قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) بر اهمیت فرزندآوری و افزایش جمعیت تأکید فراوانی دارند. این در حالی است که بسیاری از جوامع امروزی با چالش کاهش جمعیت مواجه هستند. با بررسی آموزه های دینی، درمی یابیم که فرزندآوری از دیدگاه اسلام نه تنها یک سنت بلکه یک وظیفه الهی است که زمینه ساز تحقق آرمان های دینی و گسترش عدالت و یکتاپرستی در جهان است.
قرآن کریم، فرزند را نعمتی الهی دانسته و در روایات نیز بر آثار مثبت افزایش جمعیت در جامعه اسلامی تأکید شده است. بنابراین، شناخت دقیق دیدگاه دین اسلام در خصوص فرزندآوری می تواند راهگشای بسیاری از چالش های جمعیتی عصر حاضر باشد.
چرا افزایش جمعیت و فرزندآوری یک ضرورت است؟
افزایش جمعیت، نه تنها یک مسئله آماری، بلکه یک راهبرد کلیدی برای رشد و تعالی جوامع، به ویژه جوامع اسلامی است. دین مبین اسلام بر اهمیت فرزندآوری و گسترش نسل تأکید فراوان دارد و این امر را زمینه ساز تقویت جامعه اسلامی، افزایش قدرت و اقتدار، و تحقق آرمان های الهی می داند.
از سوی دیگر، مطالعات جهانی نشان می دهد که رشد و افزایش جمعیت، یکی از شاخص های مهم توسعه یافتگی کشورها است.[۱] کاهش جمعیت می تواند پیامدهای منفی بسیاری از جمله تضعیف قدرت سیاسی، کاهش رشد اقتصادی، افزایش آسیب پذیری در برابر تهدیدات و پیری جمعیت را به دنبال داشته باشد. بنابراین، سیاست گذاری در حوزه جمعیت، یک ضرورت استراتژیک برای تضمین آینده روشن جوامع اسلامی محسوب می شود. در ادامه، دیدگاه قرآن را نسبت به افزایش جمعیت و فرزند آوری بررسی و تبیین خواهیم کرد.
دیدگاه قرآن درباره افزایش جمعیت و فرزندآوری
قرآن کریم، کتاب هدایت و زندگی، در آیات متعدد به موضوع فرزندآوری و افزایش جمعیت پرداخته است. در این نوشته، شش دسته از این آیات را مورد بررسی قرار می دهیم تا دریابیم چگونه قرآن، فرزندآوری و افزایش جمعیت را نه تنها یک حق طبیعی، بلکه یک وظیفه الهی و عاملی برای تقویت جامعه اسلامی دانسته است.
این آیات به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر اهمیت افزایش جمعیت و فرزندآوری تأکید دارند. این دسته ها عبارتند از:
- آیات تأکید بر بی ارتباطی فقر با فرزندآوری: این دسته از آیات نشان می دهند که وضعیت اقتصادی نباید مانع از تشکیل خانواده و افزایش جمعیت شود.
- آیات درخواست فرزند از سوی پیامبران: درخواست پیامبران الهی از خداوند برای داشتن فرزند و افزایش جمعیت، اهمیت و ارزش والای فرزند در نگاه دین را نشان می دهد.
- آیات مرتبط با فرزند به عنوان نماد قدرت و اقتدار: این آیات به نقش فرزند در تقویت قدرت و اقتدار فردی و اجتماعی اشاره دارند.
- آیات بیانگر نعمت بودن فرزند: این دسته از آیات، فرزند را نعمتی الهی دانسته و بر اهمیت شکرگزاری از این نعمت بزرگ تأکید می کنند.
- آیات تأکید بر ربوبیت خدا در تأمین روزی: این آیات نشان می دهند که رزق و روزی انسان ها به دست خداوند است و نگرانی از تأمین هزینه های فرزندآوری و افزایش جمعیت بی مورد است.
