امام حسین (علیه السلام) در مسیر خود به سوى كربلا با استعاره لطیفى در مورد اهل دنیا و چگونگی استخدام دین براى دنیای خود، به ایراد خطبه می پردازد. با توجه به نکات بسیار غنی این خطبه، در این نوشتار به آن اشاره خواهیم کرد.
متن و ترجمه خطبه امام حسین (علیه السلام) درباره اهل دنیا
وَ قَالَ (علیه السلام) فِی مَسِیرِهِ إِلَى كَرْبَلَاءَ: إِنَّ هَذِهِ الدُّنْیا قَدْ تَغَیرَتْ وَ تَنَكَّرَتْ وَ أَدْبَرَ مَعْرُوفُهَا فَلَمْ یبْقَ مِنْهَا إِلَّا صُبَابَةٌ كَصُبَابَةِ الْإِنَاءِ وَ خَسِیسُ عَیشٍ كَالْمَرْعَى الْوَبِیلِ
أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ الْحَقَّ لَا یعْمَلُ بِهِ وَ أَنَّ الْبَاطِلَ لَا یتَنَاهَى عَنْهُ لِیرْغَبَ الْمُؤْمِنُ فِی لِقَاءِ اللَّهِ مُحِقّاً. فَإِنِّی لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا سَعَادَةً وَ لَا الْحَیاةَ مَعَ الظَّالِمِینَ إِلَّا بَرَماً.
إِنَّ النَّاسَ عَبِیدُ الدُّنْیا وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلَى أَلْسِنَتِهِمْ یحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَایشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّیانُونَ.[1]
امام حسین (علیه السلام) فرمودند: این دنیا دگرگون شده و متنكرا چهره زشت خود را مى نمایاند و خوبى ها و به امور پسندیده دنیا پشت نموده و از خوبى هاى آن چیزى نمانده است مگر به قدر مختصرى به اندازه آبى كه در ته ظرفى كه آب آن را خالى كرده اند، جمع می گردد؛ و مگر عیش و زندگانى پست و بى ارزش، مانند چراگاهى كه در آن چریده و علف هاى آن را خورده و پایمال نموده و نابود كرده اند.
آیا شما نمى بینید كه به حق عمل نمى شود و از باطل نهى نمى گردد؟ و در این صورت مومن از روى حق و حقیقت باید در لقاى خداى خود و مرگ رغبت داشته باشد. پس در این شرایط من نمى بینم مرگ را مگر سعادت؛ و مشاهده نمى كنم زندگى با ستمگران را مگر ذلت و ملالت.
به درستی كه مردم، بندگان و غلامان حلقه به گوش دنیا هستند؛ و دین و مذهب، مانند آب دهانى است كه بر روى زبان هایشان مى چرخد؛ از دین دفاع مى كنند زمانى كه معیشت هاى آنان تامین شود. پس زمانى كه امتحان در پیش آید معلوم می شود كه دین داران چه بسیار كم هستند».[2]
توضیح خطبه
امام حسین (علیه السلام) در این خطبه با جمله «الا تَرَوْنَ انَّ الْحَقَّ لايُعْمَلُ بِهِ وَ الْباطِلَ لايُتَناهى عَنْهُ، لِيَرْغَبِ الْمُؤْمِنُ فى لِقاءِ اللَّهِ مُحِقّاً»؛ آيا نمى بينيد كه به حق رفتار نمى شود و از باطل جلوگيرى نمى شود؟ می فرماید مومن در يك چنين شرایطی بايد تن به شهادت در راه خدا بدهد و نفرمود «لِيَرْغَبِ الْامامُ» به این معنا که وظيفه امام اين است که آماده شهادت شود و نفرمود «لِيَرْغَبِ الْحُسَيْنُ» که وظيفه شخص حسين اين است كه آماده شهادت گردد، بلکه فرمود: «لِيَرْغَبِ الْمُؤْمِنُ» یعنی وظيفه هر مومن در يك چنين احوالى اين است كه مرگ را بر زندگى ترجيح دهد.
