حضرت مهدی (عج)، آخرین ذخیره الهی و وارث تمام انبیاء و پیامبران گذشته می باشد. یکی از ویژگی های قابل توجه آن حضرت، شباهت ایشان با پیامبران پیشین است. در این زمینه روایات بسیاری از اهل بیت (ع) نقل شده است. در ادامه به برخی از روایات پیرامون شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع) و همچنین شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع) اشاره می کنیم.
شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع)
حضرت آدم (ع)، اولین انسانی بود که بر زمین قدم گذاشت و نخستین پیامبر خدا بود. شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع)، بر اساس روایات، در چند مورد است که برخی از آن ها عبارتند از:
جانشین و خلیفه خداوند در زمین
خداوند، آدم را خلیفه خود در تمام زمین قرار داد و او را وارث آن ساخت و چنین فرمود : «إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَهً؛[۱] همانا من در زمین جانشینی قرار می دهم.» و خداوند حضرت حجت (ع) را نیز وارث زمین و خلیفه خود در زمین قرار خواهد داد؛ چنان که از امام صادق (ع) روایت است که در تفسیر آیه: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ؛[۲] خداوند به کسانى از شما که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده اند، وعده داده است که به یقین، خلافت روى زمین را به آنان خواهد داد.» فرمود: اینان، قائم و اصحابش می باشند.[۳]
همچنین در حدیث مُفَضَّل آمده که آن حضرت هنگام ظهورش در مکه، در حالی که دست بر صورت می کشد، می گوید : «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی صَدَقَنَا وَعْدَهُ وَ أَوْرَثَنَا الْأَرْضَ؛[۴] سپاس خداوندی که وعده اش را درباره ما تحقق بخشید و زمین را به میراث ما در آورد.»[۵]
همچنین از نبی مکرم اسلام حضرت محمد (ص) روایت شده است که فرموده: (حضرت مهدی عج) خروج می کند در حالی که ابری بالای سرش سایه افکنده و در آن منادی ندا می دهد: این، مهدی خلیفه خدا است؛ از او پیروی کنید.[۶]
گریه و اندوه فراوان
یکی دیگر از موارد شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع)، گریه فراوان و زیاد آن حضرت می باشد. از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: آدم (ع) آنقدر بر فراق بهشت گریست تا این که اشک از دو گونه اش مانند آبراه جاری شد.[۷] حضرت مهدی (عج) نیز در مصیبت جد بزرگوارشان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) شبانه روز گریه می کند؛ چنانکه در زیارت ناحیه مقدسه، خطاب به امام حسین (ع) می فرمایند: «هر صبح و شام، بر تو گریه و شیون مى کنم و در مصیبت تو به جاى اشک، خون مى گریم.»[۸]
علم به اسماء الهی
علم به اسماء الهی، از دیگر موراد شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع) است. خداوند در قرآن کریم درباره حضرت آدم (ع) می فرماید: «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ کُلَّهَا؛[۹] سپس، تمامى علم اسماء [علم اسرار آفرینش و نامگذارى موجودات] را به آدم آموخت.»
طبق روایات اهل بیت (ع)، خداوند آنچه به آدم (ع) آموخت، به حضرت مهدی (عج) نیز آموخته و اضافه بر آن هم مطالب دیگری آموخته است، چه این که حضرت آدم (ع) بیست و پنج حرف از اسم اعظم را آموخته بود و پیامبر اکرم (ص) هفتاد و دو حرف از آن را آموخت[۱۰] و تمام اموری که خداوند متعال به پیامبرش داده، به اوصیای آن حضرت از جمله مولای ما حضرت قائم (عج) نیز داده است.
همچنین در روایت صحیحی، مرحوم کلینی از حضرت امام صادق (ع) چنین نقل می کند: «به راستى علمى که بر آدم (ع) نازل شد، بالا نرفت و عالمى نمرد، جز این که علم خود را به دیگرى به ارث داد، به راستى زمین بدون عالم نمی ماند.»[۱۱]
زنده کردن زمین بعد از مرگش
یکی از موارد جالب و قابل توجه در شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع)، احیاء و زنده کردن زمین است. حضرت آدم (ع) زمین را با عبادت خدا زنده کرد، پس از آن که جنیان با کفر و طغیانشان آن را میرانده بودند. حضرت حجت (ع) نیز زمین را با دین خدا و عبادت و عدالت و برپایی حدودش، زنده خواهد کرد، بعد از مردن آن به کفر و معصیت اهل زمین.
