آشنایی با سه کتاب درباره جوان و مسائل تربیتی از نگاه دین

مطالعه هر کتاب درباره جوان با رویکرد دینی، می تواند دریچه ای برای شناخت بهتر نیازها، دغدغه ها و فرصت های دوران جوانی از منظر آموزه های اسلامی باشد. در فرهنگ اسلامی، جوانی، فرصتی ارزشمند برای رشد معنوی، پرورش فضایل اخلاقی، کسب دانش و شکل گیری شخصیت معرفی شده است. روایات اسلامی نیز بر اهمیت بهره گیری شایسته از این دوره و نقش تربیت و هدایت جوانان تأکید دارند. از این رو، مطالعه هر کتاب درباره جوان با تکیه بر قرآن کریم، سیره پیامبر اکرم (ص) و سخنان اهل بیت (ع)، می تواند به تقویت خودشناسی، تعهد دادن و مسئولیت پذیری و انتخاب مسیر زندگی بر پایه ارزش های دینی کمک کند.

اهمیت مطالعه کتاب درباره جوان، زمانی بیشتر آشکار می شود که جوانان در مسیر شکل گیری هویت، اردواج و انتخاب همسر، برقراری روابط اجتماعی، مواجهه با پرسش های اعتقادی و تصمیم گیری درباره آینده با مسائل گوناگونی رو به رو هستند. منابع معتبر اسلامی با تبیین دیدگاه دین درباره این موضوعات، زمینه ای برای تأمل آگاهانه، شناخت معیارهای اخلاقی و یافتن پاسخ هایی متناسب با نیازهای این دوره فراهم می کنند. در این میان، انتخاب و مطالعه یک مقاله یا کتاب درباره جوان که ضمن پایبندی به آموزه های دینی، به شرایط زندگی امروز نیز توجه داشته باشد، می تواند به جوانان و خانواده ها در درک متقابل، مدیریت چالش ها و پیمودن مسیر رشد فردی و معنوی یاری رساند.

کتاب بررسی مسائل تربیتی جوانان در روایات

عنوان: بررسی مسایل تربیتی جوانان در روایات
مولف: دکتر احمد حاجی ده آبادی؛ دکتر سید علی حسینی زاده
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات  پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
سال نشر: ۱۳۹۱
نوبت نشر: هفتم
محل نشر: قم

این اثر، یک کتاب درباره جوان و مسائل جوانان محسوب می شود. در بخشی از مقدمه این کتاب چنین آمده است: آنچه در پیش روی دارید، مجموعه مباحثی تربیتی درباره جوانان است که عمده آن بر تجزیه و تحلیل سیره و گفتار معصومین (علیهم السلام) استوار است.

در تبیین اندیشه های تربیتی اسلام، رویکردها و گرایش های گوناگونی به چشم می خورد؛ برخی می کوشند تا با طرح دیدگاه های نوین تعلیم و تربیت، شواهد و مؤیداتی از متون دینی برای آن ها ارائه کنند؛ برخی دیگر بیشتر توجه خود را به گزاره ها و اموزه های دینی معطوف داشته اند، ولی کمتر تحلیل و تبیینی از این گزاره ها به عمل آورده اند؛ برخی نیز از نگاه تخصصی و دقیق به این مهم فاصله گرفته و مباحث خود را در قالب تبیین های عامیانه و عرفی، ارائه کرده اند، نه به زبان علمی، عمیق و مستدل.

در رویکرد حاکم بر این کتاب، سعی شده است تا موارد زیر مدّنظر بوده و محقَّق شوند:

۱- توجه و پرداختن به موضوعات و مسایل تربیتیِ نو و بدیع؛

۲- اصل بر بهره گیری از متون دینی و استفاده از تمامی گزاره های مرتبط با موضوع مورد نظر؛

۳- تلاش برای دستیابی به برداشت های متنوع از یک گزاره و بسنده نکردن به مدلول مطابقی آن.

فهرست مطالب

مطالب این کتاب درباره جوان و مسائل جوانان در دو بخش ارائه گردیده اند:

بخش اول: مباحثی درباره تربیت جوانان و نوجوانان را در بر دارد که نوعی نظام بخشی به پیام روایات و برداشت های ما از آن ها و ربط و ارتباط منطقی میان آنهاست. مطالب این بخش در سه فصل (نخست: «نگرش اسلام به جوان»، دوم: «اصول و روش های تربیت جوانان» و سوم: «محتوای آموزشی و تربیتی برای جوانان») سامان داده شده اند.

بخش دوم: مجموعه روایات درباره جوانان به همراه ترجمه و بیان معانی مطابقی، تضمّنی و یا التزامی آن ها.

