معرفی چند کتاب درباره اعتیاد، مصرف مواد و روش های درمان آن

کتاب درباره اعتیاد، منبعی ارزشمند برای شناخت ابعاد مختلف وابستگی به مواد، آشنایی با عوامل زمینه ساز مصرف و بررسی رویکردهای علمی پیشگیری و درمان این اختلال است. این کتاب ها، با بررسی ریشه های شکل گیری اعتیاد، پیامدهای جسمی و روانی مصرف مواد، آسیب شناسی خانوادگی اعتیاد، راهکارهای ترک و شیوه های پیشگیری از بازگشت، به افزایش آگاهی افراد، خانواده ها و متخصصان کمک می کنند. مطالعه منابع معتبر در این حوزه می تواند زمینه درک بهتر فرایند بهبودی، حمایت مؤثرتر از افراد درگیر اعتیاد و آشنایی با رویکردهای علمی درمان را فراهم سازد و گامی مؤثر در مسیر بازگشت به زندگی سالم و پایدار باشد. بدین منظور، در ادامه این مقاله، به سه کتاب درباره اعتیاد اشاره می شود.

کتاب سبب شناسی اعتیاد

عنوان: سبب شناسی اعتیاد (تحلیل زیستی- روانی- اجتماعی)
مولف: غفار بهارلو
مترجم/ محقق:***
ناشر: انتشارات ارجمند
سال نشر: ۱۳۹۵
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران

اعتیاد، به راستی یکی از دغدغه های مهم بشریت در سدۀ اخیر بشریت می باشد. به نظر می رسد با وجود تحقیقات و تألیفات بی شمار در این زمینه، آمار اعتیاد نه تنها کاهشی نداشت، بلکه بعضاً شاهد افزایش آن هستیم.

در کتاب سبب شناسی اعتیاد، در مورد انواع مواد و اعتیاد، نظریات مربوط به سوء مصرف و وابستگی، و سایر موضوعات مشابه صحبت نمی شود چرا که در کتاب های دیگر هزاران بار، به این موارد پرداخته شده است. مؤلف کتاب سبب شناسی اعتیاد، علاوه‌ بر بیان محدودیت های نظریات قبلی، به روشی متفاوت، جدید و موشکافانه به سبب شناسی اعتیاد می پردازد و در این زمینه مدلی سه عاملی ارائه می دهد.

فهرست و محتوای کتاب سبب شناسی اعتیاد

کتاب سبب شناسی اعتیاد، در قالب سه فصل نگارش شده است که در هر فصل به موضوعات زیر پرداخته می شود:

فصل اول: این فصل پس از تعریف و سبب شناسی اعتیاد، به بررسی علل های زیستی، روان شناختی و جامعه شناختی می پردازد. سپس برخی از دلایل نقض شدن علل سنتی اعتیاد بررسی می شود. در این فصل بیان می شود که برای پیشگیری از اعتیاد باید در سه عامل تغییر ایجاد کرد و این سه عامل به صورت کامل بررسی شده اند. نویسنده این سه عامل را مجاورت، گرایش زیستی و نگرش و باور می داند.

فصل دوم: در این فصل روانشناسی شخصیت فرد معتاد و پنج ویژگی شخصیتی او مورد بررسی قرار می گیرد که این پنج ویژگی عبارتند از:
1. عزت نفس پایین
2. سیستم روانی لذت محور
3. عدم مسئولیت پذیری
4. درماندگی
5. اختلالات هیجانی

فصل سوم: در فصل آخر، کتاب تمامی باورهای غلط در مورد مواد و اعتیاد مورد بررسی قرار می گیرد که متخصصان نقش این باورهای غیرمنطقی را در گرایش به اعتیاد بسیار مهم می دانند.

در پایان هر فصل کتاب نیز، چکیده ای از فصل جهت تسهیل بیشتر در خواندن کتاب برای مخاطب ارائه شده است.

