اشاره:
ممکن است برخی ادعا کنند که كار تجهیز و تدفین پیكر مطهر پیامبر(صلیالله علیه و آله) را ابوبكر انجام داده است یا دست کم در این واقعه تاریخی ابهاماتی داشته باشند. این نوشته برای رفع این ابهام و ادعا مطالبی را از متون اهل سنت درباره تجهیز و تدفین پیامبر گرامی اسلام ارائه داده است.
پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) بعد از بیست و سه سال تبلیغ رسالت و دعوت مردم به یكتاپرستی و تقوا و ابلاغ دین اسلام در تمام جزیرة العرب، روز دوشنبه بیست و هشتم صفر سال یازدهم هجری در سن شصت و سه سالگی از این جهان رحلت فرمودند. بر اساس روایات تاریخی كه از اهل سنت نقل شده است پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) در حالی جان به جان آفرین تسلیم كردند كه سرشان روی سینه علی (علیهالسلام) قرار داشت و مراسم تجهیز و تكفین و تدفین و نماز آن حضرت را علی بن ابی طالب(علیهالسلام) با كمك چند نفر دیگر از بنی هاشم انجام دادند.
ابن سعد روایت می كند: كعب الاحبار روزی از خلیفه دوم (عمر) سوال كرد پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) در موقع احتضار (آخرین لحظات عمرشان) چه فرمودند: عمر به علی (علیهالسلام) كه در آن مجلس حضور داشت اشاره كرد و گفت از او بپرسید. حضرت فرمود: پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) در حالی كه سرشان بر روی شانه من بود، می فرمود: الصلاة الصلاة… كعب دوباره سوال كرد كه چه كسی پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) را غسل داد، عمر گفت از علی بپرس. حضرت فرمود: من پیامبر را غسل دادم در حالی كه عباس نشسته بود و اسامه و شقران آب می ریختند.(1)
ابن هشام می نویسد: كسانی كه متصدی غسل بدن آن حضرت شدند عبارت بودند از علی بن ابی طالب، عباس بن عبدالمطلب، فضل بن عباس، قثم بن عباس، اسامة بن زید و شقران، غلام پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) و اوس بن خولی نیز كه یكی از انصار بود، فریاد زد: یا علی تو را به خدا سوگند ما را هم در این افتخار شریك كن، علی (علیهالسلام) فرمود: داخل خانه شو و او نیز وارد شده در كناری نشست و كیفیت غسل آن حضرت بدین ترتیب بود كه علی (علیهالسلام) جنازه پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) را بر سینه خود گذارده بود و عباس و فضل و قثم در حركت دادن و چپ و راست كردن بدن به او كمك می كردند و اسامه و شقران هم آب می ریختند و علی بن ابی طالب(علیه السلام) پیامبر(صلیالله علیه و آله) را از زیر پیراهن غسل می داد و می گفت: پدر و مادرم به فدایت كه چه اندازه در زندگی و پس از مرگت پاكیزه ای و چون از غسل فارغ شدند او را با سه پارچه «صحاری» و یك پارچه بُرد «حبرة» كفن كردند.(2)
درباره كیفیت دفن پیامبر(صلیالله علیه و آله) نیز می نویسد: «اما كسانی كه متولی دفن آن حضرت شدند و وارد قبر پیامبر (صلیالله علیه و آله) شدند عبارتند از: علی بن ابی طالب و فضل بن عباس و قثم بن عباس و شقران».(3)
علاوه بر كتاب های ذكر شده كه از كتب معتبر و قدیم اهل سنت در زمینه تاریخ پیامبر(صلیالله علیه و آله) و صحابی آن حضرت محسوب می شوند، ابن اثیر جزری در اسد الغابة،(4) ابن كثیر در البدایة و النهایة(5) و بیهقی در دلائل النبوة(6) و دهها منبع دیگر از اهل سنت به این امر اشاره دارند كه كسی جز علی (علیهالسلام) و همراهان آن حضرت در تجهیز و تدفین آن حضرت شركت نداشته است.
نخستین كسی كه بر پیامبر گرامی(صلیالله علیه و آله) نماز گزارد، امیر مؤمنان علی بن ابی طالب (علیهالسلام) بود سپس یاران و اصحاب آن حضرت دسته دسته بر جنازه آن حضرت نماز گزاردند.
چنانکه ابن كثر از ابن مسعود نقل می كند: كه در وصیت پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) آمده است كه آن حضرت را مردان اهل بیتش غسل دهند و كفن كنند و بعد بر جنازه آن حضرت نماز بگزارند سپس مردم بر آن حضرت نماز بگزارند و بعد از مردان زنان بر جسد آن حضرت نماز بخوانند.(7)
سپس در محل دفن پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) اختلاف در بین مردم به وجود آمد برخی گفتند: در بقیع دفن كنیم و برخی گفتند: در كنار مسجد و برخی نیز گفتند: در منزل حضرت، ایشان را دفن كنیم. در نهایت تصمیم بر این شد كه جنازه حضرت را در همان حجره ای كه حضرت رحلت نموده بودند به خاك بسپارند. قبر آن حضرت توسط ابو عبیده جراح و زید بن سهل آماده گردید و مراسم دفن به وسیله امیر مؤمنان به كمك فضل و عباس و قثم انجام گرفت.(8)
بنابراین مشاهده می شود كه اكثر قریب به اتفاق منابع تاریخی و روایی اهل سنت كه تعدادشان به دهها عنوان كتاب می رسد و توسط نویسندگان قدیمی نوشته شده است و امروزه نیز موجود است و حتی به تواتر و شهرت نیز رسیده است كه كسی جز علی (علیهالسلام) متولی تجهیز، تكفین و تدفین پیامبر اكرم (صلیالله علیه و آله) نبوده و اگر روایاتی هم بر خلاف این نقل شود مخالف فرموده رسول خدا (صلیالله علیه و آله) است كه قبلا ذكر شد و یا این كه از سر عناد و دشمنی با علی بن ابی طالب(علیهالسلام) چنین مطلبی را نقل می كنند.
پی نوشت:
- ابن سعد، محمّد، الطبقات الکبری، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1410ق، ج2، ص202.
- ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویه، بیروت، دارالمعرفة، بی تا، ج2، ص622 – 663.
- همان، ص664.
- ابن اثیر جزری، علی بن محمد، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، 1409ق، ج2، ص388.
- ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت، دارالفکر، 1407ق، ج5، ص269.
- بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة و معرفه احوال صاحب الشریعه، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1405ق، ج7، ص254.
- ابن کثیر، پیشین، ج5، ص2645 ـ 266.
- طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، بیروت، موسسه الاعلمی، بی تا، ج2، ص452.
منبع: سایت اندیشه قم.
