ازدواج با محارم، یا آن گونه که در متون پهلوی از آن با عنوان «خویدوده» یاد می شود، موضوعی بحث برانگیز و در عین حال قابل توجه در بررسی تاریخ ایران و باورهای آیین زرتشت است. این رسم که در دوره هایی از تاریخ ایران باستان رواج داشته و به اعتقاد برخی، به آموزه های زرتشت نسبت داده می شود، پرسش های متعددی را در خصوص اصالت این باور، تأثیر آن بر اعتبار متون زرتشتی و چرایی تقدیس آن در مقابل آموزه های ادیان دیگر برانگیخته است. در این نوشتار تلاش خواهیم کرد تا در عین اختصار، تصویری جامع از این مسئله، دلایل رواج آن و دیدگاه های مختلف پیرامون آن ارائه دهیم.
زرتشت و زمان ظهور او
ازدواج با محارم، مسئله ای است که همواره در بررسی آیین زرتشت مورد توجه قرار گرفته است. این آیین، منسوب به زرتشت است که در مورد تاریخ ظهور او اختلاف نظرهای فراوانی وجود دارد؛ به گونه ای که بازه زمانی احتمالی زندگی او از ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تا ۶۰۰۰ سال پیش از میلاد تخمین زده می شود. با این حال، دیدگاه مشهور، تولد او را در سال ۶۶۰ قبل از میلاد و بعثت او را در سن ۳۰ سالگی در سال ۶۳۰ قبل از میلاد می داند. زرتشت در نهایت در سن ۷۷ سالگی و در سال ۵۸۳ قبل از میلاد در آتشکده ای در بلخ (افغانستان) توسط مهاجمان به شهادت رسید.[۱]
جایگاه زرتشت در قرآن و روایات
در خصوص پیامبر بودن یا نبودن زرتشت نیز میان محققان اختلاف نظر وجود دارد. در قرآن کریم، نامی از زرتشت و پیامبری او یا کتاب اوستا نیامده است. با این وجود، واژه «مجوس» یک بار در قرآن ذکر شده و در زبان عربی به زرتشتیان اطلاق می گردد.
خداوند در قرآن کریم می فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هَادُوا وَ الصَّابِئِینَ وَ النَّصَارَىٰ وَ الْمَجُوسَ وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا إِنَّ اللَّهَ یَفْصِلُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ؛[۲] مسلّماً کسانی که ایمان آورده اند، و یهود و صابئان و نصاری و مجوس و مشرکان، خداوند در میان آنان روز قیامت داوری می کند؛ (و حق را از باطل جدا می سازد؛) خداوند بر هر چیز گواه (و از همه چیز آگاه) است.»
در این آیه، خداوند مجوسیان را در کنار پیروان سایر ادیان قرار داده و می فرماید که پروردگار در روز قیامت میان آنان حکم خواهد کرد.
با این حال، باور بر این است که مجوسیان پیامبر داشته اند. از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است که مجوسیان پیغمبری داشتند که او را کشتند و کتابی نیز داشتند که آن را سوزاندند. گفته می شود کتاب پیامبر آنان بر روی دوازده هزار پوست گاو نوشته شده بود.[۳] بر این اساس، ممکن است آیین زرتشت شاخه ای از آیین مجوس محسوب شده و به این اعتبار، در زمره ادیان الهی قرار گیرد.
