زیارت قبور از دیدگاه اهل سنت

اهل سنت زیارت قبور را مایه پند و عبرت دانسته و به خصوص زیارت قبر رسول خدا(ص) را مستحب می‌دانند.

احادیثی زیادی در متون معتبر اهل سنت نقل شده که دلالت بر استحباب زیارت قبور دارد. هرچند در برخی از این احادیثی که در متون اهل سنت آمده، در ابتداء زیارت قبور از طرف پیامبر اسلام منع شده؛ لکن بعدا یا بلا فاصله این منع نسخ گردیده و پیامبر اسلام6 به زیارت قبور دستور داده اند و در نتیجه زیارت قبور از طرف رسول خدا در این روایات جایز؛ بلکه مستحب قرار داده شده است.  

حاکم نیشابوری می­گوید احادیثی که در نهی زیارت قبور آمده‌اند منسوخ شده‌اند و ناسخ آن حدیثی است که از پیامبر اسلام نقل شده که فرمود: «قد كنت نهيتكم عن زيارة القبور ألا فزوروها فقد أذن الله تعالى لنبيه(ص) في زيارة قبر أمه و هذا الحديث مخرج في الكتابين الصحيحين للشيخين رضي الله عنهما^[1]»؛ یعنی من قبلا از زیارت قبور شما را منع کرده بودم؛ اما آگاه باشید پس قبرها را زیارت کنید به راستی که خداوند متعال به پیامبرش اجازه داد که قبر مادرش را زیارت کند. این حدیث در صحیحین (صحیح بخاری و مسلم) نقل شده است. در نقل دیگری آمده است که پیامبر(ص) فرمود:« نهيتكم عن زيارة القبور فزوروها فإن فيها عبرة»؛ من شما را از زیارت قبور منع کرده بودم پس قبرها را زیارت کنید؛ زیرا این کار عبرت برای شما است.^[2] همچنین نقل شده که پیامبر فرمود: «ألا فزوروا القبور فإنها تزهد في الدنيا وتذكر الآخرة» یعنی آگاه باشید قبرها را زیارت کنید زیرا قبرها موجب زهد در دنیا و یاد آخرت می­شود. و باز نقل شده است: «نهيتكم عن زيارة القبور فزوروها فإنها تذكركم الموت»؛ یعنی شما را از زیارت قبرها نهی کرده بودم پس آنها را زیارت کنید زیرا قبر ها مرگ را به یاد شما می آورد. ^[3]

در صحیح مسلم نیز آمده است که سفارش پيامبر اين است كه به زيارت اهل قبور برويد كه اين عمل ماية ياد آوري سراي ديگر است.^[4]

نووی می­گوید در حدیثی که پیامبر(ص) در زیارت قبرستان بقیع فرموده است که گفته شود «…السلام عليكم دار قوم مؤمنين و انا ان شاء الله بكم لاحقون» دليل بر استحباب زیارت قبور است و سلام دادن به اهل قبور و دعاء برای آنان و ترحم بر آنان مستحب است. و از «يخرج من آخر الليل إلى البقيع» که د ر این حدیث آمده است، به دست می‌آید که زیارت در آخر شب فضیلت دارد.^[5]

محمد امین بن عمر شامی فقیه نامدار حنفی معروف به ابن عابدین به صراحت می‌گوید که زیارت قبور مندوب است و در هر هفته یک بار بهتر است انجام بگیرد و بهترین اوقات برای زیارت، روز جمعه و شنبه و دو شنبه و پنج شبنه است و روز جمعه افضل از همة روزهاست. زیارت قبر شهدای احد را از مستحبات شمرده و نقل نموده که پیامبر خدا(ص) درآغاز هر سال به زیارت قبر شهدای احد می‌رفتند و می‌فرمود: «السلام عليكم بما صبرتم فنعم عقبى الدار». ابن عابدین می‌گوید که زیارت قبور شهدای احد بهتر است روز پنجشنه با طهارت انجام شود. و از آداب زیارت قبور این است که با لفظ «السلام علیکم» به آنان سلام داده شود؛ زیرا از  پیامبر اسلام(ص) نقل شده که می‌فرمود: «السلام عليكم دار قوم مؤمنين وإنا إن شاء الله بكم لاحقون ونسأل الله لنا ولكم العافية».^[6]

 مجیر الدین حنبلی با استناد به سخن رسول خدا(ص) می‌گوید اگر برای کسی زیارت آن حضرت امکان ندارد پس باید قبر حضرت ابراهیم خلیل(ع) را زیارت کند… . این عالم حنبلی آدابی را برای زیارت قبر حضرت ابراهیم(ع) بیان می‌کند و می‌گوید هر که زیارت قبر ابراهیم خلیل(ع) را قصد کند باید از گناه جدا شده و در برابر خدا توبه نصوح انجام داده و سپس زیارت حضرت خلیل را نیت نموده و به سوی آن حرکت کند و در مسیر راه بر پیامبر اسلام(ص) و بر همه انبیاء(ع) بسیار صلوات بفرستد و بعد از رسیدن به زیارت در زمان داخل شدن به مسجد بگوید: «بسم الله اللهم صل على محمد و افتح لي أبواب رحمتك» و دو رکعت نماز تحیت بخواند و سپس در برابر قبر حضرت ابراهیم خلیل(ع) بایستد و از خدا طلب بخشش نماید و بر پیامبر خدا محمد(ص) درود بفرستد و سپس بگوید: «السلام عليك أيها النبي ورحمة الله وبركاته أشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأن محمداً عبده و رسوله و إنك عبدالله و رسوله و خليله جزاك الله عنا خيراً كما هو أهله ثم يقول صلوات الله البر الرحيم و الملائكة المقربين و الأنبياء و المرسلين و الصديقين و الشهداء و الصالحين من أهل السماوات وأهل الأرضيين عليك يا أبا الأنبياء».^[7]

