در دین اسلام شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) امری مسلم است و شیعه و سنی عقیده دارند که آن حضرت در روز قیامت، از برخی مسلمانان شفاعت می کند.
یکی از مسائل مهم اعتقادی در دین اسلام، مسئله شفاعت است. اعتقاد به شفاعت انبیا و اولیا، از امور مسلم دین اسلام است که در قرآن کریم به آن تصریح شده است. شفاعت به معنای وساطت بین بندگان و خدای متعال است. با شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) بسیاری از گناهکاران از آتش جهنم نجات پیدا می کنند.
شفاعت پیامبر اسلام (ص) برای گناهکاران
برخی از مسلمانان به این باور هستند که شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) شامل گناهکاران نمی شود. در شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) مرجئه، جز ابن شبيب، و گروهى از اصحاب حديث با شیعه اماميه موافقت دارند که شفاعت پیامبر اسلام برای گناهکاران امت آن حضرت است.
اما معتزله بر ضد ايشان اجماع كرده اند. به اعتقاد ايشان شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) مخصوص مطيعان است نه عاصيان، و اينكه آن حضرت از هيچ آفريدهاى كه مستحق عذاب باشد شفاعت نمىكند [1].
شیخ مفید می گوید مومنى كه با گناه توبه ناشده از دنيا مى رود، خواه آن گناه صغيره باشد يا كبيره، از خلود در آتش رهايى خواهد يافت. ولى آن مومن به شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) و امامان (علیهم السلام) نجات پيدا مى كند. [2]
در حديث مشهور از نبى اكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل شده که فرمود: «ادخرت شفاعتى لاهل الكبائر من امتى؛ يعنى شفاعت خود را براى اهل كباير از امتم ذخيره نموده يا تاخير انداختم. پس اصل مطلب مورد اشكال نيست اما سخن در اينست كه چه گروهى مشمول شفاعت پيامبر و ائمه (عليهم السلام) مىشوند؟[3]
در این نوشته به چند حدیثی اشاره شده است که آن حضرت فرموده از چه کسانی و در چه مواضعی شفاعت می کنند.
شفاعت پیامبر اسلام (ص) از شیعان علی (ع)
از ابن عباس نقل شده که پیامبراسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) لِعَلِی (علیه السلام) یا عَلِی شِیعَتُكَ هُمُ الْفَائِزُونَ یوْمَ الْقِیامَةِ فَمَنْ أَهَانَ وَاحِداً مِنْهُمْ فَقَدْ أَهَانَكَ وَ مَنْ أَهَانَكَ فَقَدْ أَهَانَنِی وَ مَنْ أَهَانَنِی أَدْخَلَهُ اللَّهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِداً فِیها- وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ .
یا عَلِی أَنْتَ مِنِّی وَ أَنَا مِنْكَ رُوحُكَ مِنْ رَوْحِی وَ طِینَتُكَ مِنْ طِینَتِی وَ شِیعَتُكَ خُلِقُوا مِنْ فَضْلِ طِینَتِنَا فَمَنْ أَحَبَّهُمْ فَقَدْ أَحَبَّنَا وَ مَنْ أَبْغَضَهُمْ فَقَدْ أَبْغَضَنَا وَ مَنْ عَادَاهُمْ فَقَدْ عَادَانَا وَ مَنْ وَدَّهُمْ فَقَدْ وَدَّنَا.
یا عَلِی إِنَّ شِیعَتَكَ مَغْفُورٌ لَهُمْ عَلَى مَا كَانَ فِیهِمْ مِنْ ذُنُوبٍ وَ عُیوبٍ. یا عَلِی أَنَا الشَّفِیعُ لِشِیعَتِكَ غَداً إِذْ أَقَمْتَ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ فَبَشِّرْهُمْ بِذَلِكَ. یا عَلِی شِیعَتُكَ شِیعَةُ اللَّهِ وَ أَنْصَارُكَ أَنْصَارُ اللَّهِ وَ أَوْلِیاؤُكَ أَوْلِیاءُ اللَّهِ وَ حِزْبُكَ حِزْبُ اللَّهِ یا عَلِی سَعِدَ مَنْ تَوَلَّاكَ وَ شَقِی مَنْ عَادَاكَ. یا عَلِی لَكَ كَنْزٌ فِی الْجَنَّةِ وَ أَنْتَ ذُو قَرْنَیهَا. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ* و صلى الله على خیر خلقه محمد و أهل بیته الطاهرین الأخیار المنتجبین الأبرار.[4]
ترجمه
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به على (علیه السلام) فرمود اى على! شیعیانت روز قیامت همان رستگاران هستند. هر كه به یكى از آن ها اهانت كند تو را اهانت كرده و هر كه تو را اهانت كند مرا اهانت كرده و هر كه مرا اهانت كند خدا او را به آتش دوزخ افكند و جاویدان در آن بماند و چه بد سرانجامى است.
