برخورد پیامبر(ص) با ابو سفیان در فتح مکه

2022-03-12

1263 بازدید

فهرست محتوا

اشاره:

ابوسفیان یکی از دشمنان سرسخت پیامبر اسلام بود. او جنگهای متعددی را علیه اسلام ساماندهی کرد. اما درنهایت در فتح مکه توسط نیروهای اسلام کاملاً نیروهای خود را از دست داد و کمترین مقاومتی را نتوانست در برابر مسلمانان از خود نشان دهد. در نوشته بیان شده که چرا پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) در فتح مكه ابوسفیان را تنبیه نفرمود بلکه بر او منت نهاد و او را آزاد گذاشت.

فتح مكه در سال هشتم روی داد،(1) این فتح بزرگ یكی از حوادث مهم و سرنوشت ساز تاریخ اسلام بود كه پیروزی داخلی پیامبر اسلام در این فتح رقم زده شد، و دین اسلام پس از فتح مكه در جزیرة العرب از گسترش چشمگیری برخوردار گردید، و در همین ایام بود كه خداوند، مژده پیروزی و فتح كامل را به پیامبرش داد.(2)

یكی از اساسی ترین عناصر پیروزی پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) و گسترش دین مبین اسلام اخلاق و سعه صدر پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) بود، این ویژگی پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) مورد تأیید قرآن كریم نیز بوده است.(3)

اخلاق و ویژگی های فردی و سابقه دیرین، برتری اخلاقی و شهرت به امانت حضرت در بین مردم مكه، در پیشبرد اهداف عالیه آن حضرت نقش بسزایی داشت. نیروهای مهاجری كه پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) قبل از هجرت در مكه دراطراف خود جمع كرده بودند بیشتر آنها مجذوب و شیفته اخلاق و درستكاری آن حضرت شده بودند ودر طول دوره حیاتشان دروغی از آن حضرت نشنیده بودند.(4)

قرآن به صراحت آن حضرت را حامل رحمت الهی دانسته و او را مصداق واقعی تجلی رحمت الهی معرفی كرده و از نرمش و خوی پسندیده آن حضرت تعریف و تمجید می كند: فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِك فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكلْ عَلَی اللّهِ إِنَّ اللّهَ یحِبُّ الْمُتَوَكلِینَ(5).

پس به سبب رحمت الهی كه در وجود تو جلوه گر است با آنان به نرمی برخورد كرده و آنان را شیفته خود گردانیدی، اگر خشن و سخت دل بودی هرگز به گرد تو فراهم نمی آمدند و از دور تو پراكنده می شدند، ای پیامبر در حق آنان از خداوند طلب بخشش كن و با آنان در امور حكومت مشورت كن و به آنان شخصیت بده.

ابوسفیان در مقابل این ویژگی های پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) با آن حضرت به دشمنی برخاست و مقابله كرد . تا زمان فتح مكه كه پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) با سپاهی گسترده به سوی مكه روان بود در سال هشتم هجرت با دیدن گسترش بلا مانع دین پیامبر با تحریك عباس عموی پیامبر پس از 21 سال مقاومت و مبارزه با پیامبر اسلام (صلی‌الله علیه و آله) و ایجاد چندین جنگ و انجام دشمنی های بسیار تصمیم گرفت تسلیم شود.، آن هنگام كه سپاه اسلام در شرف ورود به مكه بود با وساطت عباس عموی پیامبر ابوسفیان به حضور آن حضرت رسیده و تظاهر به مسلمانی كرده و شهادتین را گفت و مسلمان شد.(6)

پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) پس از اسلام آوردن ابوسفیان به وی ابلاغ كرد كه هر كس به خانه تو جمع شود در امان خواهد بود.(7) هدف پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) از این نرمش در مقابل فردی كه عمری در مقابل او ایستاده و از پیشرفت اسلام جلوگیری كرد این بود كه:

1. با این حركت نشان دهد كه دین اسلام دین رحمت و رأفت است و خداوند گذشته را به شرط اصلاح می بخشد و هر كس به سوی او روی بیاورد عزیز می شود.

2. پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) همیشه راه های فرهنگی را برای رونق دین در پیش می گرفتند. و حضرت در صورت امكان از درگیری نظامی دوری می كرد. چنانكه در دستورات خود به سپاهش فرمود: حتی المقدور از درگیری نظامی دوری كرده و با صلح و آرامش مكه را تصرف كنید و فقط هر كس قصد رویارویی با شما را داشت با او مقابله كنید. از اینروی رفتار پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) بهترین دلیل بر اثبات فرهنگی بودن و محوری بودن حركت های فرهنگی بر سایر اسباب بود.

3. آن حضرت علاوه بر اینكه بر تمام تاكتیك های فرهنگی مسلط بود، به تاكتیك های نظامی نیز اشراف كامل داشت. به جهت اینكه كه مكه شهر دشمنان او بود و امكان داشت آنها در خانه ها كمین كرده و به سپاه اسلام از بالای پشت بام ها هجوم برده و خانه ها را سنگر قرار دهند با این حركت پیامبر طرفداران ابوسفیان را با این تاكتیك و نرمش غافلگیر نمود تا آنها به جای پایداری و جنگ به آن حضرت ایمان آورده و اسلام را بر كفر ترجیح دهند و این چنین نیز شد، چون بسیاری از این طرح استقبال كرده و به خانه ابوسفیان روی آوردند.

4. به ابوسفیان و تمام مشركان منّت نهاد و آنان را پس از تسلیم و اسارت آزاد كرد كه تا آخر عمر خود آزاد شده نامیده شوند چنانكه حضرت زینب ـ سلام الله علیها ـ در مقابل یزید او را خطاب به «یابن طلقا» كرد «ای پسر آزاد شدگان» تا به او بفهماند كه اسلام آوردن اجدادش، به خاطر آزادی و از روی اكراه كامل بوده نه از روی رغبت، چون جمعی از مسلمانان، مهاجرین نامیده شدند، چون با رغبت اسلام آوردند، و جمعی از اهل مدینه انصار نامیده شدندچون پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) را با میل و رغبت یاری كرده و در پیروزی حضرت نقش اساسی داشتند، و افرادی كه این گونه مثل ابوسفیان ایمان آوردند «طلقا» یعنی آزاد شدگان نامیده شدند، یعنی اسلام آنان به اسارت و آزادی بود.

5. پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) با این روش می خواست دشمنی و كینه های دیرین را از دل آنان پاك كرده و آنان را با رغبت خودشان به دین دعوت كند، چنانكه برای تحقق همین هدف بود كه از اموال و غنایم به آنان به عنوان «مؤلفة القلوب» بخشید تا در ایمانشان ثابت قدم شده و در گسترش اسلام شریك باشند و از كارشكنی در راه پیشرفت اسلام خودداری كنند.

6. پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) می خواست به او و مشركان بفهماند تصوری كه در گذشته درباره دین خدا و آن حضرت، داشتند نادرست بوده، و اینكه از گذشته خود سخت پشیمان شده و توبه نمایند و با رغبت به آن حضرت و دینش ایمان بیاورند، عده ای از آنان متحول شدند، اما برخی مثل ابوسفیان دلی از سنگ داشتند و هیچ گاه از سر رغبت به اسلام ایمان نیاوردند.

7. پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) با این روش با آنان اتمام حجت كرده تا راهی برای برگشت و بهانه ای برای ستیز مجدد نداشته باشند، و اگر فردای قیامت قصوری انجام دادند در مقابل خداوند وآیندگان شرمسار باشند. كه چرا با چنین رأفت و رحمتی از سوی پیامبر اكرم (صلی‌الله علیه و آله) مخالفت كردند.