علت جواز تمام خواندن نماز در حرم امام حسین (ع)

چرا نماز خواندن در حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ مانند سایر امامان ـ علیهم السلام ـ نیست و آن را نباید شكسته خواند؟

پاسخ

این سؤال خود می تواند به دو سؤال جداگانه تجزیه گردد: الف) چرا ما در برخی از مكانها ـ مثلاًُ حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ می توانیم نماز را كامل بخوانیم، با اینكه مسافر هستیم و حكم اصلی ما قصر خواندن است؟ ب) چه تفاوتی است میان حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ و حرمهای سایر امامان ـ علیهم السلام ـ كه در حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ می توان نماز را كامل خواند اما در سایر حرمها این جواز موجود نیست؟ قبل از ورود به پاسخ هر دو فرض سؤال، لازم است توجه نماییم كه در حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ ما مخیر هستیم میان قصر خواندن و تمام خواندن. بنابراین شكسته خواندن واجب نیست. همان گونه كه در بقیه اماكن چهارگانه (مسجدالحرام، مسجد النّبی و مسجد كوفه) نیز مخیر هستیم. و لزومی بر شكسته خواندن موجود نیست. بلکه بعضی از مراجع تمام خواندن را بهتر می دانند. اولین پاسخ آنست كه ما دانش فلسفه احكام را در اختیار نداریم. بسیاری از امور هست كه واجب است، اما علت و فلسفه آن بر ما پوشیده است. امّا چون بنده خدا هستیم باید از فرمانش اطاعت كنیم. این مسئله نیز از قانون فوق مستثنی نیست. البته چنان نیست كه عقل آدمی از درك بعضی از حكمتهای یك حكم كاملاً عاجز باشد. حداقل، به صورت احتمال می توانیم به فلسفه پاره ای از احكام دست یابیم. از آن جمله در مواردی كه فلسفه حكمی در روایت آمده باشد از آن طریق می توانیم به فلسفه حكم دست یابیم. در مورد حكم مخیر بودن انسان بین شكسته و تمام خواندن نماز در چهار مكان (مسجدالحرام، مسجد النّبی، مسجد كوفه، و حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ ) می توان به امور زیر اشاره كرد: 1 . شرافت و فضیلت آن مكانها: در اسلام تأكید فراوان شده كه نماز حتی  الامكان در مسجد خوانده شود و در میان مساجد ثواب یك ركعت نماز در مسجدالحرام برابر با صد هزار ركعت نماز است. و در مسجدالنّبی برابر با ده هزار ركعت و در مسجد كوفه و مسجدالاقصی هزار ركعت و در مسجد جامع شهر برابر با صد ركعت، و همین گونه است در مساجد بازار و محله درجاتی كمتر از ثواب ذكر شده است.[1] این شرافت در خصوص مساجد معروف چهارگانه موجب می گردد كه شارع مقدس زمینه استفاده هر چه بهتر و بیشتر از آن مكانها و ثواب عمل در آن مكان های مقدس را فراهم نماید، یكی از زمینه هایی كه شارع می تواند فراهم نماید، همین برداشتن حكم وجوب قصر می تواند باشد. چون می دانید كه وجوب قصر نماز مسافر به دلیل لطف و رحمت و رأفتی است كه خداوند رئوف بر بندگان ناتوانش فرموده است. و تكلیف را آسان تر نموده است. ولی اگر این لطف موجب گردد كه یك ثواب بسیار بزرگ از دست او برود، دیگر لطف نمی تواند باشد. خداوند، برای اینكه هم جنبه سهل و آسان بودن دین را حفظ كرده باشد و هم زمینه استفاده از چنان لطفی را فراهم نموده باشد، در این مكانها حكم به تخییر داده است و از این طریق زمینه بهره مندی بیشتر سالك راه رضای حق را فراهم و امكان گفتگوی بیشتر او را با معبودش مهیا نموده است. 2 . وجه دوم كه شاید بتوان گفت، آنست كه آن اماكن مقدس حكم وطن آدمی را دارد. زیرا یکی خانه توحید است و دیگری خانه نبوت و سومی خانه ولایت و حرم سید الشهداء خاتم شهادت، و هر یک از این خانه ها برای مسلمان حکم خانه خودش را دارد. و اما آن سؤال دوم كه به تفاوت حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ با سایر ائمه ـ علیهم السّلام ـ اشاره داشت: دو بحث در این مورد می توان طرح نمود: یكی از نظر فقهی و دیگری از نظر بحث ثواب و پاداش اعمال. از نظر فقهی، در میان فقها سید مرتضی و ابن جنید كه هر دو از بزرگان قدیم هستند، فتوا داده اند به جواز تمام خواندن در كلیه  حرمهای ائمه. و بر آن استدلال كرده اند كه علت تمام خواندن زیادی ثواب برای نماز خواندن در آن مكانها است. و این زیادی ثواب در بقیه مكانهای مقدس نظیر حرم امام رضا ـ علیه السلام ـ نیز موجود می باشد. اما بقیه فقها این نظر را قبول نكرده اند، ولی از آنجا كه بحث تخصّصی است و ذكر آن در این مجال اندك ممكن نیست شما را به کتب مفصل فقهی ارجاع می دهیم[2]. اما از نظر ثواب و عقاب اعمال: اگر توجه كنیم به مقدار ثوابی كه برای نماز خواندن در مسجدالحرام ذكر شده (صد هزار ركعت) و برای مسجد النبی (ده هزار ركعت) و مسجد كوفه (هزار ركعت) و مقایسه كنیم این مقدار را با اندازه ثوابی كه برای نماز خواندن در حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ ذكر شده، ظاهراً، به یك نتیجه خوبی دست  می یابیم. در روایتی از ابن قولویه از حضرت امام محمد باقر ـ علیه السلام ـ آمده است كه: امام به شخصی فرمود: «ای فلان چه مانع است تو را كه هرگاه حاجتی برای تو روی آورد، نزد قبر حسین بروی و چهار ركعت نماز بگذاری نزد او پس حاجت خود را بطلبی؟ به درستی كه نماز فریضه نزد آن حضرت معادل حج است و نماز نافله معادل عمره»[3] در روایت دیگر آمده است كه زیارت حسین ـ علیه السلام ـ مثل حج است و در آن لازم است آنچه كه در حج لازم است.[4] و حتی بعضی فتوا به وجوب زیارت امام حسین داده اند.[5] در حدیث دیگر از امام صادق ـ علیه السلام ـ آمده است هر ركعت نماز در آنجا معادل هزار مرتبه حج و عمره است و مثل این است كه هزار بنده آزاد كرده باشی و هزار مرتبه با پیامبر مرسل ـ صلی الله علیه و آله ـ در راه خدا به جهاد قیام كرده باشی.[6] عین تعابیر در مورد مسجد كوفه نیز آمده است مثلاً ابن قولویه از امام باقر ـ علیه السلام ـ روایت كرده كه فرمود: اگر مردم بدانند كه مسجد کوفه چه فضیلتی دارد، هر  آینه از شهرهای دور زاد و راحله تهیه می كنند به سوی این مسجد و فرمود كه نماز واجب در آن برابر با حج مقبول و نماز نافله برابر با عمره مقبوله است.[7] و از امام صادق ـ علیه السلام ـ روایت شده كه نماز واجب در آن برابر با هزار نماز و نافله در آن مقابل با پانصد نماز است.[8] از جمع این روایات به این نتیجه می رسیم اگر نماز در مسجد كوفه و حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ برابر با هزار حج یا هزار ركعت نماز است و از طرفی فضیلت نماز در مسجد النّبی هم (1000) ركعت است و فضیلت نماز در مسجدالحرام صد هزار ركعت است و هر نماز در حرم امام حسین برابر با هزار حج است، بر ما معلوم می گردد كه اندازه و میزان ثواب در این مكانهای چهارگانه به حدی است كه آن مكانها را از ویژگی خاصی برخوردار می سازد. اما در مورد سایر امامان هر چند این تعبیر آمده است كه زیارت آنها معادل حج است، اما روایتی نیافتیم كه برای نماز خواندن در آن مكانها آن اندازه ثواب معین شده باشد. مثلاًُ در مورد مسجد الاقصی ما روایت داریم كه ثوابش از مسجد كوفه كمتر است.[9] در مورد حرم امام رضا ـ علیه السلام ـ روایت داریم كه هر كه در آنجا نماز گزارد مستحق آمرزش گناهان می گردد.[10] اما تعبیر نداریم كه معادل هزار ركعت نماز است. در مورد حرم امیرالمؤمنین تعبیر داریم كه یك نماز معادل هفتاد نماز است اما بیشتر از آن را نیافتم. به هر حال این مسئله می تواند وجهی باشد برای اینكه چرا در خصوص آن مكانهای مقدس نماز را می توان تمام خواند. و چرا امام حسین ـ علیه السلام ـ چنان فضیلتی نداشته باشد، در حالی كه بسیاری از ویژگی های آن بزرگوار را دیگر ائمه ندارند؟! از جمله شفا فقط در تربت ایشان است. و اجابت دعا را در زیر قبه آن حضرت و ائمه را از ذریه آن بزرگوار می باشند[11] و بسیاری از مختصات دیگر که در كتب زیارات منقول است. در پایان تأکید این نکته لازم است که آن چه گفته شد فقط یک احتمال است و ما بر اساس روایات معتبر فقط در همین چهار مکان مجاز به تمام خواندن نماز هستیم و فلسفه تفاوت این چهار مکان با سایر محل ها بر ما روشن نیست.