کتاب حکمت نامه جوان

عنوان: حکمت نامه جوان
مولف: محمد محمدی ری شهری
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات دارالحدیث
سال نشر: ۱۳۹۲
نوبت نشر: چهارم
محل نشر: قم

حکمت نامه جوان، ترجمه  کتاب «جواهر الحکمة للشباب» محمد محمدی ری شهری (1325-1401ش) به قلم مهدی مهریزی و با همکاری احمد غلامعلی است. در این اثر رهنمودهای حکیمانه آیات و روایات برای بهره برداری هرچه بیشتر جوانان از فرصت گرانبهای جوانی گردآوری و دسته بندی شده است.

کتاب حکمت نامه جوان، یک کتاب درباره جوان و مسائل جوانان است و تا آنجا که توانسته، رهنمودهای قرآن و اهل بیت (ع) را همراه با ارائه الگوهای عینی ارزش های دینی و اخلاقی به جوانان ارائه می نماید. با توجه به این که آنچه در این حکمت نامه آمده، متن مهمترین رهنمودهاى قرآن و احادیث اسلامى براى جوانان است که شرح آن ها، نیاز به کتاب هاى مستقل در زمینه هاى مختلف مسائل جوانان دارد و از این رو، امید است که این مجموعه، نه تنها براى جوانان، بلکه براى پژوهشگران و مسئولان امور تربیتى، مفید و کارساز باشد.

فهرست مطالب

محتوای کتاب درباره جوان و مسائل مرتبط با جوانان است و از پنج بخش تشکیل شده است:

بخش یکم با عنوان نقش دوره جوانى در شکوفایى، دارای سه فصل می باشد: فصل یکم بهار زندگى، فصل دوم بهارِ خودسازى و فصل سوم بهار سازندگى است.

بخش دوم با عنوان عوامل شکوفایى جوان، در قالب شش فصل به تفضیل، ویژگی های اخلاقی و رفتاری و نیز روش و نگرش صحیح یک جوان را ترسیم می کند. عناوین این فصول بدین شرح است: فصل یکم شناخت، فصل دوم خودباورى، فصل سوم ارتباط با خداوند، فصل چهارم دوست شایسته، فصل پنجم خوشی هاى حلال و نیرومند ساختن بدن، فصل ششم ارزش هاى اخلاقى و رفتارى.

بخش سوم این کتاب در هشت فصل، به تفصیل، موانع شکوفایى جوان در زمینه های اخلاقی و رفتاری را بیان نموده. این موانع عبارتند از: بیکاری، اعتیاد، همنشین بد، مستى جوانى، شهوت جنسى، دام هاى شیطان، آفت هاى فرهنگى و سیاسی و آفت هاى اخلاقى و رفتارى.

بخش چهارم با عنوان حقوق جوان دو فصل دارد: فصل یکم، حقوق جوان بر پدر و مادر و فصل دوم، حقوق اجتماعى جوان.

بخش پنجم با عنوان الگوى جوانان حاوی سه فصل می باشد:

فصل یکم، الگوهاى قرآنى براى جوانان است. در این فصل، به رویدادها و فراز و نشیب های زندگی در دوران جوانی حضرت ابراهیم (علیه السلام)، حضرت یوسف (علیه السلام)، حضرت موسی (علیه السلام) و نیز اصحاب کهف و رَقیم، به عنوان اسوه ها و الگوهای قرآنی برای جوانان، اشاره شده است.

فصل دوم با عنوان الگوهایى از اهل بیت (علیهم السلام) براى جوانان، به سیره اخلاقی  و رفتاری امیر مؤمنان علی (علیه السلام)، سرورِ زنان جهان، بانو فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، دو سروران جوانان بهشت، امام حسن و امام حسین (علیهما السلام)، امام زین العابدین (علیه السلام) و نیز امام کاظم (علیه السلام)، در دوران جوانی آن بزرگواران پرداخته شده است.

فصل سوم نیز، حاوی الگوهایى از یاران پیامبر (ص) و امیرمؤمنان علی (ع) براى جوانان می باشد.

کتاب نسل نوخاسته

عنوان: نسل نوخاسته
مولف: دکتر احمد بهشتی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات بوستان کتاب
سال نشر: ۱۳۸۷
نوبت نشر: اول
محل نشر: قم
تعداد صفحات: ۲۳۶ صفحه

تربیت فرزندان، همیشه مطلبی مهم و درخور توجه برای والدین، مربیان، اساتید دانشگاهی، نیروهای فرهنگی و مذهبی و سیاست گذاران کلان در هر جامعه ای بوده است. “نسل نوخاسته” که یک کتاب درباره جوان می باشد، این مهم با نگاهی تحلیلی و انتقادی و با پشتوانه گرفتن از منابع دینی مانند قرآن کریم و احادیث، مورد بررسی قرار گرفته است.

