اسلام با نفس حضور زن در جامعه مخالف نیست، تحصیل علم و دانش برای خانمها از دیدگاه اسلام منع نشده است.(1) در حدیث مشهوری از رسول كرم (صلیالله علیه و آله) وجود دارد كه: «طلب العلم فریضة علی كل مسلم و مسلمه» اسلام خروج از منزل و تحصیل علم و دانش و فعالیتهای اقتصادی خاصی را برای زنان تحریم نكرده است.(2)
نقش مادر بودن و همسر بودن نباید باعث گردد، كه نقش انسانی زن و مسؤولیت اجتماعی او فراموش گردد و باقی تكلیف او را ملغی سازیم.
برخی برای عدم جواز حضور زن در جامعه و بیرون رفتن از منزل به آیه شریفه «و قرن فی بیوتكن و لاتبرجن تبرج الجاهلیه»(3) تمسك جستهاند، كه خطاب به همسران رسول اكرم (صلیالله علیه و آله) است و در اصل مربوط به آنان میگردد. چنانكه در تفسیر المیزان آمده است، «… و مراد این باشد كه ای زنان پیغمبر از خانههای خود بیرون نروید»(4) در تفسیر احسن الحدیث نه تنها خطاب مخصوص زنان حضرت تلقی شده است كه عدم جواز خروج آنان نیز محدود به امور سیاسی گردیده است. والا زنان حضرت به حج میرفتند.(5) بعضی استناد جستهاند به سیره رسول اكرم (صلیالله علیه و آله) و امیرالمؤمنین (علیه السّلام) كه هیچ وقت زنی را به عنوان والی و فرمانروا انتخاب نكردند. پس معلوم میشود حضور زن در مسایل سیاسی ممنوع است. حال آنكه سیره لفظ نیست و زبان ندارد تا به اطلاق آن تمسك گردد، بلكه یك نحوه عملكرد و رفتار است . صرف عدم گزینش دال بر حرمت نمیتواند باشد. عدم گزینش زنان تنها دلیل بر این است كه از نظر آنان مردها نسبت به زنها در اولویت بودهاند.(6) و حداقل این مطلب به عنوان یك احتمال قوی میتواند مطرح باشد. برای این كه عدم ممنوعیت حضور زن در عرصههای متعدد اجتماعی و سیاسی بیشتر واضح گردد، ما نمونههایی از حضور زن در صدر اسلام را ذكر میكنیم.
حضرت زهرا (سلام الله علیها) برای دفاع از وحی و مقام ولایت قیام كرد و به مسجد رفت و علیه غاصبان بیدادگر سخنرانی كرد. حضرت زهرا (سلام الله علیها) در جبهههای نبرد برای مداوای سربازان اسلام حضور یافت. زنان و مردان در زمینههای علمی به حضرت رجوع میكردند و پاسخ خود را دریافت میكردند، از محضر آن حضرت زنانی چون اسماء، ام اعین و فضه بهرهمند شدند. از میان مردان یاران شهیر رسول اكرم (صلیالله علیه و آله)، جابر و سلمان از دانش خدایی او بهره بردند.(7) شركت زنان در جنگ برای مداوای مجروحان، آشپزی، پرستاری و نگهداری اموال مورد قبول تمام محدثان اسلامی است. نسیبه دختر كعب در اغلب جنگها ملازم ركاب رسول اكرم (صلیالله علیه و آله) بود، به مداوای مجروحان و حتی دفاع از رسول خدا (صلیالله علیه و آله) میپرداخت، تا آنجا كه در جنگ دستش قطع شد.(8)در موارد متعدد زنان در صدر اسلام با رسول اكرم (صلیالله علیه و آله) بیعت كردند. اینها موقعیتهایی بود كه زنان صدر اسلام در آن حضور داشتهاند.
شرایط حضور زن در جامعه
در اسلام یك سری شرایطی برای حضور زن در عرصههای سیاسی اقتصادی و اجتماعی در نظر گرفته شده است و این برای آن است، كه زن بتواند با حفظ كرامت و شخصیت خود به وظایف اجتماعی خود نیز رسیدگی كند. با حفظ این شرایط است كه جامعه ای آرام و سالم خواهیم داشت و كرامت و شخصیت انسانی زن نیز حفظ میگردد.