خویدوده، رسمی منسوب به زرتشت در متون پهلوی
یکی از رسوم بحث برانگیزی که در ایران باستان رواج داشت و موبدان، آن را به دین زرتشت نسبت می دادند، خویدوده یا ازدواج با محارم بود. تقریباً تمامی متون مهم پهلوی مربوط به احکام دینی دوره ساسانی، این نوع ازدواج را ستوده و از ثواب بسیار آن و تأثیر آن در شکست اهریمن سخن گفته اند. کتاب دینکرد به تفصیل دلایل دینی، عقلی و طبیعی این عمل را شرح می دهد و در اوستا نیز اشاراتی به آن وجود دارد.[۴]
شواهد تاریخی رواج خویدوده در ایران باستان
در دوره هخامنشیان، کمبوجیه، یکی از پادشاهان، به این بدعت گذاری متهم شده است. همچنین، در کتیبه های مربوط به دوره های اشکانی و ساسانی، برخی از شاهان اشاره می کنند که همسران آن ها خواهرانشان بوده اند.[۵] اردشیر بابکان، بنیان گذار سلسله ساسانی، با دختر خود دینَک ازدواج کرده و او را به عنوان همسر و شهبانوی خود برگزید. پسر او، شاپور اول نیز با دختر ارشدش آذرناهید ازدواج نمود.[۶] کردیر، روحانی بلندپایه ساسانی، در کتیبه خود بر کعبه زرتشت، در بند ۴۵ می نویسد که ازدواج های بسیاری را میان محارم برقرار کرده است.[۷]
تقدیس خویدوده و مجازات مخالفان در متون پهلوی
ازدواج با محارم یا خویدوده در آیین زرتشت به عنوان یکی از برترین اعمال نیکو شمرده می شد. بر اساس گزارش متون پهلوی، زرتشت از اهورامزدا پرسید که جزای کسی که مانع ازدواج با محارم شود چیست؟ و اهورامزدا پاسخ داد که جایگاه او در دوزخ است.[۸] اهمیت خویدوده در متون پهلوی به حدی است که آن را در مرتبه دوم پس از اعتقاد به اهورامزدا قرار داده اند: «از دین پیداست هنگامی که زردشت از پیش هرمزد خدای آمد، در جهان هر کجا رفت چنین گفت دین را بستایید، خویدوده کنید.»[۹]
توجیهات دینی خویدوده در متون پهلوی
توجیه ثواب بودن این عمل در متون پهلوی به این صورت آمده است که در ایران باستان، جهان مملو از دیوان و موجودات اهریمنی تصور می شد و اعمالی نظیر خویدوده به عنوان نابود کننده این نیروهای شر تلقی می گردید. در یک متن پهلوی ذکر شده است که در اولین همبستری میان دو محرم، هزار دیو و دو هزار جادو و پری نابود می شوند و با تکرار آن تا چهار بار، مرد و زن به رستگاری آشکار می رسند.[۱۰]
نکته جالب توجه در معراج نامه ارداویراف این است که او بهشتیانی را می بیند که به دلیل انجام خویدوده از مقام و روشنایی والایی برخوردارند، در حالی که در دوزخ کسانی را مشاهده می کند که به این عمل بی اعتنایی کرده اند. حتی برای خویدوده، خطبه عقد مخصوصی نیز وجود داشته است.[۱۱]
افول تدریجی خویدوده پس از ظهور اسلام
این رسم پس از ورود اسلام به ایران به تدریج از بین رفت. در یک متن پهلوی متعلق به حدود قرن دهم هجری آمده است که اگرچه مردم از خویدوده روی گردانده اند، اما نباید چنین می کردند.[۱۲] این اقدام اصلاحی سیسانیه نشان می دهد که ایرانیان احتمالاً از انجام خویدوده رضایت چندانی نداشتند و بیشتر به دلیل تبلیغات موبدان درباری و گاهی از روی اجبار به آن مبادرت می کردند. به عنوان مثال، مجازات اعدام برای محکومان در صورت ازدواج با محارم بخشیده می شد.[۱۳]
نکته مهم دیگر آن است که ایرانیانی که در دوره عباسیان و پس از آن به نام مزداپرست قیام می کردند، اصلاحاتی در آیین باستانی خود اعمال نمودند که اولین آن ها، تحریم خویدوده بود. شهرستانی در این باره گزارش می دهد که فرقه ای از زرتشتیان به نام سیسانیه و آفریدیه به رهبری شخصی به نام خواف که بنیان گذار شهر خواف در خراسان بود، در زمان ابومسلم خروج کردند و ضمن ترک آتش پرستی، مجوسیان را نیز از آن منع کرده و با وضع کتابی جدید، ازدواج با محارم را حرام اعلام نمودند.[۱۴]
سایر احکام مربوط به ازدواج در ایران باستان
شایان ذکر است که احکام مربوط به ازدواج در ایران باستان به خویدوده محدود نمی شد و احکامی در مورد عاریه دادن زن و موارد مشابه نیز وجود داشته است که پرداختن به جزئیات آن ها در این مجال نمی گنجد.[۱۵]
نتیجه گیری
بررسی مسئله خویدوده در آیین زرتشت نشان می دهد که این رسم، با وجود انتساب آن به آموزه های دینی در دوره ساسانی و تأکید فراوان بر ثواب آن در متون پهلوی، احتمالاً ریشه در باورها و سنت های خاص موبدان آن دوره داشته و بعدها به عنوان تعالیم زرتشت به جامعه القا شده است.
