حجاب و امنیت اجتماعی دو مقوله کاملا مرتبط و به هم پیوسته هستند. بدون شک رعایت حجاب، تاثیر چشمگیری در افزایش امنیت اجتماعی دارد و بسیاری از خطرات اجتماعی را کاهش می دهد. از سوی دیگر بی حجابی نیز تاثیر چشمگیری در افزایش ناامنی در جامعه دارد. در ادامه به بررسی رابطه حجاب و امنیت اجتماعی می پردازیم.
انواع کارکردهای حجاب
پیش از آن که به بحث حجاب و امنیت اجتماعی بپردازیم، باید به این موضوع اشاره کنیم که براى حجاب کارکردهایى در دو حوزه فردى و اجتماعى، قابل تصوّر است:
الف. کارکردهاى فردى: همچون پاسخگویى به نیاز فطرى، «خوداستتارى» و تأمین امنیّت در برابر گرما و سرما.
ب. کارکردهاى اجتماعى: هویّت بخشى و ایجاد امنیّت اجتماعى از جمله این کارکردهاست؛ زیرا نوع پوشش و حجاب، نشان دهنده سنّت ها، ارزش ها و باورهاى یک جامعه است.
زن با عنصر حجاب اسلامى، نه تنها به تهذیب، تزکیه نفس و ملکات نفسانى پرداخته و قرب الهى را فراهم مى سازد، بلکه باعث گسترش روزافزون امنیّت اجتماعى و ایجاد زمینه اى جهت رشد معنوى مردان مى گردد؛ همچنان که خداوند سبحان، خطاب به پیامبر اکرم (ص) مى فرماید: «به مردان مؤمن بگو تا چشمان خود را از نگاه ناروا بپوشانند و فروج و اندامشان را محفوظ دارند، که این بر پاکیزگى جسم و جان ایشان، بهتر است».[۱]
همچنین مى فرماید:«به زنان و دختران خود و به زنان مؤمن بگو که خویشتن را با چادرهاى خود بپوشانند که این کار براى آن است که آنها به عفّت شناخته شوند تا از تعرّض و جسارت، آزار نکشند (در امنیّت کامل باشند)؛ خداوند در حقّ خلق، آمرزنده و مهربان است».[۲]
همانگونه که ذکر گردید، حجاب و پوشش اسلامى براى مردان و زنان، تنها از کارکرد فردى برخوردار نیست و فقط براى ساماندهى خلقیّات و ملکات نفسانى آدمیان، مؤثر نمى باشد، بلکه از کارکرد اجتماعى نیز برخوردار است؛ غرایز، التهاب هاى جسمى و معاشرت هاى بى بند و بار را کنترل نموده، بر تحکیم نظام خانواده مى افزاید. همچنین از انحلال کانون مستحکم و پایدار زناشویى جلوگیرى نموده و امنیّت اجتماعى را فراهم مى سازد.
در سال هاى اخیر، روند شبهات درباره حجاب و پوشش اسلامى، شدت یافته است و مطرح شدن شبهات فراوان در زمینه حجاب برتر به همراه عوامل دیگرى مانند ضعف اعتقاد و عدم شناخت کافى از این مسأله و ضرورت آن، موجب تهدید امنیّت اجتماعى و اُفت روند استفاده از مصادیق چنین حجابى در جامعه شده است، که نتیجه اتّخاذ روش تخریبى بعضى مطبوعات و رواج پوشش هاى نامناسب در مقابل نامحرمان است؛ لذا ما به منظور اینکه اسلام، مشوّق حجاب و پوشش کامل براى زنان و دختران در برابر افراد نامحرم است، به بیان هدف و فلسفه این مصداق مهمّ اسلامى و رابطه فراگیر و تنگاتنگ حجاب و امنیت اجتماعى از جنبه هاى مختلف مى پردازیم.
امنیّت اجتماعى، هدف اساسى وجوب حجاب
با توجه به آیات قرآن مجید، به خوبى مشخص و معیّن مى گردد که هدف از تشریع وجوب حکم حجاب اسلامى دست یابى به تزکیه نفس، طهارت، عفّت و پاکدامنى جهت استحکام و گسترش امنیّت اجتماعى است.