- آیات تشویق به ازدواج و افزایش جمعیت: این دسته از آیات به طور مستقیم بر اهمیت ازدواج و تشکیل خانواده به عنوان راهکاری برای افزایش جمعیت تأکید دارند.
دسته اول: آیاتی که تأکید بر بی ارتباطی فقر با فرزندآوری و افزایش جمعیت دارند
یکی از دغدغه های مهم جوامع امروزی، ترس از فقر و تأمین هزینه های زندگی است. برخی افراد، به همین دلیل، از فرزندآوری پرهیز می کنند. اما قرآن کریم، با نگاهی امیدوارانه به آینده، به صراحت اعلام می کند که خداوند روزی رسان همه بندگان است و نگرانی از فقر نباید مانع از و افزایش جمعیت و تشکیل خانواده شود.
- «وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ خَشْیَهَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ و َإِیَّاکُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ کَانَ خَطَأً کَبِیرًا» [۲]
این آیه به صراحت کشتن فرزندان به دلیل ترس از فقر را حرام می شمارد و تأکید می کند که خداوند روزی همه انسان ها را تأمین می کند. خداوند می فرماید: «فرزندان خود را از بیم تنگدستی نکشید، این ما هستیم که آنان و شما را روزی می دهیم؛ یقیناً کشتن آنان گناهی بزرگ است.»
مفسران بر این باورند که این آیه نه تنها به کشتن فیزیکی فرزندان اشاره دارد، بلکه سقط جنین را نیز شامل می شود. خداوند با این آیه، به انسان ها اطمینان می دهد که اگر به او توکل کنند، رزق و روزی آن ها تأمین خواهد شد و نیازی به نگرانی از آینده نیست.[۳]
- «…وَ لَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَکُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُکُمْ وَ إِیَّاهُمْ…» [۴]
خداوند در این آیه ی مهم، انسان ها را از انجام گناهان بزرگ منع می کند. او می فرماید که شرک به خدا، یعنی قرار دادن شریک برای او، بزرگ ترین گناه است. همچنین، نیکی به پدر و مادر را واجب می شمارد و به صراحت، کشتن فرزندان به دلیل فقر را حرام می داند. خداوند وعده می دهد که روزی همه را خواهد داد و نیازی به نگرانی در این زمینه نیست.[۵]
- «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنِّ و َالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ مَا أُرِیدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ و َمَا أُرِیدُ أَنْ یُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ…» [۶]
خداوند متعال در این آیات به صراحت بیان می دارد که خلقت جن و انس تنها برای عبادت او بوده است و او از بندگانش هیچ گونه روزی و تغذیه ای نمی خواهد. چرا که خداوند، روزی رسان توانا و بی نیازی است و قدرت او در روزی رسانی هیچ گاه کاهش نمی یابد.
بر اساس تفسیر نور، خداوند در توان روزی رسانی هیچ گونه کمبودی ندارد و همیشه و در همه حال روزی رسان بندگان خود خواهد بود.[۷] بنابراین، بهانه های اقتصادی و فقر نمی توانند مانعی برای فرزندآوری و افزایش جمعیت باشند. زمانی که خداوند متعال به عنوان روزی رسان بی نهایت معرفی می شود، روشن است که فرزندآوری همیشه امری پسندیده و مورد تأیید است و افزایش جمعیت خواسته الهی است.
- «و َإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ» [۸]
در سوره تکویر، قرآن کریم با لحنی تند به مسئلهی هولناک زنده به گور کردن دختران در دوران جاهلیت پرداخته و از این عمل زشت به شدت انتقاد می کند. دلایل مختلفی برای این عمل وحشیانه ذکر شده است. یکی از مهم ترین دلایل، تبعیض جنسیتی و ارزش کمتر قائل شدن برای دختران بوده است. همچنین، فقر شدید و نگرانی از تأمین هزینه های زندگی دختران، به ویژه در جامعه ای که دختران نقش چندانی در تولید و اقتصاد نداشتند، عامل مهم دیگری بوده است. ترس از اسیر شدن دختران در جنگ ها و لطمه به آبروی خانواده نیز بر این مسئله دامن زده است.