ظهور جنبش های اصلاحی در دوره های بعد و تلاش برای تحریم این عمل، گواهی بر آن است که این رسم همواره مورد پذیرش عموم نبوده است. وجود چنین آموزه هایی در متون زرتشتی، پرسش هایی را در مورد میزان تحریف و دستبرد در طول تاریخ به این متون و اعتبار آن ها ایجاد می کند که نیازمند پژوهش های دقیق تر و بررسی های تاریخی و تطبیقی بیشتری است. با این حال، درک این باورها در بستر تاریخی و اجتماعی خود می تواند به فهم بهتری از تحولات آیین زرتشت و پیچیدگی های تاریخ ادیان در ایران باستان کمک کند.
پی نوشت ها
[۱] توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ، ص ۶۳.
[۲] سوره حج، آیه ۱۷.
[۳] حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۹۶؛ ج ۱۵، ص ۱۲۶.
[۴] ویسپرد، کردۀ ۳، بند ۳؛ یسنا ۱۲، بند ۹.
[۵] کریستینسن، ایران در زمان ساسانیان، ص ۲۳۴.
[۶] لوکونین، تمدن ایران ساسانی، ص ۴۸ و ۱۰۸.
[۷] رضی، وندیداد، ج ۱، ص ۳۳.
[۸] رضی، وندیداد، ج ۲، ص ۵۰۲.
[۹] رضی، وندیداد، ج ۲، ص ۵۰۲.
[۱۰] رضی، وندیداد، ج ۲، ص ۵۰۱.
[۱۱] رضی، وندیداد، ج ۲، ص ۵۱۴.
[۱۲] رضی، وندیداد، ج ۲، ص ۴۹۸-۴۹۹.
[۱۳] رضی، وندیداد، ج ۲، ص ۵۱۳.
[۱۴] شهرستانی، الملل و النحل، ج ۱، ص ۱۸۵.
[۱۵] بارتلمه، زن در حقوق ساسانی، ص ۵۶ و ۵۷.
منابع
- قرآن کریم
- توفیقی، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ، تهران، سمت و مؤسسه فرهنگی طه و مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۷۹ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، بی تا.
- ویسپرد، کردۀ ۳، بند ۳؛ یسنا ۱۲، بند ۹.
- کریستینسن، آرتور، ایران در زمان ساسانیان، ترجمۀ رشید یاسمی، تهران، صدای معاصر، ۱۳۷۸ش.
- لوکونین، ولادیمیر گریگورویچ، تمدن ایران ساسانی، ترجمه عنایت الله رضا، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۸۴ش.
- رضی، هاشم، وندیداد، تهران، بهجت، ۱۳۸۵ش.
- شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، تحقیق محمد سید گیلانی، بیروت، دارالمعرفه، بی تا.
- بارتلمه، کریستیان، زن در حقوق ساسانی، ترجمۀ ناصر صاحب الزمانی، تهران، بی نا، بی تا.