«و اِذا سَأَلْتُموهُنَّ مَتاعاً فَسْئلوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِکُم أطْهَرُ لِقلوبِکُم و قُلُوبِهِنَّ؛[۳] هنگامى که چیزى از وسایل زندگى را (بعنوان عاریت) از آنان [=همسران پیامبر ] مى خواهید از پشت پرده بخواهید؛ این کار براى پاکى دلهاى شما و آنها بهتر است.»
چون نگاه نامحرم توسط مردان، باعث تحریک و تهییج جنسى آنان و در نتیجه منجر به فساد و ریشه کن نمودن امنیّت اجتماعى مى شود، خداوند در کنار دستور حجاب و پوشش بدن به بانوان، مردان را نیز امر به حجاب و پوشش چشم کرده و نگاه به نامحرم را بر ایشان، حرام کرده است. چنانکه در این باره از امام رضا (ع) نقل شده است:
«حرّم النَّظَر الى شُعورِ النّساء المَحْجوبات بالاَزْواج و غَیْرهِنَّ مِنَ النّساء لما فیه مِنْ تَهْییجِ الرّجال و ما یَدْعوا التَّهْییج الى الفَساد و الدُّخول فیما لا یَحِلّ و لا یَجْمُل؛[۴] نگاه به موهاى زنان باحجاب ازدواج کرده و بانوان دیگر، از آن جهت حرام شده است که نگاه مردان را برمى انگیزد و آنان را به فساد فرا مى خواند در آنچه که ورود در آن نه حلال است و نه شایسته».
از مجموع گفتار فوق روشن مى گردد که حجاب و امنیت اجتماعی رابطه ی نزدیکی با یکدیگر دارند چرا که هدف از وجوب حجاب اسلامى علاوه بر موارد مذکور، ایجاد صلاح و پیشگیرى از فساد، جهت تأمین و گسترش امنیّت اجتماعى است.
امنیّت اجتماعى، فلسفه حقیقى وجوب حجاب
یکی دیگر از موارد ارتباط حجاب و امنیت اجتماعی در فلسفه وجوب حجاب است. یکى از فلسفه هاى حقیقى وجوب حجاب، حفظ آرامش زن، مصونیّت جامعه از فساد و عمق و معنا بخشیدن به امنیّت اجتماعى با توسعه آن مى باشد؛ زیرا نفس آدمى، دریایى موّاج از تمایلات و خواسته هاى اوست که مهمترین آنها به خوراکى ها، امور جنسى و مال و جاه و مقام، مربوط مى شود و بدون شک بالاترین خواسته هاى مردان، تمایل به جنس زن است. در سخنان عرفا آمده است: «أعْظَمُ الشَّهْوَه، شَهْوَه النّساء؛[۵] بزرگترین خواسته هاى مرد، رغبت به زنان است».
ارائه زیبایى ها و مواضع بدن زن، به شهوت و طمع مردان، دامن مى زند و آنها را به یک کانون جدّى خطر، مبدّل مى سازد که به سلب آرامش زن و امنیّت اجتماعى منتهى مى گردد. آنچه مى تواند از این ناامنى پیشگیرى کند، پوشش زن از چشمان گرسنه نامحرمان است که با حجاب کامل اسلامى، عملى خواهد شد.
پوشش دینى، پیام عفت و پاکدامنی، شخصیّت و خداترسى زن مسلمان است و مردان جامعه نه تنها به چنین بانویى چشم طمع نخواهند داشت که او را نیرویى بالفعل در هرچه وسعت بخشیدن امنیّت اجتماعى دانسته و نجابتش را مى ستایند. در این صورت است که زن نه تنها در سنگر حجاب خود، از تیر نگاه هاى زهرآلود، سخنان آزاردهنده و برخوردهاى اراذل جامعه در امان خواهد بود، بلکه امنیّت و آرامش درونى خود و اجتماع خویش را برقرار خواهد کرد.
پایه هاى تحقق امنیّت اجتماعى در سایه حجاب بانوان
پوششى که اسلام آن را به عنوان یک حکم شرعى اعلام کرده است، یک عمل ظاهرى و گسسته از عوامل و پایه ها نیست، بلکه حجاب، خیمه عفاف بانوانى است که آن را بر پایه هاى خود استوار نموده و باعث ترویج ارزش امنیّت اجتماعى مى گردند و به تحقق آن در جامعه اسلامى، کمک مى نمایند. این پایه هاى اساسى عبارتند از:
۱. ایمان به خدا و جهان آخرت
از مهمترین عواملى که بانوان توسط آن به آرامش روحى و روانى دست یافته و امنیّت اجتماعى جامعه را فراهم مى نمایند، این است که وقتى زن به خداى تعالى و علم و حکمت او ایمان آورد و معتقد گردد احکامى که براى بشریّت تشریع کرده، بی نقص و داراى آثار مطلوبى است، از حکم الهى حجاب استقبال نموده، امنیّت اجتماعى جامعه را تضمین مى کند.