در کتاب بحارالانوار از حضرت ابوجعفر امام باقر (ع) درباره آیه: «اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا؛[۱۲] بدانید خداوند زمین را بعد از مرگ آن زنده می کند.» آمده که فرمود: «خداوند عزوجل به وسیله قائم (ع)، زمین را بعد از مرگش زنده گرداند و منظور از مرگ زمین، کفر اهل آن می باشد که کافر در حقیقت مرده است.»[۱۳]
در کتاب شریف وسائل الشیعه شیخ حر عاملی نیز، درباره آیه «وَ یُحْیِی الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا؛[۱۴] و زمین را بعد از مرگش زنده می کند.» آمده که حضرت ابو ابراهیم امام موسی بن جعفر (ع) فرمود: «زمین را با باران زنده نمی کند، بلکه مردانى را بر می انگیزاند که عدل را احیا می کنند. پس به خاطر احیاى عدل، زمین احیا می شود و به یقین اقامه حد الهى در زمین از باران چهل صبحگاه مفیدتر است.»[۱۵]
همچنین در همان کتاب از پیامبر اکرم (ص) منقول است که فرمود: «یک ساعت [حضور] امام عادل، بهتر است از عبادت هفتاد سال، و یک حد که برای خدا در زمین بر پا شود، سودمندتر است از چهل روز باران.»[۱۶]
با این همه، تا کی و تا چند آدم و قائم را با هم مقایسه کنیم در حالی که حضرت آدم (ع) به خاطر حضرت قائم (عج) خلق شد.
ان الذی خلق المکارم حازها فی صلب آدم للامام القائم
آن که مکارم اخلاق را آفرید همه را در صلب آدم قرار داد برای امام قائم (عج).
شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع)
یکی دیگر از انبیا و فرستادگان الهی که حضرت حجت (عج) به ایشان شبیه است، حضرت نوح (ع) است. شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع) در موارد متعددی است که به برخی از آن ها اشاره می کنیم:
عمر طولانی
نخستین شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع)، عمر طولانی است. حضرت نوح (ع)، شیخ الانبیاء است. از امام صادق (ع) و امام هادی (ع) روایت است که حضرت نوح (ع)، دو هزار و پانصد سال عمر کرد[۱۷] و حضرت مهدی (عج) شیخ الاوصیا است. آن حضرت بنا به روایت کافی، در نیمه شعبان سال دویست و پنجاه و پنج هجری متولد شد.[۱۸] از امام زین العابدین (ع) روایت است که فرمود: در قائم روشی از نوح (ع) هست و آن طول عمر می باشد.[۱۹]
نابودی کامل کافران
یکی دیگر از موارد شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع)، نابودی کامل کافران توسط ایشان است. پس از طوفان نوح، تمام مخالفان و دشمنان از بین رفتند و کسی باقی نماند. نوح (ع) زمین را با سخن خود از کافرین پاک کرد و از خداوند چنین طلب نمود: «رَبِّ لَا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْکَافِرِینَ دَیَّارًا؛[۲۰] پروردگارا! هیچ کس از کافران را بر روى زمین باقى مگذار!»
حضرت قائم (عج) نیز زمین را با شمشیرش، از لوث وجود کافرین پاک می گرداند تا جایی که هیچ اثری از آنها باقی نمی ماند. حضرت نوح (ع) نهصد و پنجاه سال صبر کرد، چنانکه خداوند می فرماید: «فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَهٍ إِلَّا خَمْسِینَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَ هُمْ ظَالِمُونَ؛[۲۱] پس در میان آنان، هزار سال منهای پنجاه سال به سر برد، آنگاه طوفان آنان را فرو گرفت، در حالی که ایشان ستمکار بودند.»
هر کس از نوح (ع) تخلف جست هلاک شد و همینطور هر کس از امام زمان (عج) تخلف جوید نیز هلاک می شود.[۲۲]
تزلزل برخی پیروان به سبب طولانی شدن امر فرج
فرج و گشایش کار حضرت نوح (ع) و اصحابش را خداوند آنقدر به تاخیر انداخت تا این که بیشتر معتقدین به آن حضرت از او برگشتند. فرج امام زمان (عج) را نیز خداوند آنقدر به تاخیر می اندازد که بیشتر معتقدین به آن حضرت، از او بر می گردند چنانکه در حدیثی از امام عسکری (ع) آمده است.[۲۳]
بشارت انبیاء و اوصیاء پیشین به ظهور
مورد دیگر شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع)، بشارت ظهور ایشان توسط انبیاء پیشین است. حضرت ادریس (ع)، به ظهور نوح (ع) بشارت داد و خداوند تعالی فرشتگان را به ظهور امام زمان (عج) بشارت داد و پیامبر (ص) و امامان (ع) بلکه پیغمبران گذشته، ظهور حضرت صاحب (ع) را بشارت دادند.