نویسنده این کتاب، آیت الله دکتر احمد بهشتی، در سال های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و در شرایطی که به خاطر فساد دستگاه حاکم بر مسائل فرهنگی، پرداختن به این مباحث از نیازهای روز شمرده می شد، دست به تالیف این کتاب زده است. این اثر در سال های اخیر، توسط انتشارات بوستان کتاب در ۲۳۶ صفحه چاپ شده است. این اثر بعد از 27 سال که به صورت مقالاتی درباره جوانان، نسل نوخواسته انقلاب نگاشته شد، منتشر شده است.

روش نویسنده تحلیلی – انتقادی است. ایشان با بیان این نکته که مسئله تعلیم و تربیت، تاریخ کهن دارد و همیشه زنده است و نیز با استفاده از ادبیات برگفته از قرآن کریم افراد را به سلف صالح و ناصالح از نسل و تابعان پیامبران تقسیم کرده و بیان داشته است که وظیفه امروزی ما در تربیت، امری بسیار خطیر است. تربیت حتی یک کودک و سامان دادن به زندگی یک جوان، گامی در راه رسیدن به اهداف سلف صالح است.

نگاه مولف کتاب درباره جوان و مسائل آنان، بیشتر جنبه نظری داشته و با توجه به تخصصی که ایشان در رشته فلسفه و مباحث الهیات دارد، همین نگاه از کتاب انتظار رفته و جنبه های کاربردی در کتاب کمتر دیده می شود. نویسنده، از نظرات برخی نویسندگان و متفکران معروف غربی در مباحث تربیتی نیز استفاده کرده است. برخی مطالب مطرح عنوان شده در این کتاب از قرار زیر است: پرورش اخلاق در پرتو مذهب، پرورش فکری، پرورش عملی،‌ نیایش در قرن بیستم، پرورش عواطف در پرتو نیایش، طرز تفکر پدران و مادران، پرورش و آموزش جنسی، نقش پذیری کودک، پرورش ایمان در روح کودک و دیگر موارد.

در قسمتی از این كتاب آمده است: «انسان، گنجی از خرد و عواطف است. دنیایی است برتر و جهانی بزرگ در جهانی کوچک است. خیانت است که تنها ظاهر جسمانی او را بنگریم و از آن همه استعدادهای عقلی و عاطفی و سرانجام از روان غفلت کنیم و بر روی آن شعله پر فروغ انسانی خاکستر سرد بپاشیم.»

بر اساس مقدمه كتاب، «ممکن است بسیاری از شواهدی که با استفاده از کتاب ها و جراید و مجلات قبل از انقلاب در این کتاب آمده، با شرایط امروز جامعه انقلابی و به پا خاسته ما، به ویژه نسل انقلاب، موافق نباشد، ولی از یک طرف مطالعه و ملاحظه آن ها برای کسانی که در آن ایام و در آن سال ها، در سن و سالی نبوده اند که بتوانند شناخت روشنی از آن وضعیت نابهنجار داشته باشند، بسیار مفید است؛ چرا که تا انسان از محیط تربیتی و شرایط بد آن روز، آگاهی نداشته باشد، نمی تواند قدرشناس واقعی نعمت موجود باشد و در پیشبرد و تکمیل آن، کوشا و پویا باشد.»

فهرست و محتوای کتاب

علاوه بر این که مطالب این کتاب درباره جوان و مسائل آنان است، از دوران کودکی نیز غفلت نشده است. فصل اول کتاب «تربیت نسل نوخاسته در اندیشه والای علوی» نام دارد و بحث «سلامت بدن، روح، فکر، عقیده سالم و سلامت اخلاق» را در بر می گیرد.

فصل دوم این كتاب نیز با عنوان «تربیت اخلاقی و مبانی دینی» به بررسی تربیت اخلاقی و دینی، پرورش اخلاق در پرتو مذهب می پردازد.
همچنین مباحث «نیایش در قرن بیستم، سیمای غرب، طرز تفکر پدران و مادران، اسلام و مسئله تربیت، پرورش و آموزش جنسی و یک برنامه هفت مرحله ای از سن سه سالگی تا هفت سالگی» نیز در این کتاب بررسی می شود.

محتوای این کتاب درباره جوان، با تکیه بر منابع غنی اسلامی تدوین شده؛ قرآن کریم، نهج البلاغه، دیوان منسوب به امام علی (ع)، اندیشه های اسلامی، نهج الفصاحه، روانشناسی کودک، مکتب تشیع، مکارم الاخلاق، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، نیایش و کتاب بحارالانوار، برخی از منابع مهم تالیف این کتاب اند.

منبع اقتباس مقاله: پایگاه پژوهش های معنوی؛ ویکی نور؛ خبرگزاری کتاب ایران