بنابراین اسلام با حضور زن در اجتماع به طور كلی مخالف نیست در عین حال شرایطی را برای حضور زن در نظر گرفته است كه برای حفظ شخصیت و كرامت زن می باشد به تعبیر دیگر اسلام با توجه به تفاوتهای جسمی و روحی زنان و مردان تكالیف و مسئولیتهایی را برای آنها در نظر گرفته است و در این میان زنان وظیفه تربیت و پرورش نسل جدید و گرم نگه داشتن كانون خانواده را بر عهده دارند از این رو اشتغال به هر كاری و حضور در عرصه اجتماع اگر به معنای نادیده گرفتن این وظیفه خطیر و اصلی آنان باشد هیچگاه پذیرفته نیست و علاوه بر آنكه زیان های غیر قابل جبرانی بر جامعه وارد می سازد زنان را نیز از شخصیت و هویت واقعی خویش تهی می سازد. در عین حال این به معنای نادیده گرفتن حضور زنان در عرصه اجتماعی و ممنوعیت آنان نیست، بلكه زنان می توانند با رعایت ضوابط و شرایط اسلامی كه در واقع با هدف پشتیبانی از شخصیت و گوهر وجود زن اعمال شده در عرصه فعالیت های اجتماعی حضور یابند. به همان گونه كه ممنوع ساختن زنان از فعالیت در عرصه های اجتماعی انحراف از مسیر اعتدال محسوب می گردد توجه بیش از حد به فعالیت زنان به گونه ای كه نقش اصلی آنان را تحت الشعاع قرار داده و موجب نایده گرفتن وظیفه اصلی آنان شود نیز بیراهه محسوب می گردد. اسلام می خواهد زنان در عین توجه به وظیفه و نقش اصلی خویش كه تربیت و پرورش افراد سالم و گرم نگه داشتن كانون خانواده به عنوان زیر بنای جامعه است و با محور قرار دادن آن به فعالیت در عرصه های اجتماعی بپردازند. و این بسیار متفاوت است با دیدگاه غرب كه بدون توجه به شخصیت و كرامت حقیقی زن و تنها به منظور بهره كشی از زن و به قیمت از دست رفتن گوهر وجودی زن تحت عنوان فریبنده آزادی و تساوی حقوق زن و مرد و دفاع از حقوق زن دست آنان را به حضور در اجتماع و فعالیت در عرصه های مختلف تشویق و ترغیب می نماید. و در واقع آنان را بازیچه دست مردان هوس باز و تاحد یك كالا تنزل می دهد. اسلام نه زن را برای مرد، كه زن را برای خودش می خواهد و برای شخصیت و كرامت زن ارزش قائل است. و هیچگاه حاضر نیست زن و شخصیت او به بهانه حضور در اجتماع بازیچه دست مردان شود؛ از اینرو برای حضور زن در اجتماع شرایطی را در نظر گرفته است و برای روابط زن و مرد محدودیتهایی قرار داده شده است. كه با رعایت این شرایط زن می تواند با حفظ شخصیت و كرامت خویش در اجتماع ایفای نقش كند.
پی نوشت:
- مصاحبه، ابراهیم امینی، مجله پیام زن، ش 58، 1375، ص 6.
- مطهری، مرتضی، مسأله حجاب، قم، انتشارات صدرا، چاپ 38، 1372، ص 93.
- احزاب:33، و در خانههایتان بمانید و هم چون دوران جاهلیت نخستین ( در میان مردم) ظاهر نشوید.
- طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، چاپ سوم، زمستان 67، شریف و علمی و فلكی، ج 16، ص 483.
- قرشی، علی اكبر، تفسیر احسن الحدیث، ناشر بنیاد بعثت، چاپ سوم، 78، ج8، ص303.
- به نقل از پیام زن، ش 4، ص 16، مقاله زن و سیاست، قسمت سوم، از آثار منشر نشده، شهید مطهری.
- سعید زاده، سید محسن، مشاغل زنان در عصر رسالت، قسمت دهم، پیام زن، ش 39، ص 24.
- همان، ص 12.
منبع: نرم افزار پاسخ 2 مرکز مطالعات حوزه.