منبع اقتباس: مقاله زن در هستی شناسی زرتشتی؛ محبوب یا منفور؟ نویسنده: جعفری، ابوالقاسم؛ علیمردی، محمد مهدی؛ بیدگلی، فائزه؛ مجله معرفت ادیان زمستان ۱۳۹۳؛ شماره ۲۱؛ از ص۱۰۵ تا ۱۲۲، سایت نور مگز
در این مورد کاملا اشتباه میکنید! تنها در برخی متون پهلوی به علت تفاوت زیاد بین زبان فارسی اوستایی و فارسی میانه، خویدوده که یعنی ازدواج با خویشان, ازدواج با خواهران یا دختان ترجمه شده، این هم جزئی از کتابی هست که بنده در این مورد مطالعه کردم:
در هیچیک از اسناد اصلی و قدیمی زرتشتی مانند گاتها و اوستا که مهمترین و وسیعترین کتاب زرتشتی میباشند و به زبانهای اوستایی و پارسی میانه نگاشته شدهاند اثری از ازدواج با محارم یافت نمیشود بلکه در این منابع معنای خویدودک ازدواج با خویشاوندان نزدیک است که برای نگاه داشتن خون پاک توصیه میشود و امری شایستهاست، اما فقط در آثار اواخر دورهٔ ساسانی مانند دینکرد و ارداویرافنامه و تفاسیر موبدان که برخی حتی پس از اسلام ویرایش شدهاند آثاری از ازدواج با محارم دیده میشود.
کتاب تاریخ ساسانیان نوشتهی شاپور شهبازی
با سلام و احترام؛ همانطور که اشاره کردید در آیین زرتشت و متون اصلی آن مثل گاتها، خویدوده تجویز نشده؛ اما آنچه به صورت مستند بدست ما رسیده این است که ازدواج با محارم، بعدها در میان زرتشتیان رواج یافته است. در منابعی که در این مقاله به آنها اشاره شده به وجود خویدوده در بین زرتشتیان تصریح شده؛ از این رو خویدوده در میان زرتشیان عهد ساسانی امری رایج بوده و قابل انکار نیست. خویدوده و آتش پرستی توسط یکی از زرتشیان به اسم خواف در زمان عباسیان تحریم گردیده است. ر ک: شهرستانی، در الملل و النحل، ج۱، ص۱۸۵.
ازدواج با محارم متاسفانه می گن چند جا بوده ، در مصرباستان ، در خاندان انگلیس ، در زرتشت رو که اتش هم می پرسند من جدیدن دیدم
اخیرن دیدن یعنی تازگی ها انجام شده؟؟؟؟؟؟؟ البته احتمال این کار در گذشته های دور در همه جا بوده.با توجه به اینکه در گذشته های بسیار دور تعداد آدمها کم بوده و انسان چنین تکامل پیدا نکرده بود.و فکر انسان چنیین رشد نکرده بود و پیچیده نشده بود.
همانطور که در مقاله اشاره شده، منابع پهلوی، از رواج این نوع ازدواج در ایران باستان حکایت دارد؛ جهت مطالعه و تحقیق بیشتر می توانید به منابع مقاله مراجعه فرمایید. البته این توجیه که انسانها و جوامع آن دوران، از تکامل فکری لازم برخوردار نبودند قابل پذیرش نیست چون آنچه از منابع کهن تاریخی نقل شده، در دوره هخامنشیان بزرگترین حکومت و سلسله پادشاهی ایران تاسیس و منشور حقوق بشر تدوین شده است.
چنین چیزی دروغ ساخته مسلمانان برای تحقیر ایرانی ها قبل اسلام بوده و هست وگرنه بیزانس مسیحی که چنین چیزی را زشت میدانست، آن را در کتابهایشان درباره ایرانی ها می آوردند و ایرانی ها را ریشخند و تحقیر میکردند.
