فرقه های هندوئیسم

اشاره:

آئین هندو، از حیث قدمت، كهن ترین مذهب زنده جهان است و اكنون بالغ بر شش صد میلیون تن پیرو دارد. این آیین شارع و پیامبر ویژه ای ندارد و اساساً دین بومی و ارثی است و تاریخ آن مانند پیروانش در طول زمان و اعصار، به گونه ای دستخوش انقلاب و دگرگونی شده و با افسانه های گذشتگان و رسوم و عادات نیاكانی و قومی در آمیخته كه اصول و فروع آن را به آسانی از یك دیگر نمی توان تشخیص داد.(1) این نوشته برخی فرقه های این آیین را که در طول تاریخ ایجاد شده به صوت مختصر معرفی نموده است.

آیین هندو فرقه های بی شماری دارد و پیروان هر كدام از آنها بر جنبه خاصی از دین تاكید می كنند. این آیین به سه فرقه اساسی و چندین فرقه فرعی تقسیم می شود كه به ترتیب به آنها اشاره می شود.

الف: فرقه های اصلی:

1. شیوائیسم:

آنان كه علاقه بیشتری به شیوا، نشان می دهند، آنها را فرقه شیوائیسم می گویند.(2)

شیوا (siva) نام خدایی است كه به خدای فانی كننده یاد می شود، مجسمه چهار دست و در حال رقص او فراوان است. رقص شیوا نقش او را در ایجاد و انهدام نشان می دهد.(3)

شیوا خدای مذكر است و در كنار آن ( شاكتی ) همسر شیوا، كه دورگاوكالی نیز نامیده می شود، مظهر قدرت است.(4)

شیوا پرستان، عورت شیوا را نیز می پرستند وآن را «لینگا» می نامند. مجسمه های لینگا و معابد آن، نیز فراوان است. از همین رو شیوائیسم به دو فرقه فرعی تقسیم می شود.

الف) فرقه شكتی ((sakti كه همسر شیوا را می پرستند.

ب) فرقه لینگا كه آلت تناسلی شیوا را مورد پرستش قرار می دهند و معتقدند كه آلت تناسلی به عنوان نماد شكوفایی و حیات مورد احترام قرار می گیرد.(5)

برای آیین شیوا فرقه های دیگری هم ذكر كرده اند كه عبارتنداز كاپالیكا، كالاموكا، لاكویشاپاشوپاتا، پراتیا بیجنیا، شیوا سیدانتا، و ویرشیوا.(6)

2. ویشنوئیسم ((vishnuism)):

آنان كه وابستگی خود را به ویشنو، نشان می دهند، آنها را فرقه ویشنوئیسم نام نهاده اند(7)

ویشنو با اشخاص متعددی از خدایان موجود یكی انگاشته شد، و این درهم آمیختن، از او خدایی با اوصاف نیك خواهی پدید آورد كه در اندیشه سعادت جهان است و در هنگامه های افول اخلاق، در قالب و شكل های گوناگون به جهان نزول می كنند تا عدالت را باز گردانند. آنان معتقدند كه ده تنزل از ویشنو وجود دارد. كه عبارتند از: ماهی، لاك پشت، گراز، موجود نیمه آدم و نیمه شیر، كوتوله ، رامای تبر به دست، كریشنا، راما، بودا، كَلكی.

پرستنده ویشنو را،‌ در صور مختلف پرستش او. وَیشنَوه می خوانند و كل مذهب ویشنوی را ویشنویزم می نامند.(8)

لاكشمی یا رادا، همسر ویشنو نیز مورد پرستش قرار می گیرد و گاهی در آیین هندو پرستش همسران بر پرستش خود شوهران می چربد.(9)

برای مذهب ویشنو فرقه ای كه از آن منشعب شده باشد، ذكر نشده است.

3. مذهب برهمن:

برهما خدای ایجاد كننده،‌ به معنای قائم با لذات و ازلی و ابدی است. درباره این خدا (برهما) در نزد هندوان عبادت و تشریفات چندانی معمول نیست، و جز یكی دو معبد در تمام كشور هند، بنام او مشاهده نمی شود، لیكن دو خدای دیگر یعنی ویشنو و شیوا در طول سه هزار سال پیوسته مورد ستایش و پرستش عامه هندوان در شمال و جنوب آن كشور قرار گرفته اند.(10)

ب) فرقه های فرعی هندوئیسم:

