از ائمه اطهار (ع)، ادعیه و نمازهای بسیاری نقل شده است. از جمله نمازهایی که از ائمه اطهار (ع) نقل شده و ثواب بسیاری دارد، نماز حضرت زهرا (سلام الله علیها) است. از آن حضرت دو نماز متفاوت نقل شده است که در این نوشتار، هر دو نماز حضرت زهرا (س) را به نقل از کتاب مفاتیح الجنان مرحوم شیخ عباس قمی (ره) بیان می کنیم:
اولین نماز حضرت زهرا (س)
اولین نماز حضرت زهرا (سلام الله علیها) نمازی است که جبرئیل فرشته مقرب درگاه پروردگار به آن حضرت تعلیم نموده است. این نماز، دو رکعت دارد و در رکعت اول بعد از قرائت سوره حمد، صد مرتبه سوره قدر یا همان «انا انزلناه» خوانده می شود و در رکعت دوم بعد از قرائت سوره حمد، صد مرتبه سوره توحید یا همان «قل هو الله» خوانده می شود. پس از این که نماز در رکعت دوم تمام شد و نمازگزار سلام نماز را تمام می کند، باید این دعا را قرائت نماید:
«سُبْحَانَ ذِی الْعِزِّ الشَّامِخِ الْمُنِیفِ
منزه است خداى صاحب عزت و مقام بلند
سُبْحَانَ ذِی الْجَلاَلِ الْبَاذِخِ الْعَظِیمِ
منزه است خداى صاحب جلال و کبریایى و عظمت
سُبْحَانَ ذِی الْمُلْکِ الْفَاخِرِ الْقَدِیمِ
منزه است خداى صاحب ملک فاخر ازلى
سُبْحَانَ مَنْ لَبِسَ الْبَهْجَهَ وَ الْجَمَالَ
منزه است خدایى که لباس حسن و جمال به قامت خود آراسته
سُبْحَانَ مَنْ تَرَدَّى بِالنُّورِ وَ الْوَقَارِ
منزه است خدایى که رداى نور وقار در بر دارد
سُبْحَانَ مَنْ یَرَى أَثَرَ النَّمْلِ فِی الصَّفَا
منزه است خدایى که اثر پاى مورچه را در سنگ سخت سیاه می بیند
سُبْحَانَ مَنْ یَرَى وَقْعَ الطَّیْرِ فِی الْهَوَاءِ
منزه است خدایى که خط سیر مرغ را در هوا می بیند
سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَکَذَا لاَ هَکَذَا غَیْرُهُ
منزه است خدایى که تنها او بدین کمال است و غیر وى داراى این کمال نیست.»
مرحوم شیخ عباس قمی در ادامه بیان می کند که سید بن طاووس گفته است که در روایت دیگری درباره همین نماز حضرت زهرا (سلام الله علیها) آمده است که نمازگزار بعد از نماز، تسبیح مشهور حضرت صدیقه طاهره (س) که شامل سی و چهار مرتبه الله اکبر، سی و سه مرتبه الحمد الله و سی و سه مرتبه سبحان الله می شود، را بخواند و بعد از آن، صد مرتبه صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد.
همچنین پس از نقل سید بن طاووس، شیخ عباس قمی به نقل دیگری از شیخ طوسی در کتاب «مصباح المتهجد» می پردازد که طبق آن، بعد از نماز باید ابتدا تسبیحات مشهور حضرت زهرا (س) خوانده شود سپس تسبیح «سُبْحَانَ ذِی الْعِزِّ الشَّامِخِ الْمُنِیفِ» که ذکر شد، قرائت شود. آنگاه شیخ طوسی فرموده است که سزاوار است کسی که این نماز را به جا می آورد، وقتی از تسبیح فارغ شود، زانوها و دستان خود را تا آرنج برهنه نماید و همه مواضع سجوده (یعنی پیشانی، دو کف دست ها، زانو ها و دو سر انگشتان پا) را بدون هیچ حائل و مانعی بر زمین بچسباند و حاجت خود را از خداوند طلب کند و در همان حال سجده این دعا را بخواند:
یَا مَنْ لَیْسَ غَیْرَهُ رَبٌّ یُدْعَی
اى خدایى که غیر تو نیست پروردگارى که او را در دعا بخوانند
یَا مَنْ لَیْسَ فَوْقَهُ إِلَهٌ یُخْشَی
اى کسى که نیست فوق تو خدایى که از او بترسند
یَا مَنْ لَیْسَ دُونَهُ مَلِکٌ یُتَّقَی
اى کسى که غیر تو پادشاهى نیست که از او بپرهیزند
یَا مَنْ لَیْسَ لَهُ وَزِیرٌ یُؤْتَی
اى سلطانى که تو را وزیرى نیست که به روی آرند
یَا مَنْ لَیْسَ لَهُ حَاجِبٌ یُرْشَی
ای آن که او را نگهبانی نیست تا به او رشوه داده شود!