اینها دروغ است و خودشان آن را در کتابهای پهلوی هم اگر کتابی از آن دوره باقی گذاشته باشند وارد کرده اند
همانطور که بارها اعلام کرده ایم سایت الشیعه، فضایی علمی جهت گفتگو و تبادل نظر در نیل به سخن حق و حقیقت است. بنابراین از شما انتظار می رود تا به دور از هز گونه تعصب و تنگ نظری، اگر نقدی بر مقاله دارید به صورت علمی و استدلالی بیان کنید. متاسفانه بخش قابل توجهی از پیام شما حاوی توهین بود که به احترام کاربران حذف و یا ویرایش شد. با توجه به اینکه محتوای مقاله با استناد به منابع معتبر می باشد، شایسته است شما نیز با استناد به منابع معتبر به نقد و نظر بپردازید.
با سلام
ترجمه خوب اوستا و گاتها چی توصیه میکنید؟ اگر ترجمه خوب نیست دوره یادگیری فارسی میانه و پهلوی وجود داره؟
تشکر
با سلام؛ ترجمه پورداود انتشارات دنیای کتاب. در خصوص یادگیری زبان فارسی میانه و پهلوی، می توانید به برخی موسسات و پژوهشگاه ها که اقدام به برگزاری دوره های آموزشی این زبان می کنند مراجعه فرمایید.
سلام
در کتاب کوروش کبیر تالیف هارولد لمب و ترجمه دکتر صادق رضا زاده شفق، مطلبی در خصوص ازدواج محارم ثبت نشده است.
با سلام همانگونه که دکتر صادق رضازاده مترجم کتاب کوروش کبیر در مقدمه این کتاب اشاره کرده، مولف به گزارشی داستان گونه از زندگانی کوروش پرداخته و محتوای کتاب در عین برخورداری از ویژگی هایی ارزشمند، در موارد قابل توجهی به تخیل نزدیکتر است تا به حقایق تاریخی! افزون بر این، اشتباهات فاحشی نیز از سوی مولف در اسامی اشخاص و اماکن جغرافیایی روی داده که استناد به این کتاب را به عنوان یک منبع علمی معتبر در این حوزه با چالش جدی مواجه می سازد. از این رو شایسته است به منابع معتبر مراجعه شود.
چرا انقدر سعد دارید هخامنشیان رو بکوبید؟درهیچ کدام از کتاب های زمان هخامنشیان ازدواج با محرم را نیکو نداسته اند و حتی اشاره ای هم به این موضوع نشده ازدواج با دختر عمو پسرعمو و… نیک دانسته اند البته از اسم سایت میشه فهمید دلیل این همه تخریبتون برای چیه
دوست گرامی! یکی از اهداف در بازنشر نمودن این قبیل مقالات، آشنایی هر چه بیشتر مخاطبان با بخشی از تاریخ سرزمینمان ایران است و در این راستا تلاش شده تا هر سخن و دیدگاهی، مستند به منابع علمی باشد. همانگونه که در مقاله مشاهده می کنید، موضوع ازدواج با محارم نیز مستند به منابعی علمی است که در پی نوشت ها به آن اشاره شده است. خوشحال می شویم اگر نقدی دارید، با تکیه بر منابع معتیر و در فضایی علمی و استدلالی و به دور از هر گونه جهت گیری، برای ما و کاربران به اشتراک بگذارید.
در باره ی این مفهوم دیدگاه ها و برداشت های مختلف و گاهی کاملا متضاد وجود دارد که ذکر همه ی آنها در یک پیام و حتی در یک مقاله نمی گنجه.
۱. مری بویس رواج ازدواج با مراحم در ایران را کاملا رد می کند و آنرا خویشاوندان یعتی دختر عمو و .. میداند که اثراتش هنوز در فرهنگ ما به چشم میخورد. همینکه گفته میشه ” عقد پسر عمو و دختر عمو رو توی آسمون ها بسته اند” خود نمونه ای از این باور بوده.
