اشاره:
فرقههای اهل سنت به دلیل اینکه در اصول اعتقادات شان اختلاف ندارند و به ویژه در مسئله خلافت و عدالت صحابه دارای یک اصل و ریشه هستند همدیگر را تحمل میکنند، بلکه در حقیقت همه مذاهب اهل سنت یکی هستند و تنها در برخی مسائل فقهی مانند فقهای شیعه با هم اختلاف دارند. اما مذهب شیعه امامیه چونکه با آنان در برخی مسائل اعتقادی و نیز احکام فقهی موافق نیست، این مطلب باعث شده که مذاهب اهل سنت با شیعه تعامل دوستانه نداشته باشد بلکه برخی از آنان شیعه را بدعت گذار تلقی نموده و حتی کشتن پیروان مذهب شیعه را جایز می دانند. در این نوشته مختصر به دیدگاه این مذاهب نسبت به مذهب شیعه در مسئله امامت جماعت شیعه اشاره شده است.
اختلاف اساسی تمام مذاهب اهل سنت با شیعه از مسئله امامت ناشی میشود. اهل سنت معتقداند که امامت الهي مانند نبوّت و رسالت با رحلت پيامبر اکرم (صلیالله علیه و آله و سلم) خاتمه مي يابد و بعد از رحلت پيامبر اکرم (صلیالله علیه و آله و سلم) تعيين امام به مردم واگذاشته شد. و حتي بعضي از بزرگان اهل سنت تصريح کرده اند که اگر کسي به زور اسلحه بر مردم مسلّط شود بعد از تسلّط اطاعت وي بر ديگران لازم خواهد بود.[1] اما شیعه این نظر را بر اساس آیات قرآن کریم و احادیث نبوی نمیپذیرد. شيعه ميگويد همانگونه که مردم نميتوانند از طريق انتخاب کسي را به مقام نبوت برسانند هم چنين مقام امامت يک مقام الهي است که هرگز فردي از طريق انتخاب مردم به مقام امامت نميرسد.[2] دلايل زيادي از قرآن و روايات نبوي بر خلاف عقيده اهل سنت وجود دارد و پيامبر اکرم (صلیالله علیه و آله و سلم) بارها جانشيان خود را معرفي و مشخص نموده است که در اینجا مجالی برای ذکر آنها نیست.
اهل سنت از نظر فقهی به چهار مذهب حنفی، شافعی، مالکی و حنبلی تقسیم میشوند. نظر این مذاهب در باره مذهب شیعه در ضمن فتاوای آنان در جواز و عدم جواز نماز خواندن به امامت شیعه آشکار میگردد. در فتاواي علماء مذاهب چهارگانه اهل سنت درباره خواندن نماز به امامت شیعه امامیه اسم صریح شیعه امامیه برده نشده است بلکه از عناوین کلی تری مثل اهل بدعت، اهل اهواء و روافض و امثال این ها استفاده نموده اند.
علماء حنفی مذهب آن طوری که از فتاوای آنان بدست می آید اقتداء به شیعه امامی را جایز نمیدانند و شیعه امامی را در کنار جهمیه، قدریه، خطابیه و مشبهه قرار داده و میگویند هر که خلافت ابوبکر را انکار کند و قائل به خلق قرآن باشد در زمره کفار قرار می گیرد و اقتداء به او جایز نیست.[3]
برخی از حنفی ها قید غالیه را به روافض افزوده و می گویند اقتداء به روافض غالی جایز نیست.[4]
علماء حنبلی نیز مانند حنفی ها اقتداء به شیعه امامی را جایز نمیدانند و میگویند کسی که در وضوء به جای شستن پا, آن را مسح میکند. اقتداء به او جایز نیست.[5]
از فتواهای علما مالکی مذهب به دست میآید که نماز به امامت کسی که علی ـ علیه السلام ـ را بر خلفاء سه گانه تفضيل ميدهد و یا قائل به خلق قرآن است اعاده ندارد و صحیح می باشد و علت آن را این می داند که این طائفه صاحبان بدعت خفی بوده و قطع به کفر آنان وجود ندارد.[6]
شافعیها به طور سرپوشیده اقتداء به کسانی را که قائل به خلق قرآن هستند و بدعت شان موجب کفر نمی شود جایز دانسته اند.[7] ولی نگفته اند که کدام بدعت موجب کفر می شود و کدام موجب کفر نمی شود.
به هر حال شیعه حضرت علی(ع) را نه تنها بر خلفای سهگانه تفضیل میدهد، بلکه آن حضرت را جانشین و امام برحق دانسته و نیز قرآن را حادث و مخلوق خدا میداند، و به همین علت مذاهب اهل سنت همانگونه که بیان شد با شیعه مخالف هستند و از پیروان مذهب شیعه به راوافض، یا مبتدع و امثال اینها تعبیر میکنند.
پی نوشت:
[1]. مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، ص344.
[2]. سبحانی، جعفر، عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث و عقل، ص419.
[3] . مصری حنفی، زین الدین ابن نجیم، البحر الرائق شرح کنز الدقائق، ج 1، ص611. بیروت، محمد علی بیضون، اول، 1418ق.و حنفی فخرالدین عثمان بن علی.تبیین الحقائق شرح کنزالدقائق، ج 2، ص160، قاهره، دارالکتب الاسلامیه، 1313ق.
[4] . کمال الدین محمد بن عبد الواحد، فتح القدیر، ج 2، ص182، بیروت، دارالفکر، بی تا.
[5] . سیوطی رحیبانی، مصطفی، مطالب اولی النهی… ج 3، ص410، دمشق، مکتب الاسلامی، 1961م.
[6] . محمد عیش، منح الجلیل شرح مختصر الخلیل، ج 2، ص299، بیروت، دارالفکر، 1409ق.
[7] . النووی، محی الدین، المجموع، ج 4، ص254، بیروت، دارالفکر، 1997م.
