علت روزه گرفتن اهل سنت در مسافرت

روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان، از ضروریات دین اسلام می باشد. یکی از موانع روزه ماه رمضان، سفری است که در آن نمازهای چهار رکعتی، کوتاه و دو رکعت می شود. (۱) درباره این که آیا افطار روزه ماه رمضان بر مسافر واجب است یا جائز، دو دیدگاه متفاوت وجود دارد. اهل سنت معتقدند، از آنجا که افطار روزه بر مسافر، جایز می باشد، چنین شخصی در انجام و عدم انجام روزه، مخیّر است، و البته اگر روزه هم نگیرد بعداً باید قضای آن را انجام دهد؛ ولی شیعه معتقد است که افطار روزه، بر وی واجب است و اگر روزه بگیرد، باید قضای آن را بعداً به جای آورد.

اختلاف شیعه و سنی در روزه مسافر

تفاوت دیدگاه درباره جائز بودن روزه یا وجوب افطار در سفر، ناشی از اختلاف تفسیر آیات مربوط به روزه مسافر می باشد و از آنجا که سه آیه مربوط به روزه به منزله کلام واحدی است، لذا به بیان این آیات می پردازیم تا فهم دقیق ریشه این بحث شناخته شود، خداوند درباره روزه ماه رمضان خطاب به مسلمان ها می فرماید:

«ای اهل ایمان! روزه بر شما واجب شد چنان که بر امت های گذشته واجب شده بود، باشد که پرهیزگار شوید، (این روزه) چند روزی می باشد و هر که از شما بیمار و یا در سفر باشد، روزهای دیگری (را روزه بگیرد)، و بر کسانی که روزه، طاقت فرساست، در عوضِ (هر روز) تهیدستی را غذا دهد، و هر کس به میل خود کار نیکی را انجام دهد برایش بهتر است. و روزه گرفتن برای شما بهتر است، اگر می دانستید. ماه رمضان، ماهی است که در آن قرآن برای راهنمایی مردم، نشانه هایی از هدایت و جدایی حق از باطل، نازل شده است. پس هر کس از شما که این ماه را دریافت روزه بگیرد و هر کس که بیمار یا در سفر باشد، به همان تعداد در روزهای دیگر (قضا نماید)، خدا برای شما خواهان آسانی بوده و سختی نمی خواهد. هدف این است که این روزها را تکمیل کنید، و خدا را بر این که شما را هدایت نموده، بزرگ شمارید، باشد که سپاس گزاری کنید.» (۲)

همان طور که ملاحظه شد خداوند می فرماید، کسی که مریض و یا در سفر باشد، چند روزی دیگر (غیر از ماه رمضان) را روزه بگیرد. چنین کلامی به وضوح، وجوب افطار مسافر را می رساند. ولی اهل سنت برای این که دیدگاه خود را توجیه نمایند. از این ظاهر قرآن دست برداشته و برای اثبات نظریه خود، «فأفظر» را در تقدیر گرفته اند. یعنی گفته اند کلام خداوند در اصل چنین بوده: «وَ مَنْ کانَ مَرِیضاً أَوْ عَلی سَفَرٍ فأفظر فَعِدَّه مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ»؛ کسی که مریض یا در سفر باشد و افطار کند، باید درچند روز دیگر روزه بگیرد.

پاسخ چنین ادعایی این است که همان طور که خود اهل سنت گفته اند در تقدیر گرفتن چیزی در کلام، برخلافِ ظاهر کلام بوده و در جایی می توان مرتکب این خلاف ظاهر شد که قرینه ای بر آن دلالت نماید و در اینجا چنین قرینه ای وجود ندارد. (۳)

احادیث و روزه مسافر سنی و شیعه روایت کرده اند که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده: لیس من البرّ الصیام فی السفر، (۴) روزه در سفر، از اعمال نیک نمی باشد.

در تفسیر المنار نیز آمده است که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: الصائم فی السفر کالمفطر فی الحضر (۵) روزه دار در سفر، همانند افطارکننده در وطن می باشد.

همچنین شیعه احادیث فراوانی را از ائمه معصومین (علیهم السلام) نقل نموده که مسافر نباید در سفر روزه بگیرد (۶) که این احادیث همگی در واقع تفسیری برای آیات مربوط به روزه مسافر می باشد. بنابراین توجه به ظاهر آیات و تفسیری که از پیامبر خدا (ص) و خاندان اهل بیت (علیهم السلام) درباره روزه مسافر آمده، راهی برای اظهار نظر و اجتهاد شخصی باز نمی گذارد.

پی نوشت ها

۱. جهت اطلاع بر شرائط قصر نماز از دیدگاه مذاهب مختلف رجوع کنید به: مغنیه، محمدجواد، الفقه علی المذاهب الخمسه، دارالتعارف للمطبوعات، هفتم، ۱۴۰۲ هـ ، ص۱۳۹.
۲. بقره:۸۳-۱۸۰.
۳. ر.ک: علامه طباطبایی، تفسیر المیزان، بیروت، منشورات الاعلمی للمطبوعات، سوم، ۱۳۹۳ هـ ، ج۲، ص ۱۱.
۴. مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۶۸ م، ج ۱، ص ۲۸۳.
۵. همان.
۶. وسائل الشیعه، مکتبه الاسلامیه، سوم، ۱۳۹۶ هـ ، ج ۷، ص ۱۲۳، باب وجوب الافطار فی السفر فی شهر رمضان مع الشرایط…..

منبع: نرم افزار پاسخ (۲) مرکز مطالعات حوزه.