۲. یکی از شاهان ساسانی ( نظرات متفاوت هستند) میل به ازدواج با خواهر داشت از مغان نظر خواهی کرد و آنها گفتند ” تا کنون چنین چیزی نداشته ایم” و در ادامه از روی ترس اضافه کردند ” اما منعی هم ندیده ایم ” مری بویس. اگر اینکار رایج بود هیچگاه پادشاه از روحانیان نظر نمیخواست.
۳. روایت دیگر را به یونانیان نسبت می دهند که چون داریوش سوم را در جنگ شکست دادند به منظور تحقیر روحیه ی ایرانیان آنها را به کارهای ناپسند زیادی نسبت دادند که یکی همین ازدواج با محارم بود.
۴. وقتی اعراب مسلمان ایران را فتح کردند برای توجیح کشتار و ویرانی های خود روی به نسبت دادن گناهانی به ایرانیان آوردند که این ” ازدواج با محارم” از آن جمله است. چون اسلام ( تاکید میکنم) هیچ چیز جدیدی ( که قبلا در دین مزدیسنا نبوده باشد) برای ایرانیان نداشت. تا جایی که گاهی مورد تمسخر مردم واقع میشدند. چون به ایرانیان میگفتند به زنان هم تجاوز نکنید و دختران خود را نکشید و… که ایرانیان در پاسخ میگفتند اینها به تمام در آیین خودمان سفارش شده است.
۵. از نظر علمی چنین چیزی امکان پذیر نیست چرا که بعد از چند نسل، فرزندانی با نقایص زیستی و جسمی پدید می آیند و بعد از چند سال اثری از یک فرد سالم هم در ایران نمیبود. رجوع شود به مبانی علم ژنتیک..
همانگونه که اشاره کردید، دیدگاه ها و برداشت های مختلفی در این زمینه وجود دارد و قطعا همه نظرات محترمند؛ اما تلاش ما بر این است که با ایجاد فضا و بستر مناسب گفتگوی علمی و تبادل نظر، به بررسی و نقد دیدگاه های مختلف بپردازیم تا حقایق تاریخی، به دور از هر گونه جهل و تعصب، پدیدار شود. پنج موردی که اشاره کردید، هر یک پاسخ جامع و کاملی می طلبد که مناسب بخش کامنت ها نیست لذا از شما دعوت می کنیم تا مجموعه مقالات منتشر شده در سایت، پیرامون آیین زرتشت را مطالعه فرمایید؛ با این حال، شایسته است به عنوان پاسخی اجمالی، به نکات زیر توجه شود:
منابع کتبی در مورد ازدواج با محارم در میان پارسیان باستان از لحاظ منابع و مآخذ اسنادی، به چندین گروه: یونانی، رومی، سریانی، مسلمان و زرتشتی تقسیم می شود. اگر فقط شواهد یونانی و رومی یا سریانی و مسلمان را داشتیم، می توانستیم اصل موضوع را نتیجه اشتباه عمدی یا غیرعمدی نویسندگان ناآگاه بدانیم و با اَنگِ تهمت و افترا بر آنها، مردودشان بشماریم، ولی حقیقت این است که شواهد زرتشتی برای این موضوع، دست کمی از گواهیهای غیرزرتشتیان ندارد و به همین دلیل، هیچ یک از گواهی ها را نمیتوان بدون منطق کنارگذاشت. دکتر مری بویس زرتشت شناس معروف، در مجموع اشاره میکند که ازدواج با محارم، ریشه در آیین زرتشت دارد و اصولا خشایارشاه، تحت تاثیر مادهای زرتشتی قرار گرفت و ازدواج با محارم را برای پارس ها به ارمغان آورد.
از سوی دیگر، ازدواج با محارم در آیین زرتشت، موضوعی است که تقریباً همه اوستاشناسان و زرتشتی پژوهان غربی آن را تأیید کرده اند. وجود این امر حتی در متن پهلویِ «دینکرد» که از مهمترین و معتبرترین متون پهلوی است هم تأیید شده و نگارندگان آن، به صراحت تمام و با ذکر مصادیق و توضیحاتی روشن، ازدواج با محارم را مصداق کردار نیک معرفی کرده و دلایلی در توجیه عقیده خود بیان داشتند.