فرقه های فرعی بیشماری غیر از سه فرقه اصلی در مذهب هندو وجود دارد كه هر كدام برای خود خدای واحدی را پرستش می كنند و در عین حال به وحدت وجود قائل هستند. و معتقدند كه همه آنها مظاهر خدای عظیم و یگانه ای است كه صور مختلفه از پیكر قدرت واحد غیبی می باشند و بر این باورند كه تمام موجودات و كائنات از افراد بشر گرفته تا قوای طبیعی از جمله تمام حیوانات، نباتات، كوهها، نهرها و درختان، ذراتی هستند كه كالبد عظیم الوهیت جهانی را تشكیل داده اند.(11)

برخی از این فرقه های فرعی عبارت اند از:

1. فرقه گَنِشَه: این فرقه خدای «گانِشا» كه خدای فیل سر است و پسر پارواتی و نوه شیوا است را می پرستند. گانشا یكی از پرطرفدارترین خدایان در هندوستان است و تصویر های كوچكی از او، بر روی در بسیاری از خانه ها به چشم می خورد. گانشا را رافع موانع می دانند و از این رو پیش از انجام هر كاری چیزی را نذر او می كنند.(12)

2. هنومان: این فرقه خدای هانومَن را می پرستند. هانومَن به عنوان مثال اعلای ایمان و سرسپردگی پرستیده می شود.

3. موروكان: موروكان خدای است كه با شیوا نسبت دارد در سنت فامیلی جنوب هند، هیچ خدایی محبوبیت موروكان را ندارد. با این كه موروكان پیشینه غیر برهمایی درازی به عنوان خدای جنگ دارد، بعد ها همان «اسكاندا» پسر شیوا شناخته شده است. اعیاد بزرگ جنوب هند به یاد این خدا برگزار می گردد.(13)

فرقه هایی دیگری كه بنام خدایانشان نامیده می شوند، در گوشه و كنار هند زندگی می كنند كه بعضی از آنها عبارت اند از:

ایندرا، یمه، وارونا، اَگنی، سوریا، وایو، سومه، كبرا، كرتی كیا، دَرمه، تامه، سرسوتی، لَكشمی، دِوی یا مَها دِوی، آدیتی، سارانیو، پریتوی، راتی، دیتی، ماناسَه.

در پایان جا دارد كه به دو ویژگی آیین هندو اشاره شود كه در میان دیگر ادیان كمتر دیده می شود: یكی اینكه این آیین هرگز به فردی خاص منسوب نیست و بنیان گذاری ندارد. ویژگی دیگر این آیین، پذیرندگی بسیار آن است. به گونه ای كه توانسته در طول تاریخ طولانی خود اندیشه های بیگانه زیادی را در خود بیامیزد. همین ویژگی باعث گشته كه سرزمین هند سرزمین ادیان و فرقه های بی شماری باشد كه همگی به صورتی مسالمت آمیز در كنار هم زیست كنند.(14)

 پی نوشت:

1. جلالی نائینی، سیدمحمدرضا، هند در یك نگاه، انتشارات شیرازه، صفحه 73 جلد اول 1375.
2. رضایی، عبدالعظیم، تاریخ ادیان جهان، انتشارات علمی چ ـ تاریخ، جلد 2 صفحه 210
3. توفیقی، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ، انتشارات سمت، چاپ دوم 79، صفحه 39.
4. نقوی، دكتر سید علی محمد، تحقیقاتی درباره هند، رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دهلی نو. 1375، جلد 6، بخش ادیان‌، صفحه 60،.
5. سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم، سیری در ادیان زنده جهان، ناشر آیت عشق، چاپ اول1383، صفحه 58.
6. تحقیقاتی درباره هند، جلد 6، بخش ادیان، صفحه 64.
7. تاریخ ادیان جهان جلد2، صفحه210.
8. سمن و یتمن، آیین هندو، ترجمه علی موحدیان عطار، انتشارات مركز تحقیقات ادیان و مذاهب، چاپ اول1382، صفحه 35،.
9. تحقیقاتی درباره هند، بخش ادیان ،‌ ‌جلد6،‌ صفحه 60.
10. تاریخ ادیان جهان، جلد2، صفحه 200.
11. تاریخ ادیان جهان، جلد 2، صفحه 211.
12. سی بل، شاتوك، دین هندو، ترجمه حسن افشار، نشر مركز، چاپ اول 1381، صفحه 67،.
13. دُروینكا ایونس، اساطیر هند، ترجمه باجلان فرخی، انتشارات ـ، چاپ اول 1373، صفحه 127.
14. سیری در ادیان زنده جهان، ناشر آیت عشق، چاپ اول 1383، صفحه 67.

منبع: سایت اندیشه قم