متأسفانه، این عمل وحشیانه با شکل دیگری در عصر حاضر نیز تکرار می شود. سقط جنین، به ویژه سقط جنین دختر، به نوعی ادامه ی همان تفکر نادرست و تبعیض آمیز است.[۹]
اگرچه دلایل سقط جنین در عصر مدرن متنوع تر شده است، اما فقر و مشکلات اقتصادی همچنان یکی از دلایل مهم آن محسوب می شود. قرآن کریم با اشاره به زنده به گور کردن دختران، به روشنی بیان می کند که فقر و نداشتن امکانات نمی تواند توجیهی برای کشتن انسان بی گناه باشد.
- «وَ إِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثَى ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا و َهُوَ کَظِیمٌ یَتَوَارَى مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ أَیُمْسِکُهُ عَلَى هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فِی التُّرَابِ أَلَا سَاءَ مَا یَحْکُمُونَ» [۱۰]
در دوران جاهلیت، دختران به عنوان یک بار و مسئولیت سنگین برای خانواده ها محسوب می شدند. به همین دلیل، بسیاری از پدران عرب جاهلی، دختران خود را زنده به گور می کردند تا از شر آن ها خلاص شوند. قرآن کریم با لحنی تند به این عمل شنیع اشاره کرده و آن را به شدت محکوم کرده است.
اسلام برای دختران ارزش بسیار قائل است و آن ها را برابر با پسران می داند. پیامبر اسلام (ص) نیز بر این امر تأکید فراوان داشته اند.[۱۱] خداوند نیز با قرار دادن حضرت فاطمه (س) به عنوان دختر پیامبر، به مقام والای دختران اشاره کرده است.
نگرانی از مشکلات اقتصادی نباید مانعی برای فرزندآوری و افزایش جمعیت باشد. خداوند متعال روزی رسان همه بندگان است و ما باید به او توکل کنیم. البته، دولت ها نیز باید با ایجاد شرایط مناسب اقتصادی، زمینه را برای فرزندآوری بیشتر فراهم کنند تا شاهد و افزایش جمعیت و نسل جوان در جامعه باشیم.
دسته دوم: آیات درخواست فرزند از سوی پیامبران
دسته دیگری از آیات که بر اهمیت فرزندآوری و افزایش جمعیت دلالت دارد، آیاتی است که پیامبران الهی در آن از خداوند درخواست فرزند کرده اند:
- «رَبِّ هَبْ لِی مِنَ الصَّالِحِینَ فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِیمٍ» [۱۲]
حضرت ابراهیم (ع) در دعای خود از خداوند درخواست فرزندی صالح کرد؛ فرزندی که بتواند راه او را ادامه داده و مأموریت الهی او را به انجام برساند. ایشان با این جمله زیبا از خداوند درخواست کردند: «پروردگارا به من از فرزندان صالح ببخش». خداوند نیز دعای ایشان را اجابت کرد و فرزندان صالحی چون اسماعیل و اسحاق را به او عطا فرمود. [۱۳]
- «هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَهٍ وَ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِیَسْکُنَ إِلَیْهَا فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِیفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَیْتَنَا صَالِحًا لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرِینَ»
در آیه ۱۸۹ سوره اعراف، آدم و حوا از خداوند درخواست کردند که فرزندی صالح و سالم به آن ها عطا کند تا بتوانند شکرگزاری او را به جا آورند. همانطور که در تفسیر مجمع البیان آمده است، آن ها از خداوند خواستار تسلی و آسایشی بودند که تنها یک فرزند صالح می تواند به آن ها ببخشد.[۱۴]
- «قَالُوا لَا تَوْجَلْ إِنَّا نُبَشِّرُکَ بِغُلَامٍ عَلِیمٍ …» [۱۵]
حضرت ابراهیم (ع) با شنیدن خبر فرزنددار شدن در سن پیری، به حق تعجب کرد. زیرا از نظر قوانین طبیعی، چنین امری تقریباً محال بود. اما او به قدرت بی کران خداوند ایمان داشت.