۲. تقوا
پرهیزکارى بانوان، ضامن تأمین امنیّت اجتماعى است و تا این پایه محکم معنوى در قلب بانوان شکل نگیرد، حجاب را نوعى محدودیّت براى خود قلمداد نموده و امنیّت اجتماعى انسان ها را تهدید مى نماید. خانمى که بداند تقواى الهى، پادزهر بیمارى دلهاست که حجاب هاى تاریک جان را غرق مى کند و لانه هاى هوس را برمى اندازد، آن را به کام جان خود مى ریزد تا عالم جانش، گلستان گل هاى سلم، طاعت و تسلیم گردد و خیمه حجابش را برمى افروزد تا حافظ بوستان ارزش هاى خویشتن و آرامش درونى اجتماع خود شود.
۳. آگاهى
شناخت سیماى زن، حقیقت حجاب، فلسفه و آثار آن از جمله پایه هاى مستحکم پوشش دینى و تبلور امنیّت اجتماعى است. وقتى خانمى به پاسخ درونى خود که چرا باید پوشیده باشم نایل شود، پایه هاى حجاب دینى در او شکل گرفته و با آگاهى کامل به امنیّت اجتماعى ارزش مى بخشد و دوام آن را تضمین خواهد کرد. به طور کلّى، آگاهى زن نسبت به آثار مطلوب حجاب و مهمتر از آنها مسأله امنیّت اجتماعى باعث مى شود که نه تنها احساس سنگینى از پدیده حجاب ننماید، بلکه از آن به خوبى استقبال نموده، وسوسه هاى شیطانى را هیچ انگاشته و آرامش برونى و درونى اجتماع را وسعت مى بخشد.
آثار و فواید حجاب اسلامی در تحقق امنیّت اجتماعی
حجاب و امنیت اجتماعی، ارتباط گسترده ای با یکدیگر دارند و ما به برخی از ابعاد این ارتباط اشاره کردیم اما شاید مهمترین بعد ارتباط حجاب و امنیت اجتماعی، آثار و فواید حجاب اسلامی بر گسترش امنیّت اجتماعی باشد که موارد بسیاری را شامل می شود؛ برخی از آنها عبارتند از:
۱- ایجاد آرامش روانی بین افراد جامعه.
۲- جلوگیری از تهییج و تحریک جنسی و خنثی نمودن لذایذ نفسانی.
۳- کاهش چشمگیر مفاسد فردی و اجتماعی در جامعه اسلامی.
۴- حفظ و استیفای نیروی کار در سطح جامعه اسلامی.
۵- حضور معنوی گرایانه زنان و مردان در محیط اجتماعی.
۶- کاهش تقاضای مدپرستی بانوان.
۷- حفظ ارزش های انسانی، مانند عفت، حیا و متانت در جامعه.
۸- مصونیّت زنان در همه زمان ها و مکان ها.
۹- سلامت و زیبایی موقعیّت اجتماعی و فرهنگی مردان و زنان جامعه اسلامی.
۱۰- هدایت، کنترل و بهره مندی صحیح از امیال و غرایز انسانی.
۱۱- مبارزه با تهاجم فرهنگی غرب.
۱۲- از بین بردن فشارهای اجتماعی نامشروع و نابهنجار.
اکنون به توضیح برخی از فواید مذکور می پردازیم تا اثبات گردد حجاب از لوازم جدایی ناپذیر و ابزارهای اولیه و پایه ای جهت برقراری مداوم امنیّت اجتماعی است و رابطه بسیاری عمیقی میان حجاب و امنیت اجتماعی برقرار می باشد.