بخشی از این کتاب درباره اعتیاد و رویکردهای درمانی

«سبب شناسی یک بیماری، درمانگر را جهت انتخاب روش درمان و پیشگیری، آگاه می کند و از این جهت اهمیت فراوان دارد. تا زمانی که سبب شناسی به درستی انجام نشود، در واقع برنامه ای برای پیشگیری و درمان بیماری نمی توان داشت. در سبب شناسی، منشأ و علت بیماری شناسایی می شود و با توجه به علت، طرحی برای درمان انتخاب می گردد.

دیدگاه های متفاوتی در تبیین بیماری های روانی و همچنین درمان آن ها وجود دارد. چهار رویکرد مهم در تبیین بیماری ها، رویکردهای زیست – پزشکی، روانکاوی، رفتاری، و شناختی هستند؛ اما امروزه روان شناسان به این نتیجه رسیده اند که اکثر بیماری های روانی بر اساس مدل آسیب شناسی”زیست – محیطی” قابل توضیح می باشند. طبق این الگو، زمانی فرد دچار اختلال روان تنی می گردد که هم آسیب پذیری جسمانی و هم عامل استرس وجود داشته باشد. در مورد اعتیاد شاید بتوان گفت وضعیت از این هم پیچیده تر است؛ چون برخی افراد، اعتیاد را کاملاً یک بیماری زیستی می پندارند و برخی، یک بیماری روان شناختی، و برخی هم آن را کاملاً یک پدیده جامعه شناختی در نظر می گیرند.

سبب شناسی بیماری های روانی، مثل سایر بیماری ها، نیازمند مبانی جهانی است و همان گونه که در بیماری های جسمی متداول است، مطالعهٔ این گونه بیماری ها نیز نیازمند معیارهای قابل قبولی برای تشخیص می باشد. به عبارت دیگر، لازم است تشخیص بر پایهٔ علت، استوار باشد تا مشخص گردد این علت، وراثت است یا فعالیت باکتری ها و ویروس ها، یا مسمومیت و یا استرس.

به همین دلیل طی دهه های گذشته، تلاش های معطوف به شناسایی عوامل زمینه ساز و علل اعتیاد در گروه های مختلف افراد، افزایش یافته است. تحقیقات و نظریه پردازی های اخیر، ده ها دلیل برای گرایش افراد به سمت مصرف مواد و به طور کلی اعتیاد، کشف کرده اند که این عوامل را می توان به سه دسته کلی تقسیم کرد: زیستی، روان شناختی و جامعه شناختی. همان طور که گفته شد، هر دسته شامل ده ها علل دیگر می باشد که در اینجا فقط مهمترین موارد همراه با توضیح مختصری توضیح داده می شوند.»

کتاب ولع مصرف در اعتیاد

عنوان: ولع مصرف در اعتیاد
نويسنده: سپیده حیدری زاده مطلق
مترجم/ محقق:***
ناشر: رشد فرهنگ
سال نشر: 1404
تعداد صفحات: 86
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران

کتاب ولع مصرف در اعتیاد، سال گذشته منتشر و روانه بازار کتاب شده است. این کتاب درباره اعتیاد با زمینه روانشناسانه می باشد و به تعریف ولع، درمان های مرتبط با ولع، نظریه های مرتبط با ولع، مدل های مبتنی بر شرطی سازی، مدل های شناختی، مدل های سایکوبیولوژی، مدل های انگیزشی، رویکردهای کاهش ولع، پژوهش های انجام شده درباره ولع و سنجش ولع مصرف و در نهایت ارائه پرسشنامه ای علمی درباره ولع مصرف می پردازد.

در بخشی از این کتاب درباره اعتیاد و علت ناکامی معتادان در ترک آن آمده است: «بیشتر معتادان، تمایل دارند سبک زندگی وابسته به مواد مخدر را تغییر دهند، اما وجود مشکلات زیاد در مرحله درمان، سبب عود و ترک دوره درمانی می شود. بدین سبب، اعتیاد به عنوان یک مشکل حاد و برگشت پذیر معرفی شده است. مفهوم ولع مصرف، از مهمترین زیرساخت های شناختی مورد توجه در دانش وابستگی به مواد بوده و به عنوان مهمترین عامل بازگشت به مصرف مواد در جایگاه هسته مرکزی وابستگی به مواد قرار دارد. ولع مصرف مواد را به عنوان تمایل برای مصرف مواد تعریف می کنند که…»