پی نوشت:

 [1] . زین الدین الجبعی العاملی، شهید ثانی، (كتاب الصلواه)، كتاب اللمعه الدمشقیه، فصل در فضیلت نماز در مساجد، بیروت، چاپ مؤسسه احیاء تراث العربی، 1403.

 [2] . خویی، سید ابوالقاسم، بروجردی، مرتضی، مستند عروه الوثقی، محاضرات، قم، نشر لطفی، 1367، ج 8، ص 1 ـ 420. [3] . قمی، شیخ عباس، كلیات مفاتیح الجنان، ترجمه مهدی الهی قمشه ای، قم، شركت تعاونی  ناشران و كتابفروشان، چاپ دوم، 1382، ص 1817، فضیلت نماز خواندن در حرم امام حسین ـ علیه السلام ـ ).

 [4] . همان.

 [5] . نظری منفرد، علی، قصه كربلا، فصل فضیلت زیارت امام حسین ـ علیه السلام ـ .

[6] . مفاتیح الجنان، همان، ص 815.

 [7] . همان، فضیلت و اعمال مسجد كوفه، ص 763.

 [8] . همان.

[9] . مفاتیح، همان.

 [10] . همان، ص 964.

 [11] . مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، چاپ ششم، قم، انتشارات صدرا، 1372، ج 17، ص 570.

منبع: سایت اندیشه قم.

https://www.pasokh.org/fa/Question/View/6593/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85–%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D9%8A%D8%B1/?SearchText=%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87%20%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A8%20%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B2&LPhrase=