فراگیر شدن ندای امام زمان (ع) در شرق و غرب عالم
ندای حضرت نوح (ع)، به شرق و غرب عالم می رسید و این، یکی از معجزات آن حضرت بود، چنانکه در کتاب زبده التصانیف آمده است. امام زمان (عج) نیز هنگام ظهور، بین رکن و مقام می ایستد و فریادی بر می آورد و چنین می گوید: ای نقبا و سرداران من! و ای خواص من! و ای کسانی که خداوند پیش از ظهور، آنان را بر روی زمین برای یاری من ذخیره کرده، با خواست و رغبت به سوی من آیید. پس صدای آن حضرت (ع) به آن ها می رسد در حالی که در محراب ها و بر فرش ها و رختخواب هایشان باشند، و با یک فریاد حضرت، همه صدای او را می شنوند و هر یک از آن ها به گوشش می رسد، و به سوی آن صدا اجابت می کنند، و یک چشم بر هم زدن نمی گذرد که همگی آن ها بین رکن و مقام قرار می گیرند، چنانکه در حدیث مفضل از امام صادق (ع) آمده است.[۲۴]
جمع بندی
شباهت امام زمان (ع) به انبیاء الهی، یکی از ویژگی و صفات قابل توجه آن حضرت به شمار می آید. شباهت امام زمان (عج) به حضرت آدم (ع)، در مواردی چون خلیفه خداوند بودن در زمین، گریه و اندوه فراوان، علم به اسماء الهی و احیاء زمین است. شباهت امام زمان (عج) به حضرت نوح (ع)، نیز در مواردی همچون عمر طولانی، نابود کردن کامل دشمنان، تزلزل برخی پیروان به سبب طولانی شدن امر فرج، بشارت انبیاء پیشین به ظهور و فراگیر شدن ندای آن حضرت در عالم می باشد.
پی نوشت ها
[۱] بقره/۳۰.
[۲] نور/۵۵.
[۳] بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، ج ۴، ص ۸۹.
[۴] زمر/۷۴.
[۵] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۷.
[۶] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۸۱.
[۷] مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۱، ص ۲۰۴.
[۸] ابن مشهدی، المزار الکبیر، ص ۵۰۱.
[۹] بقره/ ۳۱.
[۱۰] مجلسی، بحارالانوار، ج ۲۵، ص ۲۷ و ۲۸.
[۱۱] کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۲۳.
[۱۲] حدید/۱۷.
[۱۳] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۵۴.
[۱۴] روم/۱۹.
[۱۵] حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۸، ص ۱۲.
[۱۶] حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۸، ص ۱۲.
[۱۷] بحارالانوار، ج ۱۱، ص ۲۸۵ و ۲۸۷.
[۱۸] کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۵۱۴.
[۱۹] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۲۱۷.
[۲۰] نوح/۲۶.
[۲۱] عنکبوت/۱۴.
[۲۲] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۱، ص ۶۵.
[۲۳] اربلی، کشف الغمه، ج ۲، ص ۵۲۶.
[۲۴] مجلسی، بحارالانوار، ج ۵۳، ص ۷.
فهرست منابع
- قرآن کریم.
- ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، قم، نشر القیوم، ۱۳۷۷ش.
- اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفه الائمه، تبریز، بنی هاشمی، ۱۳۸۱ش.
- بحرانی، هشام بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، ۱۳۷۳ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسه آل البیت (ع) لاحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران ـ ایران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار، لبنان، دارإحیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
منبع اقتباس: اصفهانی، محمد تقی، مکیال المکارم در فواید دعا برای حضرت قائم (ع)، ترجمه مهدی حائری قزوینی، قم، مسجد مقدس جمکران، موسسه الإمام المهدی (ع)، ۱۴۲۸، ج ۱، ص ۲۱۳-۲۱۲ و ۲۱۶-۲۱۵.