فضیلت زیارت قبر نبی (ص) از نظر اهل سنت

از نظر اهل سنت زیارت قبر پیامبر اسلام(ص) بسیار اهمیت داشته و آن را مستحب می‌دانند.

كمال الدين سيواسي عالم و فقیه حنفی معتقد است کسی که برای زیارت مسجد النبی سفر می­کند در مسیر راه باید درود و سلام بر پیامبر را زیاد کند و بهتر است که از همان ابتداء سفر زیارت قبر نبی را جداگانه نیت کند؛ زیرا در این کار تعظیم و اجلال پیامبر خدا(ص) می­باشد و در تأیید این عقیدة خود سخنی را از رسول خدا (ص) نقل می­کند که آن حضرت فرمود هر کسی به زیارت او رود و قبرش را زیارت کند شفاعتش در روز قیامت بر او واجب می­گردد، و سپس به آداب زیارت مثل غسل کردن و پوشیدن لباس پاک و نو سفارش می­کند و می­گوید بعد از نزدیک شدن به مدینه بهتر است با پای پیاده مسیر را ادامه داده و در هنگام دخول در ضمن رعایت احترام و ادب با خشوع و تواضع بگوید: «باسم الله رب أدخلني مدخل صدق اللهم افتح لي أبواب رحمتك وارزقني من زيارة رسولك(ص) ما رزقت أولياءك وأهل طاعتك واغفر لي وارحمني يا خير مسئول».^[8]

این عالم حنفی به صراحت می‌گوید که به احترام پیامبر اسلام(ص) بهتر است از ابتدای سفر، زیات قبر نبی(ص) قصد شود و روایتی که شفاعت پیامبر(ص) را بر زیارت قبر آن حضرت مترتب می‌کند این مطلب را تاکید می‌کند که باید برای به دست آوردن شفاعت آن حضرت سفر انجام بگیرد. 

در برخی از روایات نقل شده که رسول خدا(ص) فرموده اند هرکسی بعد از وفاتش او را زیارت کند گویا او را در زندگی اش زیارت کرده است و هر کی  با او بیعت نکرده و بعد از وفاتش به مدینه رفته و قبر آن حضرت را زیارت کند گویا با او بیعت نموده است و هر کی رکن اسود را ببوسد مثل این است که با خدا بیعت کرده است.^[9]  

این حدیث بی هیچ شکی استحباب را برای سفر زیارت قبر پیامبر اسلام(ص) ثابت می‌کند؛ زیرا پیامبر خدا(ص) زیارت قبر خود را مانند زیارت در حال حیات خود قرار داده و بین این دو نوع زیارت هیچ تفاوتی قائل نشده است و افزون بر آن بیعت با پیامبر اسلام بعد از وفاتش با زیارت قبر آن حضرت تحقق پیدا می‌کند. بنابراین چگونه ممکن است زیارتی که باعث این همه برکات می شود، سفر برای آن حرام یا بدعت و شرک باشد؟! 

نویسنده: حمیدالله رفیعی

پی نوشت:       

_[1] . مسلم بن الحجاج أبو الحسين القشيري النيسابوري، صحيح مسلم، ج2ص672، بیروت، دار إحياء التراث العربي تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي

_[2] . حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله أبو عبدالله،  المستدرك على الصحيحين، ج1ص530، دار الكتب العلمية ، بيروت ،1411ق – 1990م، اول، تحقيق: مصطفى عبد القادر عطا .

_[3] . همان، ج1ص531 .

_[4]  . صحيح مسلم، جلد 3  ص64.

_[5]. نووی، أبو زكريا يحيى بن شرف بن مري، صحيح مسلم بشرح النووي، ج7ص41، دار إحياء التراث العربي، بيروت، 1392، دوم.

_[6]. ابن عابدین، محمد امین بن عمر، حاشية رد المختار على الدر المختار شرح تنوير الأبصار فقه أبو حنيفة، ج2ص242، دار الفكر للطباعة والنشر،  بيروت، 1421 ق – 2000م.

[7]. مجیر الدین الحنبلی العلیمی، الأنس الجليل بتاريخ القدس والخليل، ج1ص57 مكتبة دنديس ،عمان ، 1420هـ- 1999م، تحقيق: عدنان يونس عبد المجيد نباتة.

_[8] . شرح فتح القدیر ج3 ص180.

[9].أبو سعيد الحسن بن يسار البصري، فضائل مكة والسكن فيها، ص37، مكتبة الفلاح – الكويت – 1400، تحقيق: سامي مكي العاني.