يك مسلمان از آن جهت كه مسلمان است، هر وقت كه ببيند به حق رفتار نمى شود و مقابل باطل گرفته نمى شود، وظيفه اش اين است كه قيام كند و آماده شهادت گردد.[3]
اما با کمال تاسف در این زمان اهل شهادت و ایمان قلیل و اهل دنیا بسیار زیاد بودند. کوفیانی که امام حسین (علیه السلام) را دعوت کردند تا آنان را از ظلم یزید بن معاویه نجات دهند، به دلیل اینکه اهل دنیا بودند، امام را تنها گذاشتند و همچنین مسلمانان مکه و مدینه نیز به دلیل اینکه اهل دنیا بودند امام حسین (علیه السلام) راهمراهی نکردند. این سخن امام حسین (علیه السلام) به صورت عینی ثابت کرد که دینداران اندک و اهل دنیا و دنیاگرایان بی شمار هستند.
اقسام اهل دنیا در خطبه ای از امام علی (علیه السلام)
امام علی (علیه السلام) در خطبه 32، مردم را ابتدا به دو گروه تقسیم مى كند: اهل دنیا و اهل آخرت. اهل دنیا نیز به چهار گروه تقسیم شده اند:
- گروه اول مردمى آرام و گوسفند صفت مى باشند و هیچ گونه تباهكارى (نه به صورت زور و تظاهر و نه به صورت فریب و پشت پرده) از آن ها دیده نمى شود؛ این ها آرزویش را دارند اما قدرتش را ندارند.
- گروه دوم، هم آرزویش را دارند و هم همت و قدرتش را؛ دامن به كمر زده، پول و ثروت گرد مى آورند یا قدرت و حكومت به چنگ مى آورند و یا مقاماتى را اشغال مى كنند و از هیچ فسادى كوتاهى نمى كنند.
- گروه سوم گرگانى هستند در لباس گوسفند، جو فروشانى هستند گندم نما، اهل دنیا اما در سیماى اهل آخرت؛ سرها را به علامت قدس فرو مى افكنند، گام ها را كوتاه برمى دارند، جامه را بالا مى زنند، در میان مردم آن چنان ظاهر مى شوند كه اعتمادها را به خود جلب كنند و مرجع امانات مردم قرار گیرند.
- گروه چهارم در حسرت آقایى و ریاست به سر مى برند و در آتش این آرزو مى سوزند اما حقارت نفس، آنان را خانه نشین كرده است و براى اینكه پرده روى این حقارت بكشند به لباس اهل زهد در مى آیند.
امام على (علیه السلام) این چهار گروه را على رغم اختلافاتى كه از نظر برخوردارى و محرومیت و از نظر روش و سبك، و یا روحیه دارند، جمعا یك گروه یعنی اهل دنیا معرفی می کند؛ براى اینكه همه آن ها در یك خصیصه مشتركند و آن اینكه همه آن ها مرغانى هستند كه به نحوى مادیات دنیا آن ها را شكار كرده و از رفتار و پرواز انداخته است، انسان هایى هستند اسیر و برده.[4]
جمع بندی
اهل دنیا فقط در دنیا فکر می کنند و از دین و مذهب نیز به نفع دنیای خود استفاده می کنند. با توجه به اینکه دنیا جذابیت دارد و هوای نفس انسان به سوی آن گرایش پیدا می کند، اهل دنیا در همه زمان ها و مکان ها بیشتر از اهل آخرت و اهل دین هستند. مسلمانان اهل دنیا ظاهرا دیندار اما در باطن دنیاگرا هستند؛ هرگاه منافع دنیاشان به خطر افتد، از دینداری دست بر می دارند.
پی نوشت ها
[1]. تحف العقول، ص 245.
[2]. معاد شناسى، ج5، 246 – 247.
[3]. مجموعه آثار، ج25، ص 337.
[4]. مجموعه آثار، ج16، ص 564 – 565.
منابع
- ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، محقق / مصحح: غفارى، على اكبر، قم، جامعه مدرسین، چ2، 1414ق.
- حسینی تهرانی، سید محمد حسین، معاد شناسى، مشهد، نور ملکوت قرآن، چ1، 1423 ق.
- مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، بی تا.