حفظ و استیفای نیروی کار
یکی از مهمترین پیوند های حجاب و امنیت اجتماعی، حفظ و استیفای نیروی کار است. اسلام با التفات ویژه به مسأله حجاب و پوشش زنان در محیط کار، می خواهد که محیط اجتماع از لذت های ناهنجار جنسی پاک شده و راه را جهت حفظ نیروی قدرتمند روحی و جسمی با حضوری معنوی در محل کار، بگشاید. در مقابل، بی حجابی و بدحجابی باعث سوق دادن لذت های جنسی از محیط کار و کادر خانواده به اجتماع و در نتیجه، تضعیف نیروی کار افراد جامعه و برهم زدن امنیّت اجتماعی آنان می گردد.[۶]
مبارزه با تهاجم فرهنگی غرب
مبارزه با تهاجم فرهنگی، پدیده جدیدی نیست. در طول تاریخ بشر، جنگ فرهنگی، همیشه وجود داشته است. به عنوان نمونه، فرعون در برابر موسی (ع) به جنگ فرهنگی متوسل شده گفت: «می ترسم آیین شما را دگرگون سازد، و یا در این سرزمین فساد برپا نماید!»[۷]. یکی از جنبه های مهم تهاجم فرهنگی غربی ها مبارزه با حجاب و از بین بردن امنیّت اجتماعی بوده و هست و این امر، مشخصا از زمان رضاخان شروع شد. به این صورت که تحت عنوان متحدالشکل شدن، با حجاب به مبارزه برخاستند و پوشیدن لباس روحانیّت را قدغن، و مجالس عزاداری امام حسین (ع) را نیز ممنوع کردند.[۸]
آنها همچنین به عنوان آزادی و هنر، انواع فساد و فحشا و ابتذال را ترویج دادند و حجاب را مانع اصلی این آزادی حقیقی معرفی کردند و امنیّت اجتماعی افراد جامعه را به خطر انداختند.
حفظ حجاب و امنیت اجتماعی و درک رابطه مستقیم و عمیق این دو مقوله، راهکارها و فواید بسیار ارزشمندی را جهت مبارزه با تهاجم فرهنگی غرب ارائه می دهند:
۱- باعث تبلیغ فرهنگ ناب اسلامی و تشویق جوانان به ازدواجِ موفقِ اسلامی می گردند.
۲- جوانان را جهت تقویت روحیه و حفظ آرامش درونی به جای سوق دادن به محیط فحشا و اعمال مبتذل، به شرکت در فعالیت های هنری، ورزشی، فرهنگی و مذهبی رهنمون می شوند.
۳- حفظ حجاب، نه تنها باعث ایجاد امنیّت اجتماعی فراگیر می شود، بلکه جهت مبارزه با تهاجم فرهنگی، مسؤولان را از واردات کالای تجملاتی، لوازم بهداشتی و آرایشی مبتذل نهی می نماید.[۹]
آثار سوء بی حجابی و زوال امنیّت اجتماعی
آنچه گذشت، رابطه ایجابی حجاب و امنیت اجتماعی و تاثیر مثبت حجاب بر امنیت اجتماعی بود. اکنون می خواهیم به رابطه حجاب و امنیت اجتماعی از جهت سلبی بپردازیم و تاثیر بی حجابی بر زوال امنیت اجتماعی را بیان کنیم. بی حجابی یا حضور تحریک کننده زنان در جامعه، از آثار زیانبار اخلاقی، سیاسی، آخرتی و اجتماعی مختلفی برخوردار است که یکی از مهمترین آن ها، زوال امنیّت اجتماعی است. بی حجابی با اثرات مهلک خود که در ذیل آمده و شرح داده می شود، باعث از بین رفتن بنیه اعتقادی و امنیّت اجتماعی بشریّت می گردد.
۱. سقوط شخصیّت
حجاب، قانون فطرت است و سرپیچی از قوانین فطری، زن را از هویت او خارج می سازد و خروج از هویت انسانی همان و سقوط از جایگاه بلند ارزشی شخصیتی همان. با افول شخصیّت زن، بی بندوباری در جامعه رایج و نظام خانوادگی مختل می گردد و در نتیجه امنیّت اجتماعی از افراد جامعه، سلب می شود.[۱۰] سقوط شخصیت زن به دلایل زیر باعث اضمحلال امنیّت اجتماعی می شود:
الف. زن با از دست دادن شخصیت خویش، ارزش هایش منهدم شده و هوسرانی را در جامعه رواج می دهد، در نتیجه سلامت اخلاقی و به دنبال آن امنیت اجتماعی نیز کاهش می یابد.
ب. زنان، با غفلت از اصول اخلاقی اسلام، مسایل جنسی را به محیط جامعه کشانده و زمینه گسترش گناه و از هم پاشیدگی نظم اجتماع را به وجود می آورند.