این آیه نشان می دهد که حتی پیامبران الهی نیز برای داشتن فرزند دعا می کردند و این امر اهمیت فراوانی برای آن ها داشت. علاوه بر این، درخواست آن ها برای داشتن فرزند صالح، بر اهمیت تربیت صحیح فرزندان نیز تأکید دارد. این بدان معناست که فرزندآوری حتی در سن پیری نیز امری پسندیده است و نباید ناتوانی جسمی مانعی برای افزایش جمعیت باشد. [۱۶]
در آیات مختلف دیگری نیز شاهد درخواست پیامبران برای داشتن فرزند هستیم که نشان از اهمیت فرزندآوری و افزایش جمعیت در نگاه آن ها دارد.[۱۷]
دسته سوم: آیات مرتبط با فرزند به عنوان نماد قدرت و اقتدار
دسته دیگری از آیات به صراحت بیان می کنند که فرزندان، عامل افزایش قدرت و اقتدار هستند. این امر به خوبی نشان می دهد که افزایش جمعیت از دیدگاه دین، امری پسندیده و مطلوب است.
- «وَ یُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَ بَنِینَ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَ یَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهَارًا»
کلمه «امداد» به معنای کمک و یاری پیوسته ای است که به انسان در رسیدن به اهدافش کمک می کند. اموال و فرزندان از مهم ترین و اولیه ترین این کمک ها محسوب می شوند که جوامع انسانی را در دستیابی به اهداف خود یاری می رسانند.[۱۸]
- «کَالَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ کَانُوا أَشَدَّ مِنْکُمْ قُوَّهً وَ أَکْثَرَ أَمْوَالًا وَ أَوْلَادًا فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ…» [۱۹]
در آیه مورد نظر، منافقان به عنوان گروهی قدرتمند معرفی شدهاند که از نظر تعداد فرزندان و ثروت بر مسلمانان برتری داشتند. این اشاره مستقیم به نقش فرزندان در افزایش قدرت و اقتدار یک گروه است و نشان می دهد که داشتن فرزند، از دیدگاه قرآن، امری پسندیده و مایه قوت و توانمندی است.[۲۰]
دسته چهارم: آیات بیانگر نعمت بودن فرزند
دسته دیگری از آیات، فرزندان را نعمت های ارزشمندی از جانب خداوند معرفی می کنند که برکات فراوانی برای انسان به همراه دارند. داشتن فرزند، موهبتی الهی است که می تواند در ابعاد مختلف زندگی، از جمله حمایت اقتصادی و همراهی عاطفی، به والدین کمک شایانی کند.