اى على تو از منى و من از تو روح تو از روح منست و گل تو از گل من و شیعیانت آفریده شدند از فزونى گل ما هر كه دوستشان دارد ما را دوست داشته و هر كه با آنان کینه بورزد با ما کینه ورزیده است و هرکه دشمنشان دارد ما را دشمن داشته و هر كه بدانها مهر ورزد با ما مهر ورزیده است.
یا على به راستى هر عیب و گناهى كه در شیعیانت باشد براى آن ها آمرزیده شده است. یا على من شفیع شیعیان تو هستم فردا كه به پایگاه محمود بایستم اى على این مژده را به آنها بده.
اى على شیعیان تو شیعیان خدایند و یارانت یاران خدا، اولیائت اولیاء خدا حزبت حزب خدا. اى على سعادت مند است هر كه دوستت دارد و بدبخت است هر كه دشمنت دارد. اى على تو را در بهشت گنجى است و تو بر هر دو طرف تسلط دارى، حمد خداى جهانیان راست و رحمت بر بهتر خلقش محمد و خاندان پاك و نیك و نجیب و خوش رفتارش.
مواقف شفاعت پیامبر اسلام (ص) در روز قیامت
جابر بن عبدالله انصاری از امام علی (علیه السلام) نقل کرده که فرمود: «قَالَتْ فَاطِمَةُ (علیها السلام) لِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم): یا أَبَتَاهْ أَینَ أَلْقَاكَ یوْمَ الْمَوْقِفِ الْأَعْظَمِ وَ یوْمَ الْأَهْوَالِ وَ یوْمَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ؟ قَالَ یا فَاطِمَةُ عِنْدَ بَابِ الْجَنَّةِ وَ مَعِی لِوَاءُ الْحَمْدِ وَ أَنَا الشَّفِیعُ لِأُمَّتِی إِلَى رَبِّی.
قَالَتْ یا أَبَتَاهْ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَینِی عَلَى الْحَوْضِ وَ أَنَا أَسْقِی أُمَّتِی. قَالَتْ یا أَبَتَاهْ إِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَینِی عَلَى الصِّرَاطِ وَ أَنَا قَائِمٌ أَقُولُ رَبِّ سَلِّمْ أُمَّتِی. قَالَتْ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَینِی وَ أَنَا عِنْدَ الْمِیزَانِ أَقُولُ رَبِّ سَلِّمْ أُمَّتِی. قَالَتْ فَإِنْ لَمْ أَلْقَكَ هُنَاكَ قَالَ الْقَینِی عَلَى [عِنْدَ] شَفِیرِ جَهَنَّمَ أَمْنَعُ شَرَرَهَا وَ لَهَبَهَا عَنْ أُمَّتِی فَاسْتَبْشَرَتْ فَاطِمَةُ بِذَاكَ.[5]
ترجمه
حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) گفت پدر جان روز موقف اعظم و روز فزع تو را كجا دیدار كنم؟
فرمود اى فاطمه بر در بهشت كه لواء حمد بامنست و من به درگاه پروردگار شفیع امتم باشم. عرض كرد پدر جان اگر آنجا خدمتت نرسم؟ فرمود سر حوض مرا دیدار كن كه امتم را سیراب می كنم.
عرض كرد اگر آنجا دیدارت نكردم؟ فرمود بر صراط مرا ملاقات كن كه ایستاده ام و می گویم پروردگارا امتم را سالم دار. عرض كرد آنجا هم نشد. فرمود مرا پاى میزان دیدار كن، كه می گویم پروردگارا امتم را سالم دار. عرض كرد آنجا هم نشد فرمود مرا بر پرتگاه دوزخ برخورد كن كه زبانه و شعله اش را از امتم جلو گیرم. فاطمه از این خبر شاد شد.