یَا مَنْ لَیْسَ لَهُ بَوَّابٌ یُغْشَی
ای آن که او را دربانی نیست تا به وسیله او به درگاهش آیند!
یَا مَنْ لاَ یَزْدَادُ عَلَى کَثْرَهِ السُّؤَالِ إِلاَّ کَرَماً وَ جُوداً وَ عَلَى کَثْرَهِ الذُّنُوبِ إِلاَّ عَفْواً وَ صَفْحاً
اى خدایى که هر چه محتاجان از تو بیشتر سؤال کنند، جود و کرمت افزون می شود و هر چه بندگان گنه بیش کنند، عفو و گذشت تو بیشتر می شود
صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ افْعَلْ بِی کَذَا وَ کَذَا
درود فرست بر محمد (ص) و آل محمد (ع) و حوایج مرا بر آور.
و به جاى عبارت «کذا و کذا» حاجات خود را از خدا بخواهد.[۱] امید است که با خواندن نماز حضرت زهرا (سلام الله علیها) حاجت نمازگزار برآورده شود.
دومین نماز حضرت زهرا (س)
علاوه بر نمازی که ذکر شد، مرحوم شیخ عباس قمی نماز دیگری از حضرت فاطمه زهرا (س) نقل می کند. این نماز چهار رکعت است که در هر رکعت بعد از سوره حمد، به ترتیب سوره های توحید، عادیات، زلزال و سوره نصر، هر کدام پنجاه مرتبه خوانده می شود و پس از آن، دعای مختصری دارد که در ادامه بیان می شود.
دومین نماز حضرت زهرا (س) را شیخ طوسی و سید بن طاووس از «صفوان» روایت کرده اند. طبق این روایت «محمد بن علی حلبی» در روز جمعه اى، خدمت امام صادق (علیه السلام) رسید و از آن حضرت پرسید، از شما مى خواهم بهترین اعمال را در امروز، به من تعلیم فرمایى. امام صادق (ع) فرمود: من کسى را نمى شناسم که از حضرت فاطمه (ع) نزد رسول خدا (ص) با عظمت تر باشد و چیزى برتر از آن عملى که رسول خدا (ص) به صدیقه طاهره (س) آموخت، سراغ ندارم.
آن عمل چنین است که رسول خدا (ص) به حضرت زهرا (ع) فرمود: در صبح روز جمعه غسل کند و چهار رکعت نماز بخواند (به دو سلام) در رکعت اوّل بعد از حمد، پنجاه مرتبه سوره «توحید» و در رکعت دوم پس از حمد، پنجاه مرتبه سوره «عادیات» و در رکعت سوم بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره «زلزال» و در رکعت چهارم پس از حمد، پنجاه مرتبه سوره «نصر» را بخواند، و پس از اتمام نماز بگوید:
اِلـهى وَ سَیِّدى، مَنْ تَهَیَّأَ أوْ تَعَبَّأَ اَوْ اَعَدَّ اَوِ اسْتَعَدَّ لِوِفادَه مَخْلُوق رَجآءَ رِفْدِه وَ فَوائِدِه وَ نائِلِهِ وَ فَواضِلِهِ وَ جَوآئِزِه،
ای معبود و سرور من! اگر دیگران به امید رسیدن به عطا و مواهب وجود و بخشش ها و هدایا آماده و مهیا و مجهّز و مستعد ورود بر آفریده ای چون خود شده اند،
فَاِلَیْکَ یا اِلـهى کانَتْ تَهْیِئَتى وَ تَعْبِئَتى، وَ اِعْدادى وَ اسْتِعْدادى، رَجآءَ رِفْدِکَ وَ فَوآئِدِکَ وَ مَعْرُوفِکَ، وَ نآئِلِکَ وَ جَوآئِزِکَ،
پس خدایا! آمادگی و مجهّز بودن و مهیا بودن و استعداد من به امید دستیابی به بهره ها و نیکی و عطایا و هدایای تو، فقط به سوی توست؛
فَلا تُخَیِّبْنى مِنْ ذلِکَ، یا مَنْ لا تَخیبُ عَلَیْهِ مَسْئَلهُ السّآئِلِ، وَ لا تَنْقُصُهُ عَطِیَّهُ نآئِل،
پس مرا از این همه ناامید مساز، ای آن که خواهش هیچ نیازمندی از او بی ثمر نماند و بخشش بخشیده ای از او نکاهد!