- «وَ وَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ کُلًّا هَدَیْنَا وَ نُوحًا هَدَیْنَا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ دَاوُودَ وَ سلَیْمَانَ وَ أَیُّوبَ وَ یُوسُفَ وَ مُوسَى وَ هَارُونَ وَ کَذَلِکَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ» [۲۱]
در این آیات، خداوند به ابراهیم (ع) نعمت بزرگی ارزانی داشته است و آن نعمت، فرزندان صالح و نسلی پُربرکت است که از بزرگترین موهبت های الهی محسوب می شود.[۲۲]
- «وَ اللَّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ بَنِینَ وَ حَفَدَهً وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ…» [۲۳]
خداوند، همسرانی از جنس خودتان برایتان آفرید و از آن ها فرزندان و نوه هایی به شما بخشید تا زندگی تان را تکمیل کنند و از نعمت های پاک و پاکیزه روزی تان دهد. آیا با وجود این همه نعمت، باز هم به باطل ایمان می آورید و از نعمت های خدا روگردان می شوید؟
در تفسیر این آیه آمده است که خداوند همسران را به عنوان نعمتی ارزشمند به مردان عطا فرموده است تا از آنان در تأمین نیازها و دفع مشکلات زندگی کمک بگیرند. همسران، همدمی همراه و یاری رسانی هستند که با همیاری آن ها، بسیاری از سختی ها و مشکلات زندگی قابل تحمل تر می شود.[۲۴]
- «و َوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَ یَعْقُوبَ نَافِلَهً وَ کُلًّا جَعَلْنَا صَالِحِینَ» [۲۵]
خداوند، لوط را از دست ظالمان نجات داد و به او و ابراهیم (ع) فرزندان صالحی عطا کرد تا نسلی پاک و پُربرکت پدید آورند. این نشان می دهد که خداوند، فرزند را نعمتی بزرگ می داند که باعث استمرار نسل و تقویت جامعه می شود. همانطور که همسر و فرزند، دو نعمت بزرگ الهی هستند که به زندگی انسان معنا و آرامش می بخشند و افزایش جمعیت، امری پسندیده است زیرا فرزندان، باعث افزایش قدرت و اقتدار خانواده و جامعه می شوند.
دسته پنجم: آیاتی که تأکید بر ربوبیت خدا در تأمین روزی دارد
آیات قرآن به ما یادآور می شوند که خداوند، روزی دهنده همه هستی است و نگرانی از روزی فرزندان، بی معناست. خداوند، روزی همه را تضمین کرده و هیچ کس را در تامین روزی اش تنها نمی گذارد.
- «وَ کَأَیِّنْ مِنْ دَابَّهٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ یَرْزُقُهَا وَ إِیَّاکُمْ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ» [۲۶]
خداوند، روزی رسان بی نهایت، به همه موجودات، از کوچک ترین حشره گرفته تا انسان، روزی می دهد. علم و قدرت بی کران او، تضمین کننده تأمین روزی همه موجودات است.[۲۷] بسیاری از جانوران، بدون هیچ نگرانی، به دنبال روزی روزمره خود می روند و خداوند همیشه آن ها را روزی می دهد. پس چرا ما انسان ها که توانایی بیشتری داریم، باید نگران روزی باشیم؟
خداوند از نیازهای همه آگاه است و روزی همه را تأمین می کند. حتی زمانی که ما در شکم مادرمان بودیم و هیچ کاری از دستمان برنمی آمد، خداوند روزی مان را تأمین می کرد. پس اکنون که تواناتر شده ایم، باید به او توکل کنیم و از نگرانی دست برداریم.[۲۸]
- «مَن یَتقِ الله یجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرزَقُهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ…» [۲۹]
خداوند به بندگان با ایمان خود وعده می دهد که روزی آن ها را از جایی که حتی تصورش را نمی کنند، فراهم خواهد کرد. هر کس به خداوند توکل کند، او برایش کافی است و خداوند کار خود را به بهترین وجه انجام می دهد.
مؤمنان نباید نگران تنگدستی باشند؛ زیرا خداوند رزق و روزی آن ها را تضمین کرده است. ترس از کمبود روزی به دلیل تقوا و پرهیزکاری، بی مورد است. خداوند قادر است به همه وعده هایش عمل کند و بندگانش را از نعمت های خود بی نصیب نگذارد.
- «قُلْ إِنَّ رَبِّی یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ یَقْدِرُ لَهُ وَ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ» [۳۰]
خداوند قادر و دانا، روزی هر بنده ای را به اندازه حکمت خود گسترده یا محدود می سازد. او به هر کس که بخواهد روزی فراوان و به هر کس که بخواهد روزی اندک می دهد.