این حدیث دلیل بر این است که شفاعت پیامبر برای امتش در روز قیامت انجام می گیر د و در جاهای مختلف از گناهکاران امتش شفاعت می کند. اما در عین حال شفاعت پیامبر اسلام متوقف بر ایمان امتش است اگر برخی از امتش از حیث ایمان مشکل داشته باشند شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نصیب آنان نمی گردد.
شفاعت پیامبر اسلام (ص) از چهار طایفه
از امام علی (علیه السلام) نقل شده که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:«أَرْبَعَةٌ أَنَا الشَّفِیعُ لَهُمْ یوْمَ الْقِیامَةِ وَ لَوْ أَتَوْنِی بِذُنُوبِ أَهْلِ الْأَرْضِ مُعِینُ أَهْلِ بَیتِی وَ الْقَاضِی لَهُمْ حَوَائِجَهُمْ عِنْدَ مَا اضْطُرُّوا إِلَیهِ وَ الْمُحِبُّ لَهُمْ بِقَلْبِهِ وَ لِسَانِهِ وَ الدَّافِعُ عَنْهُمْ بِیدِهِ».[6]
ترجمه
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود چهار كس اند كه من در قیامت شفیع آن ها هستم اگر چه گناه همه اهل زمین را نزد من بیاورند، یارى كننده خانواده ام، بر آورنده حاجت آن ها وقتى بیچاره شوند، كسى كه با دل و زبان آن ها را دوست دارد كسى كه از آن ها به دست خود دفاع كند.
حدیثی از امام صادق (علیه السلام) درباره شفاعت
عمرو بن يزيد مي گويد: به حضرت امام جعفر صادق (عليه السلام) عرض كردم: من شنيدم كه شما مى گفتيد: تمام شيعيان ما با هر كردارى كه دارند در بهشت هستند. حضرت فرمود: اين قول تو را تصديق مي كنم، سوگند به خدا كه همه در بهشت اند.
عرض كردم: فدايت شوم! گناهان، بسيار و بزرگ است.
حضرت فرمود: اما در قيامت پس همه شما در بهشتيد به واسطه شفاعت پيامبر مطاع يا به شفاعت وصى آن پيامبر؛ وليكن من از برزخ شما نگرانم و در هراس مى باشم.[7]
نتیجه گیری
اصل شفاعت، برای مرتکبین گناه وضع شده است و طبق احادیث وارده، شفاعت پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) برای امت آن حضرت که ایمان داشته و مرتکب گناه شده باشند ثابت است. پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) توجه خاصی به شفاعت شیعیان امام علی (علیه السلام) و پیروان اهل بیت (علیهم السلام) دارد. همچنین شفاعت در روز قیامت در مواقف متعددی برای نجات امتش از آتش جهنم از سوی آن حضرت انجام می گیرد. با این حال باید توجه داشت که شفاعت پیامبران و اولیای خدا، هرگز مجوز گناه نیست تا مردم به امید شفاعت آنان، معصیت خدا کرده و مرتکب گناه شوند.
پی نوشت ها
[1] . انديشه هاى كلامى شيخ مفيد، ص 337.
[2] . انديشه هاى كلامى شيخ مفيد ، ص 345.
[3] . شرح كشف المراد، ص 566.
[4]. الأمالی( للصدوق)، ص 16.
[5]. الأمالی( للصدوق) ، ص276،
[6]. الخصال، ج1، ص 196.
[7] . معاد شناسى، ج3، ص240.
منایع
1. حسینی تهرانی، سید محمد حسین، معاد شناسى، مشهد، نور ملكوت قرآن، چ1، 1423ق.
2. شیخ صدوق، محمد بن علی، الأمالی( للصدوق)، تهران، کتابچی، چ6، 1376ش.
3. شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، قم، جامعه مدرسین، چ1، 1362ش.
4. مارتين مكدرموت، انديشههاى كلامى شيخ مفيد، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1372ش.
5. محمدی، علی، شرح كشف المراد، قم، دارالفکر، چ4، 1378ش.
