قسم به كسی كه جان من در دست اوست، خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور و نه حتی در قرآن كریم مثل این سوره را نازل نكرده است و این امّالكتاب است.»(7)
و به جابر فرمود كه «حمد برترین سوره است»(8) لذا اساس قرآن كریم نامیده شده است.(9)
«قرآن كریم، با تمام عظمتش در سوره ی حجر، در برابر سوره ی حمد قرار گرفته است، نزول دوباره ی آن نیز به خاطر اهمیت فوقالعاده آن است.»(10)
پس سوره ی حمد دو بار نازل شد و علّت آن به خاطر كاركرد و اهمیت بالای آن است.
پی نوشت:
- ر. ک: آیت الله مکارم شیرازی و همکاران، تفسیر نمونه، (تهران، دارالکتب الاسلامیه، 27، 1370)، ج 1، ص 4.
- برگرفته از لجنة من المحققین، نخبة التفاسیر (قم المرکز التقافی للدروس من القرآن)، ج 1، ص3.
- تفسیر نمونه، (پیشین)، ج 1، ص 5 و تفسیر برهان، ج 1، ص 26.
- ابوعلی طبرسی، مجمعالبیان، (بیروت، دارالمعرفه، سوّم، 1408)، ج 1، ص 88.
- سورة حجر، آیة 87.
- تفسیر نمونه، (پیشین)، ج 1، ص 6.
- مجمعالبیان (پیشین) ج 1، ص 88.
- همان مدرک.
- تفسیر نمونه، ج 1، ص 4.
- تفسیر نمونه (پیشین) ج 1، ص 5.