حتی برای مؤمنان نیز روزی گاهی فراوان و گاهی اندک است که این تغییر در روزی، نشان از رضایت یا نارضایتی خداوند نیست، بلکه بر اساس حکمت او و به صلاح بندگانش است. بنابراین، وسعت یا تنگی روزی دلیل بر خوبی یا بدی انسان نیست. از آنجایی که خداوند روزی همه بندگانش را تأمین می کند، ترس از تنگدستی و مشکلات اقتصادی نباید مانعی برای افزایش جمعیت باشد.[۳۱]
سوره هود آیه ۶ و سوره شوری آیه ۱۹ نیز تعابیری به همین مضمون درباره افزایش جمعیت و فرزندآوری به همراه نترسیدن از تأمین روزی دارند.
دسته ششم: آیات تشویق به ازدواج و افزایش جمعیت
قرآن کریم، جایگاه ویژه ای برای ازدواج و فرزندآوری قائل شده و در آیات متعدد به این موضوع پرداخته است. در این بخش، به برخی از آیاتی که به طور ضمنی یا صریح، فرزندآوری و افزایش جمعیت را تایید می کنند، اشاره خواهیم کرد.
- «وَ أَنْکِحُوا الْأَیَامَى مِنْکُمْ وَ الصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَ إِمَائِکُمْ إِنْ یَکُونُوا فُقَرَاءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ…» [۳۲]
خداوند در قرآن کریم، بندگانش را به ازدواج تشویق کرده و می فرماید: «مردان و زنان بی همسر و غلامان و کنیزان صالح خود را به همسری یکدیگر درآورید. اگر فقیر باشند، خداوند از فضل خود آنان را بی نیاز خواهد ساخت.»
این آیه شریفه به اهمیت ازدواج و تشکیل خانواده اشاره دارد و به مؤمنان اطمینان می دهد که اگر در تأمین هزینه های ازدواج ناتوان باشند، خداوند روزی آن ها را خواهد رساند. همان طور که در تفسیر نور آمده است، بقای نسل بشر به ازدواج گره خورده و تربیت نسل صالح از وظایف مهم والدین است.[۳۳] همچنین، مفسران بزرگی همچون علامه طباطبایی بر این نکته تأکید کرده اند که خداوند به بندگانش وعده داده است که اگر برای ازدواج اقدام کنند و از فقر بترسند، خداوند روزی آن ها را فراخ خواهد کرد.[۳۴]
- «وَ مِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّهً وَ رَحْمَهً…» [۳۵]
خداوند متعال در قرآن کریم، آفرینش همسران را یکی از نشانه های قدرت و رحمت خود برشمرده است. او می فرماید: «و از نشانه های او این است که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و در میان شما مودت و رحمت قرار داد.»
این آیه شریفه به زیبایی به نقش ازدواج در ایجاد آرامش روحی و روانی انسان و تقویت روابط عاطفی بین زوجین اشاره دارد. همانطور که در تفسیر نمونه آمده، یکی از مهم ترین نتایج ازدواج، آرامش روحی است که انسان در کنار همسر خود می یابد. همچنین، فرزندآوری و افزایش جمعیت که یکی از برکات ازدواج است، می تواند بر این آرامش بیافزاید. بدین ترتیب، خداوند متعال با آفرینش همسر و امکان فرزندآوری، بستر را برای سعادت و کمال انسان فراهم ساخته است.[۳۶]
نتیجه گیری
قرآن کریم با رویکردهای مختلف، بر اهمیت تشکیل خانواده و افزایش نسل تأکید کرده است. آیات قرآن نه تنها به طور مستقیم به ازدواج، فرزندآوری و افزایش جمعیت تشویق می کنند، بلکه با بیان نعمت بودن فرزند، نقش آن در تقویت بنیان خانواده و جامعه، و اطمینان دادن به بندگان در مورد روزی و رزق، نگرانی ها در این زمینه را برطرف می سازند.
این آیات به مسلمانان می آموزند که فرزندآوری و به تبع آن افزایش جمعیت امری پسندیده و مطلوب بوده و با توکل بر خداوند، می توانند با خیالی آسوده به تشکیل خانواده و تربیت نسل صالح بپردازند. به عبارت دیگر، دین اسلام با ارائه دلایل مختلف، فرزندآوری و و افزایش جمعیت را نه تنها یک حق طبیعی، بلکه یک وظیفه الهی می داند.