فَاِنّى لَمْ آتِکَ بِعَمَل صالِح قَدَّمْتُهُ، وَ لا شَفاعَهِ مَخْلُوق رَجَوْتُهُ اَتَقَرَّبُ اِلَیْکَ بِشَفاعَتِهِ، اِلاّ مُحَمَّداً وَ اَهْلَ بَیْتِهِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ،
من با کردار شایسته ای که پیش فرستاده باشم به پیشگاه تو نیامده ام و با یاری آفریده ای که به او امید بسته باشم و با آن به تو تقرب جویم، به درگاهت بار نیافتم جز به امید شفاعت محمّد و خاندان او که درود تو بر او و بر ایشان باد؛
اَتَیْتُکَ اَرْجُو عَظیمَ عَفْوِکَ، اَلَّذى عُدْتَ بِهِ عَلَى الْخاطِئینَ عِنْدَ عُکُوفِهِمْ عَلَى الْمَحارِمِ، فَلَمْ یَمْنَعْکَ طُولُ عُکُوفِهِمْ عَلَى الْمَحارِمِ اَنْ جُدْتَ عَلَیْهِمْ بِالْمَغْفِرَهِ،
در حالی به نزد تو آمدم که گذشت کریمانه ات را امید دارم، گذشتی که به آن بر خطاکاران در حال اشتغالشان به گناهان گذشت کردی، پس مداومت آنان بر اشتغال کارهای حرام تو را از اینکه آمرزشت را بر آنان ارزانی داری باز نداشت
وَ اَنْتَ سَیِّدِى الْعَوّادُ بِالنَّعْمآءِ، وَ اَنـَا الْعَوّادُ بِالْخَطآءِ، اَسْئَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّد وآلِهِ الطّاهِرِینَ، اَنْ تَغْفِرَ لى ذَنْبِىَ الْعَظیمَ، فَاِنَّهُ لا یَغْفِرُ الْعَظیمَ اِلاَّ الْعَظیمُ،
و تو ای سرور من! بسیار بر نعمت بخشی بازگردی و من بر خطاکاری، به حق محمّد و خاندان پاکش از تو می خواهم که گناه بزرگم را بیامرزی، زیرا گناه بزرگ را جز آمرزگار بزرگ نیامرزد؛
یا عَظیمُ یا عَظیمُ یا عَظیمُ، یا عَظیمُ یا عَظیمُ، یا عَظیمُ یا عَظیمُ.
ای بزرگ! ای بزرگ! ای بزرگ! ای بزرگ ای بزرگ ای بزرگ! ای بزرگ![۲]
بدون شک مناجات با خداوند بر اساس آنچه اهل بیت (علیهم السلام) دستور داده اند می تواند هم در برآورده شدن حاجات موثر واقع شوند و هم مهم تر از آن، پیوند انسان با خداوند متعال را عمیق تر گرداند. امید است که انشاء الله با عمل به این دستورات عبادی، همه ما در مسیر صحیح عبودیت و بندگی پروردگار گام برداریم و مشمول رحمت حق شویم.
جمع بندی
مرحوم شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان، به دو نماز از حضرت فاطمه (س) اشاره می کند. نخستین نماز حضرت زهرا (س)، شامل دو رکعت است که در رکعت اول بعد از حمد صد مرتبه سوره قدر و در رکعت دوم صد مرتبه سوره توحید خوانده می شود. دومین نماز حضرت زهرا (س) چهار رکعت است که بعد از حمد در هر رکعت، سوره های مشخصی که به آن اشاره شد پنجاه بار خوانده می شود.
پی نوشت ها
[۱] قمی، مفاتیح الجنان، ص ۴۰ و ۴۱.
[۲] قمی، مفاتیح الجنان، ص ۴۱ و ۴۲.
منبع اقتباس: قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، قم، انتشارات اسوه (وابسته به سازمان اوقاف و امور خیریه)، بی تا.
