اشاره:
فرقه مكتب یكی از فرقهها اهل حق میباشد. فرقه اهل حق از فرقه های غالیه به شمار می آید. این فرقه دارای عقایدی است که با دین اسلام هیچ مناسبتی ندارند. این فرقه نسبت به امام علی(ع) غلو نمودهو آن حضرت تا حد خدایی رسانده است. در این نوشته کوتاه بعد از مقدمه ای درباره فرقه اهل حق به چگونگی تاریخ فرقه مکتب پرداخته شده است.
در تاریخ پیدایش اهل حق اختلاف نظر زیادی وجود دارد كه برخی پیدایش این فرقه را در قرن اول دانستهاند كه شخصی به نام نصیر در این قرن قائل به الوهیت حضرت علی ـ علیه السّلام ـ شد و فرقه اهل حق را به وجود آورد. برخی دیگر آن را مربوط به قرن دوم میدانند و مؤسس آن را بهلول ماهی معرّفی میكنند و برخی تاریخ پیدایش آن را به قرن سوّم و توسط شاه فضل ولی و عدهای هم اوائل قرن هشتم توسط شیخ اسحاق و … میدانند.(1)
این فرقهها امروزه در ایران در استانهای كرمانشاه، لرستان، آذربایجان شرقی، حوالی تهران، مازندران، زنجان، همدان و كشورهای عراق در مناطق كردنشین، تركیه، آلبانی به نام بكتاشیه، و در سوریه به نامهای علویین، نصیریه، علی اللهی، و در افغانستان قسمت شمالی با رهبری سید منصور نادری زندگی میكنند.(2)
وقتی نور علی الهی دید كتابهای این فرقه با عقاید شیعه سازگاری ندارد، فرقه مكتب را پایهگذاری كرد و خود را اصلاح طلب دانست و ادّعا كرد، كتابهای نوشته شده این فرقهها به علّت بیسوادی نویسندگان اهل حق و … تحریف شده است و از اینجا سخنان نعمتالله یعنی پدرش را توجیه كرد تا در ظاهر خود را شیعه و عارف قلمداد كند و از این طریق به ترویج اهل حق بپردازد.(3)
نور علی الهی، مؤسس فرقه مكتب در سال 1274 هـ ش در روستای جیحون آباد كرمانشاه به دنیا آمد و در سال 1353 هـ ش در تهران مُرد و در هشتگرد كرج مدفون گردید، وی علاوه بر رهبری فرقه اهل حق با نام فرقه مكتب، 28 سال در كرمانشاه، مازندران، تهران، قم، و … قاضی رسمی حكومت پهلوی بوده است. او كتابهایی مانند: برهان الحق، معرفت الروح و … نوشته و اهل حق را مسلمان به تمام معنا دانسته است، وی به طوری حرف میزد كه كمتر كسی به او شك كند و خودش هم میگفت: طوری حرف میزنم كه نه مردم عادّی و نه عرفا نمیتوانند، ردّ كنند.(4) وی در این كتابها گفته، به تمام آنچه اسلام میگوید، اعتقاد داشته و قبول داریم و شیعه دوازده امامی هستیم. امّا پس از مرگ او، دكتر بهرام الهی فرزند نور علی، گفتارهای پراكنده او را جمع كرده و در دو جلد به نام آثار الحق به چاپ رسانیده كه در لابهلای سخنانش بوی كفر و الحاد استشمام میشود. كه به نمونههایی از اعتقادات و احكام و آداب نور علی الهی اشاره میكنیم:
1. تناسخ: نور علی الهی هر چند میگوید: تناسخ باطل است، ولی در كتاب آثار الحق میبینیم، گفته است: روح من سید بوده و در هندوستان میزیسته، بعد از مردن آن سید، روحم به بدن پادشاه برگشته، بار دیگر به بدن سردار و باری به بدن درویش وارد شد و چند بار هم شهید شده است.(5)
2. مقام امیر المؤمنین ـ علیه السّلام: اهل حق آن حضرت را ذات خدا دانسته و گاهی او را كرامالكاتبین كه حساب مردم را مینویسد و در روز قیامت حساب میكشد، دانسته و میگویند: جسم آن حضرت ذات خداست و ذات علی ـ علیه السّلام ـ هم بعدها در رهبران فرقه اهل حق وارد شده است لذا یك خدا داریم نه اینكه رهبران فرقه هم خدا باشند.(6)
3. عصمت انبیاء: نور علی میگوید: همه غیر از خدا ضعیف هستند و من مخالف این مطلب هستم كه میگویند: انبیاء معصومند و مرتكب گناه نمیشوند.(7)
4. فروع دین: آنها فروع دین را قبول ندارند، بلكه میگویند: اگر یك سیب نذر دهی بهتر از هزار ركعت نماز است، و ما مغز قرآن هستیم، و قرآن پوست ماست.(8)
5. تكثرگرائی: در نظر نور علی الهی همه ادیان اعم از الهی و غیر الهی و حتّی بتپرستی و … اگر از روی اعتقاد باشند، اهل نجات هستند و به جهنّم نخواهند رفت.(9)
6. قرآن و ناقص شدن آن: در اعتقاد نور علی الهی قرآن كریم بیشتر از این بود و آن مقدار كه راجع به مولا حضرت علی ـ علیه السّلام ـ بود بر اثر دشمنی با آن حضرت، حذف گردیده است. هر چند در بقیه هیچ اشكالی وجود ندارد.(10)
7. روزه: این فرقه در سال سه روز روزه میگیرند و برخی از رهبرانشان از جمله نور علی چنین استدلال میكنند كه: روزه واجب، سه روز است نه سی روز، و این را بقیه مسلمانان نفهمیدهاند.(11) (البته این سه روز به مناسب گرسنه ماندن سلطان اسحاق در غاری به مدت سه روز می باشد نه این كه شرعاً روزه واجب باشد.)