ج. زنان، با بی حجابی به معصیت کبیره خودنمایی گرفتار آمده و بی حیایی را در جامعه ترویج می دهند، در نتیجه امنیّت اجتماعی، نابسامان گشته، از بین می رود.
بنابراین روشن است که همانطور که حجاب و امنیت اجتماعی رابطه مستقیم با یکدیگر دارند عدم حجاب نیز منجر به ناامنی در جامعه می شود.
۲. تزلزل خانواده ها
یکی دیگر از پیوند های حجاب و امنیت اجتماعی، در روابط خانوادگی نمایان می شود. یکی از آثار زیانبار بی حجابی بانوان، تزلزل خانواده هاست؛ زیرا آنان با گسترش و رواج مسایل جنسی از خانواده به جامعه، مرتکب ظلمی فاحش و غیرقابل جبران اجتماعی می گردند و روابط زناشویی در خانواده ها را متزلزل می کنند، در نتیجه امنیّت خانوادگی با خطرات جدی از قبیل از هم پاشیدگی بنیان خانواده و عقده مند شدن مردان، روبرو می شود و این مشکلات زیانبار به محیط جامعه کشیده شده، امنیّت اجتماعی را در نظام اسلامی با آشفتگی جدی مواجه می سازد.
از دیگر آثار سوء بی حجابی و تأثیر آن در زوال امنیّت اجتماعی، می توان به فقدان تعادل فکری، روانی و اجتماعی افراد جامعه، ایجاد احساس بی مسئولیتی در نسل جوان جامعه، از بین بردن انگیزه های ازدواج مشروع در جوانان و تقویت احساس بی ارزشی و پوچی انسان ها اشاره نمود، که به دلیل گستردگی بحث، از توضیح آنها خودداری می شود.
جمع بندی
حجاب علاوه بر کارکردها فردی، دارای کارکردهای فراوان اجتماعی است که از آن جمله می توان به پیوند گسترده حجاب و امنیت اجتماعی اشاره کرد. امنیت اجتماعی، یکی از اهداف اساسی وجوب حجاب و فلسفه حقیقی آن است. حجاب و امنیت اجتماعی رابطه مستقیم با یکدیگر دارند و حجاب از جنبه های مختلفی نظیر حفظ نیروی کار و مبارزه با تهاجم فرهنگی، بر تداوم امنیت اجتماعی تاثیرگذار است و از سوی دیگر، بی حجابی باعث زوال امنیت اجتماعی می شود.
پی نوشت ها
[۱] نور/۳۰
[۲] احزاب/۵۹.
[۳] احزاب/۵۳.
[۴] مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۳۴.
[۵] فیض کاشانی، محجه البیضاء، ج ۵، ص ۱۷۷.
[۶] مطهری، مسأله حجاب، ص ۹۴ـ۸۴.
[۷] مؤمن/۲۶.
[۸] ر.ک: هاشمی رفسنجانی، انقلاب یا بعثت جدید، ص ۱۷.
[۹] دهقان، پژوهشی نو پیرامون انقلاب اسلامی، ص ۱۸۲ـ۱۸۰.
[۱۰] اکبری، تحلیلی نو و عملی از حجاب در عصر حاضر، ص ۱۹۰ـ۱۹۳.
منابع
قرآن کریم.
اکبری، محمدرضا، تحلیلی نو و عملی از حجاب در عصر حاضر، اصفهان، پیام عترت، ۱۳۷۷.
دهقان، حمید، پژوهشی نو پیرامون انقلاب اسلامی، قم، موسسه انتشارات مدین، ۱۳۷۶.
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
مطهری، مرتضی، مسأله حجاب، تهران، صدرا، بی تا.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، المحجه البیضاء، قم، جماعه المدرسین بقم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۷ق.
هاشمی رفسنجانی، اکبر، انقلاب یا بعثت جدید، تهران، یاسر، بی تا.
منبع اقتباس: پرتال جامع علوم انسانی و پایگاه اطلاع رسانی حوزه؛ سلطانی رنانی، مهدی، حجاب و امنیت اجتماعی، نشریه درس هایی از مکتب اسلام، شماره ۵۲۳، ۱۳۸۳، ص ۶۸ـ۶۲ و شماره ۵۲۴، ۱۳۸۳، ص ۵۹ـ۵۵.
