حنظله بن اسعد (حنظلة بن اسعد) بن شبام بن عبدالله همدانى شبامى، شخصيتى از شخصيت هاى شيعه، سخنور، فصيح، شجاع و دلير و قارى قرآن بود که در روز عاشورا به شهادت رسید.
نصیحت حنظله بن اسعد به لشکر ابن زیاد
حنظله بن اسعد در روز دهم محرم، حضور امام حسین (علیه السلام) شرفياب شد و از او اجازه ميدان خواست، در مقابل حضرت، به ميدان نبرد رفت و فرياد زد:
مردم! حسين را نكشيد كه: فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذابٍ وَ قَدْ خابَ مَنِ افْتَرى.
«خداوند شما را با عذابى نابود مى سازد و هر كس (به خدا) دروغ و افترا ببندد، مايوس و نوميد خواهد شد».
سخن امام حسین (علیه السلام) به حنظله بن اسعد
امام حسين (عليه السلام) فرمود: «يا بن اسعد! انهم قد استوجبوا العذاب حين ردوا عليك ما دعوتهم إليه من الحق و نهضوا إليك ليستبيحوك و اصحابك، فكيف بهم الآن و قد قتلوا إخوانك الصالحين»؛
«اى پسر اسعد! آنگاه كه اين مردم را دعوت به حق كردى و سخنت را پذيرا نشدند، در حقيقت مستوجب عذاب الهى گشتند و كمر قتل تو و يارانت را بستهاند، تا چه رسد به اين كه برادران شايسته شما را به شهادت رساندهاند».
عرض كرد: فدايت شوم. آنچه فرموديد صحيح است. آيا اكنون وقت آن نرسيده به ديدار پروردگار خويش بشتابم و به برادران خويش بپيوندم؟
حضرت فرمود: «رح إلى خير من الدنيا و ما فيها و الى ملك لا يبلى»؛
«به سوى خير دنيا و آنچه در آن است و ملك جاودان، رهسپار شو».
حنظله بن اسعد عرضه داشت: درود بر تو اى ابا عبد الله! صلوات و درود خدا بر تو و خاندانت، خداوند ميان ما و شما در بهشت آشنايى حاصل فرمايد.
امام حسین (عليه السلام) فرمود «آمين، آمين» و سپس حنظله شمشير كشيد و بر دشمن پيش تاخت، تا اينكه وى را به محاصره در آورده و در ميدان كارزار به شهادت رساندند، سلام الله علیه.[1]
یک اشتباه تاریخی در مورد حنظله بن اسعد
اكنون جاى آن است كه بدانيم اصولا غاليان درباره امام حسين (عليه السلام) چگونه مى انديشيدند و جنبه سياسى اين نهضت را كه در ظاهر شكست بود، چگونه تحليل مى كردند. نكته عجيبى كه در اين باره رخ داده و البته با انديشه غلات كاملا سازگار بوده و گفته اند که امام حسين (عليه السلام) در اين حادثه موقعيتى شبيه به عيسى بن مريم (عليهما السلام) يافت[2].
سوال آنها اين بود كه چگونه ممكن است چنين شكستى براى «ولى خدا» واقع شود؟ بهتر آن است كه وضعيت او را با وضعيت عيسى مسيح (عليه السلام) در روز به دار آويخته شدن او شبيه بدانيم. يهوديان به جاى مسيح، شخص ديگرى را به صليب كشيدند. در كربلا نيز كوفيان حنظله بن اسعد شامى را به جاى امام حسين (عليه السلام) به قتل رساندند! در اين باره بهتر است روايتی را ذکر کنیم؛ علامه مجلسى ترجمه حديث را اين گونه آورده است:
پاسخ امام رضا (علیه السلام) به مسئله شهید شدن حنظله بن اسعد
ابن بابويه به سند معتبر روايت كرده است كه اباصلت هروى، خدمت امام رضا (عليه السلام) عرض كرد: گروهى در كوفه هستند که دعوى مى كنند حسين بن على (عليهما السلام) كشته نشد و حق تعالى شباهت او را بر حنظله بن اسعد شامى افكند و آن حضرت را به آسمان بالا برد، چنانكه عيسى را به آسمان بالا برد و اين آيه را حجت قرار میدهند: «وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا»:[3]
حضرت فرمودند: دروغ مى گويند، بر ايشان باد غضب و لعنت خدا و كافر شده اند به تكذيب كردن پيغمبر خدا (صلى الله عليه و آله) كه خبر داد آن حضرت كشته خواهد شد. به خدا سوگند كه كشته شد حسين و كشته شد كسى كه بهتر بود از حسين، يعنى امير المومنين و امام حسن (عليهما السلام)؛
هيچ يك از اهل بيت رسالت نيست مگر آنكه كشته مى شويم و مرا به زهر شهيد خواهند كرد به مكر و حيله. و اين خبر رسيده است به من از رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله) و خبر داده است آن حضرت را جبرئيل از جانب خداوند عالميان.