8. سبیل گذاشتن: در نظر اینها حضرت علی ـ علیه السّلام ـ هیچ وقت سبیل خود را نتراشید و بر پیروان هم جایز نیست، بتراشند. نور علی الهی بنیان گذار فرقه مكتب نیز سبیل گذاشتن را واجب می داند، اما میگوید: برای اینكه مورد آزار دیگران قرار نگیریم، كوتاه كردن شارب اشكال ندارد.(12)
9. جمع خانه یا جمخانه: این فرقه به جای عبادتهای روزانه، هفتهای یك روز در یك جا جمع میشوند و با نواختن تنبور و آداب دیگر به عبادت میپردازند.(13)
نور علی مؤسس فرقه مكتب، خود را مسلمان بلكه شیعه ناب دانسته و در حالی كه هیچكدام از باورهایش با شیعه نمیسازد و برخی دیگر، فرقه اهل حق را مستقل از ادیان میدانند و میگویند: هر كس بگوید: ما مسلمانیم، كافر شده است.(14) بنابراین فرقههای اهل حق و به خصوص فرقه مكتب، دین نیست بلكه محملی است برای رسیدن به خواستههای مادّی اعم از مالی، جنسی، و سیاسی كه برای رهبران این گروه جز موسیقی و كارهای هنری و … چیز دیگری مطرح نیست.
پی نوشت
- صفیزاده بوركهای، صدیق، مشاهیر اهل حق، كتابخانه طهوری، 1360 هـ. ش، ص 2. و مدرسی چهاردهی، نورالدین، خاكسپار و اهل حق، تهران، اشراقی، بیتا، ص 177. و ایلیا پالویچ، پطروشفسكی، اسلام در ادیان، ترجمه: كریم كشاورز، تهران، پیام، 1354 هـ .ش، ص 355. و سایت تبیان به نقل: از شاهنامه حقیقت، ص 239، كلام شیخ امیر، بند 96، ص 50، مجموعه آئین و اندرز ورمزیاری، ص 7.
- قبادی، اسماعیل، تحقیقی پیرامون فرقه اهل حق، مجله تخصص كلام اسلامی، سال 4، ش 14، ص 84، 1374 هـ .ش.
- الهی، نور علی، حاشیه بر شاهنامه حقیقت پدرش، بیجا، بینا، 1346 هـ .ش، ص 505. و سایت خبری، فرهنگی سیاسی، www.yarsan.com به مناسبت ترور سید خلیل عالی نژاد تنبورزن و از اهل حق.
- الهی، بهرام، آثار الحق، تهران، جیحون، چهارم، 1373 هـ ش، ج1، ص 706، گفتار، 2073.
- همان، ج2، ص 128.
- همان، ج1، ص 285، ص 437، ص 442، ص 513، ص 536.
- الهی، بهرام، آثار الحق، تهران، جیحون، چهارم، 1373، هـ ش، ج1، ص 149، ص 271.
- سایت اینترنتی تبیان، فرقه اهل حق، به نقل از: مجموعه رسائل و اشعار اهل حق، نوشته ایوانف، ص 109.
- الهی، بهرام، آثار الحق، ج1، ص 20، ص 134، ص 174، ص 180، ص 199، ص 205، ص 439.
- الهی، بهرام، آثار الحق، تهران، جیحون، چهارم، 1373 هـ ش، ج1، ص394، ص427، ص461.
- همان، ص 510، گفتارهای 1649، 1672، 1711، 1715، 1708.
- همان، ص 442، گفتارهای 1432، 1446، 1677 تا 1680.
- همان، ص 500، گفتار 1592 تا 1603، و سایت www.yarsan.com گفتگو با ارسلان كاوه نوازنده و از اهل حق.
- سایت تبیان، به نقل از كتاب بیا الحق، نویسنده قادر طهماسبی، ص 111.
منبع: سایت اندیشه قم.