پی نوشت ها
[۱] جوکار، مدرنیته تغییر سبک زندگی و کاهش جمعیت در ایران، ص۴۰
[۲] أسراء: ۳۱
[۳] طباطبایی تفسیر المیزان، ج۱۳، ص ۱۱۶؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۱۲، ص ۱۰۲و ۱۰۳؛ قرائتی، تفسیر نور، ج ۵، ص ۵۲
[۴] أنعام: ۱۵۱
[۵] طباطبایی، تفسیر المیزان، ج ۷، ص ۵۱۶
[۶] ذاریات: ۵۶-۵۸
[۷] قرائتی، تفسیر نور، ج ۹، ص ۲۷۰
[۸] تکویر: ۸و۹
[۹] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲۶، ص۱۷۸
[۱۰] نحل: ۵۸و۵۹
[۱۱] مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۰۴، ص ۹۴
[۱۲] صافات: ۱۰۰و۱۰۱
[۱۳] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه ج ۱۹، ص ۱۰۴
[۱۴] طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه ستوده، ج ۱۰، ص ۱۳۴
[۱۵] حجر، ۵۳-۵۶
[۱۶] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۱۱، ص۱۰۰
[۱۷] مریم: ۴۹؛ انبیاء: ۸۹؛ انبیاء: ۸۳
[۱۸] طباطبایی، تفسیر المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج۲۰، ص ۴۵
[۱۹]توبه: ۶۹
[۲۰] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۸، ص ۳۲
[۲۱] انعام: ۸۴
[۲۲] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۵، ص ۳۲۴
[۲۳] نحل: ۷۲
[۲۴] طباطبایی، تفسیر المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج ۱۲، ص۴۳۱
[۲۵] انبیاء: ۷۲
[۲۶] عنکبوت: ۶۰
[۲۷] قرائتی، تفسیر نور، ج ۷، ص ۱۶۵
[۲۸] تفسیر نمونه، ج۱۶، ص ۳۳۲
[۲۹] طلاق: ۲و۳
[۳۰] سبآ: ۳۹
[۳۱] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۸، ص ۱۱۷
[۳۲] نور: ۳۲
[۳۳] قرائتی، تفسیر نور، ج۶، ص۱۷۸
[۳۴] تفسیر المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ج ۱۵،ص ۱۵۷
[۳۵] روم: ۲۱
[۳۶] مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۶، ص۳۹۲
منابع
- قرآن کریم
- طباطبائی، سید محمدحسین ، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی ، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۴ش
- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ترجمه علی کرمی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۰ش.
- قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن، ۱۳۸۳ش.
- مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۴ق.
- مکارم شیرازی و دیگران ناصر ، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۲ش.
- حسینی همدانی، سید محمد حسن، انوار درخشان تهران کتاب فروشی لطفی دهقان، ۱۴۰۴ق.
- جوکار، محبوبه، مدرنیته تغییر سبک زندگی و کاهش جمعیت در ایران، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، ۱۳۹۳ش.
منابع اقتباس
- مقاله فرزند آوری و افزایش جمعیت از منظر آیات قرآن کریم، نویسندگان: سجاد اسحاقی مسکونی، سلمان اسحاقی مسکونیۀ محمد کریمی، پاییز و زمستان ۱۴۰۰ شماره ۱۱۷ و ۱۱۸، شماره صفحات: ۱۸۵-۲۰۰
- سایت قرائتی دات آی آر، مکز فرهنگی درس هایی از قرآن، ارتقاء جمعیت و فرزندآوری.
- سایت حوزه نت، بررسی و تببین موانع افزایش جمعیت با تأکید بر آموزه های اسلام.
- سایت کیهان دات آی آر، بخشهایی از کتاب «۳+»(مثبت ۳) نوشته حجتالاسلام سید حسین موسوی.