و مراد حق تعالى در آن آيه، آن است كه كافر را حجتى بر مومن نيست و چگونه اين معنا می تواند مراد باشد؟ و حال آنكه حق تعالى در قرآن خبر داده است كه كافران بسيارى، پيغمبران را به ناحق كشته اند و ليكن با وجود كشتن ايشان حجت پيغمبران بر ايشان غالب گشته و حقيت ايشان ظاهر شده است.[4]
از حنظله بن اسعد شبامی در زیارت ناحیه مقدسه امام (علیهالسلام)[5] و زیارت رجبیه چنین یاد شده است:
«السلام علی حنظله بن اسعد الشبامی»[6]
جمع بندی
یکی از یاران با وفای امام حسین (علیه السلام) حنظله بن اسعد است، او خود را به لشکر امام رساند و ابتدا با اجازه امام، لشکر ابن زیاد را نصیحت کرد و به آنها نسبت به راه و مسیر باطلی که برگزیدند هشدار داد، سپس با تمام توان در برابر لشکر کوفیان قرار گرفت و تا پای جان مقاومت نمود و سرانجام به شهادت رسید.
پی نوشت ها
[1] . طبرى، تاريخ: 3/ 329؛ كامل: 4/ 72؛ ارشاد: 2/ 105؛ لهوف: 144.
[2] . «حضرت عیسی بن مریم (علیهما السلام)، ملقب به مسیح، چهارمین پیامبر از پیامبران اولوالعزم و صاحب شریعت است. کتاب آسمانی او انجیل نام دارد. آن حضرت فرزند حضرت مریم (سلام الله علیها) و تولدی منحصر به فرد و شگفت انگیز داشته که در قرآن کریم به آن اشاره شده است. مسیحیان معتقدند حضرت عیسی به صلیب کشیده شده ولی در قرآن می فرماید امر بر مردم مشتبه شده و فرد دیگری به جای او به دار آویختند و خدا حضرت عیسی را به سوی خود، بالا برد.»
[3] . نساء، آیه 141.
[4] . حيات فكرى و سياسى ائمه، جعفريان ،ص:238
[5] . زیارت ناحیه مقدسه از زیارتنامه های امام حسین (علیه السلام) است که در روز عاشورا و غیر آن خوانده میشود. دو زیارت به این نام وجود دارد که یکی زیارت ناحیه مشهور است و دیگری زیارت الشهدا نام دارد و در آن نام یاران امام و قاتلان آن ها آمده است.
[6] . الاقبال بالاعمال الحسنة ( ط – الحديثة) ج3، 3 ص.
منابع
- ابن طاووس، على بن موسى، الاقبال بالاعمال الحسنة (ط – الحديثة)، دفتر تبليغات اسلامى، قم، اول، 1376 ش.
- رسول جعفريان، حيات فكرى و سياسى ائمه، انصاريان، قم، اول 1381 ش.
- طبری، محمد بن جریر بن یزید، تاریخ الطبری، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار احیا التراث العربی، بیتا.
- ابوالحسن على بن محمد بن محمد بن عبدالكريم شيبانى جزرى، معروف به ابن اثیر (555-630ق)، الكامل في التاريخ، دار صادر، بیروت، اول.
- ابن طاووس، علی بن موسی، الملهوف علی قتلی الطفوف، تصحیح فارس الحسون (تبریزیان)، تهران، نشر اسوه، ۱۳۷۵ش.
- شیخ مفید، الارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، اسلامیه، تهران، دوم، بی تا.