کتاب شیشه و محرک ها

عنوان: شیشه و محرک ها؛ رویکردی مفهومی به پیامدهای جسمی و روانی مصرف محرک ها
مولف: دکتر محمد رسول خلخالی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات ارجمند
سال نشر: ۱۳۹۵
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران

در طی چند سال اخیر، تغییرات عمده ای در الگوی مصرف مواد در کشور ما پدید آمده و گرایش قابل توجهی به مصرف داروها و مواد محرک، بالأخص در گروه های سنی جوان تر جامعه دیده می شود. این کتاب درباره اعتیاد از دیدگاه روانپزشکی و با رویکردی مفهومی، به مسائل رایج ناشی از مصرف داروها و مواد محرک و بالأخص شاخص ترین عضو آن متامفتامین، که در بازار خیابانی مواد ایران شیشه نام دارد، می پردازد.

فهرست و محتوای کتاب شیشه و محرک ها

این اثر چهار فصل دارد: فصل اول به بیان تاریخچه ای از مصرف محرک ها و بررسی علل گرایش به اعتیاد و مصرف مواد در گروه های خاص اجتماعی از قبیل ورزشکاران، جوانان، دانشجویان و… اختصاص دارد.

در فصل های بعدی، اثرات ماده روی مغز و سایر اعضای بدن مورد بحث قرار می گیرد و با توضیح اثرات فیزیولوژیک و عصب کش ماده، ذهن خواننده برای درک علل بروز حالات بالینی مختلف و عوارض جسمی و روانی کوتاه مدت و درازمدت مصرف ماده آماده می شود.

با توجه به نیاز بخش های درمانی و آموزشی کشور و ابهامات تشخیصی موجود در بخش تشخیص و درمان اختلالات روانپزشکی ناشی از مصرف مواد، این بخش، با بهره گیری از منابع متعدد و با تفصیل و دقت بیشتری مورد بحث قرار گرفته است.

بخش انتهایی کتاب نیز به مرور روش های درمانی موجود، برای درمان وابستگی و اختلالات روانپزشکی ناشی از مصرف محرک ها پرداخته است.

روان پزشکان، گرایش های مختلف روان شناسی، مراکز و پزشکان دست اندرکار درمان اختلالات وابسته به مواد، مددکاران اجتماعی، روان پرستاران و سایر گروه های پزشکی و حقوقدانان، مخاطبین اصلی این کتاب هستند ولی مطالب بخش هایی از کتاب به قدری ساده، ملموس و قابل درک است که می تواند علاوه بر گروه های تخصصی، مخاطبین دیگری از قبیل مربیان ورزش، آموزگاران و حتی پدر و مادرها داشته باشد.

کتاب آموزش خانواده در درمان اعتیاد به مواد

عنوان: آموزش خانواده در درمان اعتیاد به مواد (بررسی مهارت های ارتباطی مبتنی بر مدل کرافت به خانواده معتاد)
مولف: شعله درویش قانع
مترجم/ محقق:****
ناشر: نسل روشن
سال نشر: 1400
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران

این کتاب درباره اعتیاد و مصرف مواد است و نامش، دارای عنوان فرعی نیز هست: «بررسی مهارت های ارتباطی مبتنی بر مدل کرافت به خانواده معتاد در حمایت اجتماعی ادارک شده، سازگاری اجتماعی و میز».

کتاب با این جملات آغاز می شود: با توجه به شدت افزایش بیماری اعتیاد، ناآگاهی خانواده های بیماران معتاد در چگونگی برخورد با این مساله و ترغیب نکردن بیمارشان به درمان و بازماندگاری در درمان، بر عمق فاجعه می افزاید، یکی از راه های مقابله با عوارض منفی اعتیاد در خانواده ها، آموزش های لازم است. آموزش خانواده به خانواده ها بر تغییر بعضی رفتارهایی که در بیماران معتاد و سوء مصرف رایج هستند کمک می کند. جلسات گروهی آموزش خانواده به طور مستقیم درمان خانواده نیست بلکه تغییر رفتار خانواده در جهت بهبودی بیمار اعتیاد است.