نکته ی بعد اینکه در هیچ کدام از کتابهای تاریخی اسلام ( که مولفانی آزاده و با وجدان داشتند نظیر مسعودی، ابن اثیر، طبری، بلاذری، یعقوبی و.. ) ازین مورد حرفی به میان نیاورده اند. که اگر بود حتما با ذکر سند دقیق ذکر می کردند.
در پژوهش های تاریخی اهتمام محققان و پژوهشگران در هنگام استناد مطالب، بر این است که به منابع تاریخی کهن و قدیمی تر استناد کنند و اساسا استناد به این منابع، بر اعتبار سخن و پژوهش آنها می افزاید. همانگونه که ملاحظه کردید در موضوع ازدواج با محارم در آیین زرتشت و ایرانیان قدیم نیز به متون پهلوی استناد شده که از حیث زمان، به مراتب قدیمی تر و کهن تر از متون تاریخی نامبرده می باشد؛ با این حال، در برخی از منابعی که نام بردید نیز به این مسئله اشاره شده و از باب نمونه، این موارد ذکر می شود: تاریخ یعقوبی ج۱ ص ۱۵۲؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۹۹۸ (ذیل بحث پادشاهان ساسانی)؛ همچنین می توانید به الکامل ابن اثیر جزرى، ترجمه عباس خلیلى و ابو القاسم حالت، ج ۶ ص ۹۸ مراجعه کنید. پیشنهاد می کنیم پیش از هر گونه قضاوت و پیشداوری، مجموعه مقالات منتشر شده در سایت را پیرامون این موضوع مطالعه فرمایید.
از ازدواج با خردسالان و رابطه با کنیز و ازدواج با زن پسرخوانده و آیه نازل کردن برای توجیه اعمال بسیار بهتره. به کس خاصی هم اشاره نمیکنم.
متاسفانه امروزه اظهارنظرهای احساسی و سخن گفتن بدون اندیشه و خردورزی، کالایی است که به وفور در دنیای حقیقی و مجازی دیده می شود و قطعا نزد اهل نظر و اندیشمندان، بی ارزش بوده و لقلقه زبانی بیش نیست. این در حالیست که وبسایت ما، بستر و فضای مناسبی برای تبادل آرا و اندیشه ها ایجاد نموده تا دیدگاه ها و نقطه نظرات، بر پایه مستندات علمی و تاریخی، مطرح و مورد ارزیابی و قضاوت عموم قرار بگیرد. شایسته است ضمن رعایت احترام افراد و شخصیت ها و به دور از هر گونه تعصب، برچسب زنی و کلی گویی، دیدگاه خود را به طور دقیق و با استناد به منابع تاریخی طرح نموده و در انتظار پاسخ باشید.
شماهایی که میگید دشمنان سعی دارن دینتونو خراب کنن چرا با انتشار چنین موضوع های بی ربطی باور و دین و تاریخ مردم خودمونو نابود میکنید؟؟؟ من یه دختر آریایی ام من یه زرتشتم و تا بودم و شنیدم چنین موضوع نیورده شده و منظور تمامی مقالات و کتابات موجود ازدواج با هم خون خود یا همون پسر عمو و دختر عمو و این جور افراد بوده میشه خواهش کنم اگه از چیزی اطلاع ندارید راجبش صحبت نکنید؟؟
دوست گرامی، همانگونه که ملاحظه می کنید مطالب مندرج در این مقاله، بر اساس منابع و متون معتبر از جمله وندیداد (یکی از بخش های پنج گانه کتاب مقدس زرتشتیان) می باشد که حاوی مجموعه قوانین زرتشت است. شایسته است اگر نقدی بر محتوای این مقاله دارید، نقدی علمی و مبتنی بر منابع و متون معتبر دینی و تاریخی باشد.