فهرست و محتوای کتاب

کتاب آموزش خانواده در درمان اعتیاد به مواد، شامل چهارده فصل و دو پیوست می شود که فصل های آن به ترتیب عبارتند از: مقدمه، مصرف، سوء مصرف مواد و اعتیاد، شیوع شناسی اعتیاد و مواد، خانواده بیماران مصرف کننده مواد و نقش آن ها در درمان اعتیاد، انواع مداخلات خانواده برای بیماران اعتیاد، اهمیت آموزش‌ مهارت های ارتباطی مبتنی بر مدل کرافت به خانواده معتاد، حمایت اجتماعی و اعتیاد، سازگاری اجتماعی و اعتیاد، عود اعتیاد، اثربخشی آموزش مهارت‌ ارتباطی کرافت به خانواده های معتاد، آموزش مهارت های ارتباطی مبتنی بر مدل کرافت، پیکیچ آموزش مهارت های ارتباطی مبتنی بر مدل کرافت، نکاتی برای درمانگران و بررسی تاثیرات آموزش مهارت های ارتباطی مبتنی بر مدل کرافت به خانواده ها در حمایت اجتماعی ادراک شده، سازگاری اجتماعی و میزان عود معتادان.

دو پیوست کتاب نیز به ترتیب عبارتند از: شاخص شدت اعتیاد (ASt) و تاییدیه اجرای پیکیج درمانی از متخصصان اعتیاد و مرکز ملی مطالعات اعتیاد ایران.

بخشی از کتاب آموزش خانواده در درمان اعتیاد به مواد

در بخشی از این کتاب درباره اعتیاد و شکست در فرایند ترک آن آمده است: «بازگشت یا عود نیز فرایندی است که در بهبودی خدشه وارد می کند و منجر به بازگشت مصرف مواد، گسستگی عاطفی، فرسودگی جسمی و صدمه به خویش می شود. بنابراین دوره های بازگشت، عموما با یک سری علایم هشدار دهنده همراه است. برای درک مفهوم بازگشت یا عود مجدد اعتیاد، باید به دو نکته مهم توجه نمود:

اولا بازگشت صرفا به عنوان پاسخ فیزیولوژیک قلمداد نمی شود؛ بلکه دلیل این امر آن است که بازگشت، غالبا در زمان طولانی و بعد از رفع وابستگی جسمی نیز وجود دارد. بازگشت صرفا ناشی از فقدان انگیزه مناسب یا ضعف اراده نیست. بررسی ها نشان داده که تعداد زیادی از افراد بهبود یافته ای که بازگشت کرده اند، به مصرف مواد اقرار کرده و برای بهبودی بسیار مصمم بوده اند. آن ها بر پایه عدم مصرف مواد برنامه ریزی کرده اند، اما با شکست مواجه شده اند.

عود یا بازگشت به مصرف مواد مخدر پس از ترک، یکی از مشکلات عمده در روند درمان اعتیاد می باشد. به همین دلیل، مواجهه با موارد عود و پیشگیری از آن، باید به عنوان یکی از هدف های عمدهٔ درمان اعتیاد تلقی شود. به دلیل اهمیت عوامل روانی و اجتماعی و خانوادگی در ایجاد پدیده عود، طبیعی است که مسئولیت اصلی مقابله با مسئله عود با کادر روانشناسی، تیم درمانی و خانواده می باشد. شناسایی عوامل موثر در عود و توجه به آن ها در طراحی برنامه هم برای موفقیت در درمان و هم برای پیشگیری از عود، حائز اهمیت می باشد. ضروری است که مراکز درمان اعتیاد پس از تکمیل دوره سم زدایی، برای مدتی که احتمال عود بالا است ارتباط با مراجعان را حفظ نمایند.»

منابع اقتباس مقاله: انتشارات ارجمند؛ روان آموز؛ پایگاه خبری اعتیاد (ادنا)