زمان حرف زدن کودک از چند ماهگی است؟ نوزادان از چه زمانی حرف می زنند؟ قبل از آنکه در مورد زمان شروع حرف زدن کودک توضیح دهیم، لازم است بدانید هر کودکی با سرعت رشد مخصوص به خود پیشرفت می کند؛ دلایل زیادی از جمله مسائل ژنتیکی، سابقه خانوادگی، کامل یا نارس بودن کودک و یا برخی بیماری ها، همگی می تواند بر سرعت پیشرفت کودکان موثر باشند و بنابراین باید با هر کودکی به شیوه خود رفتار کرد. با این حال یک سری معیارهای کلی برای هر مهارتی مانند زمان راه رفتن و حرف زدن کودک تعیین شده است تا بتوان به موقع جلوی مشکلات احتمالی را گرفت.
تفاوت زمان حرف زدن کودکان پسر و دختر
قبل از بررسی موضوع حرف زدن کودک، ضروریست تا به تفاوت دختر و پسر در این زمینه اشاره شود. همانطور که می دانید، سرعت رشد دختران به مراتب از پسران بیشتر است. از این رو انتظار می رود زمان حرف زدن کودک دختر، زودتر از زمان حرف زدن کودک پسر باشد. به طور کلی پسران دیر حرف می زنند و این به خاطر شکل پیشرفت مغزی آنهاست و دلیل بر مشکلات گفتاری آنها نیست.
سن حرف زدن کودک پسر
به طور کلی، پسران بیشتر از دختران در معرض تاخیر در گفتار یا زبان هستند. تحقیقات نشان می دهد که زنان به طور متوسط دایره لغات بیشتری دارند، مهارت ها و کلمات را سریع تر به دست می آورند و همچنین در مهارت های گفتگو، از مردان جلوتر هستند. بنابراین طبیعی است که در زمان صحبت کردن کودک با جنسیت های مختلف نیز این تفاوت مشاهده شود و جای نگرانی نیست.
سن حرف زدن کودک دختر
اما باید به یک موضوع توجه داشت اگرچه سن حرف زدن کودک پسر کمی دیرتر از سن حرف زدن کودک دختر است اما در بسیاری از موارد، تاخیر نامحسوس است و منظور این نیست که اگر یک دختر در ۱۸ ماهگی حرف می زند، یک پسر در سه سالگی صحبت می کند! اگر احیانا پسر شما تا دو سالگی هنوز هیچ کلمه ای نمی گوید، باید برای اطلاع از علت دیر حرف زدن کودک پسر به پزشک مراجعه کنید.
سیر تکاملی حرف زدن کودک از تولد تا دو سالگی
۱-حرف زدن کودک از لحظه تولد تا ۲ ماهگی
نوزادان از همان ابتدای تولد، شروع به تولید آواهایی از خود می کنند( آواهایی مانند انگه، قان و… که همه ما آنها شنیده ایم). جنین در رحم مادر هم به صدای مادر واکنش نشان می دهد و همچنین صحبت های اطرافش جرقه ای برای شروع حرف زدن او را شکل می دهند. وقتی با نوزاد یک با دو ماهه به آرامی حرف می زنید، خواهید دید که او به حرف زدن شما دقت می کند و گاهی تلاش می کند که صحبت کند. این دوران، از جذاب ترین و شیرین ترین روزهای بزرگ شدن کودک شماست.
۲-حرف زدن کودک از ۲ ماهگی تا ۳ ماهگی
در این دوره زمانی، نوزاد با گریه کردن هر چیزی را که نیاز دارد طلب می کند. در اصل حرف زدن کودک با گریه کردن شروع می شود. البته گریه کردن او، مدل های متفاوتی دارد. گریه نوزاد شما نشان دهنده چه چیزی است؟ گریه کوچک و کم صدا ناشی از گرسنگی بچه است. گریه ای که شدید باشد و سه ساعت طول بکشد نشان دهنده قولنج و درد است. در واقع نوزاد در حالی که گریه می کند با مادر صحبت می کند.
۳-حرف زدن کودک در ۳ تا ۴ ماهگی
در این مرحله او کمی پیچیده تر حرف می زند؛ صداهایی (مثل بب، مم یا آ) را می تواند بیان کند. مادر در این ماه، بیشتر با این آواها آشنا می شود و می تواند به کمک آنها نیاز کودک خود را بشناسد. در این ماه، سبک صحبت کردن او کمی کامل تر از ماه سوم است. در این ماه مادر با این صداها بیشتر آشنا می شود و با کمک آنها می تواند نیازهای فرزندش را درک کند. اگر کودک شما هنوز نمی تواند این صداها را بگوید نگران نباشید، گاهی این روند تا شش ماه طول می کشد.
۵-حرف زدن کودک در ۵ تا ۶ ماهگی
در پنج تا شش ماهگی، حرف زدن کودک به این صورت است که انگار می خواهد تُن صدای خود را بالا می برد. اگر دقت کرده باشید بچه جیغ می زند و صداها را بلند ادا می کند و در تلاش است که نسبت به چهره اطرافیان واکنش نشان دهد. در این ماه با او بیشتر صحبت کنید تا زودتر به حرف زدن بیاید.
۶-حرف زدن کودک در ۶ تا ۱۲ ماهگی کودک
در این چند ماه از ۶ ماهگی تا یک سالگی، کم کم نوزاد شروع به حرف زدن می کند. حرف های ترکیبی دارد؛ به طور مثال حرف های بَ مَ را ترکیبی می گوید و این حرف های ترکیبی را تا دوازده ماهگی کامل بیان می کند. حرف زدن کودک طوری است که صدای خود را بم می کند. گاهی بلند و گاهی کوتاه حرفی را بیان می کند.
ترکیب صداها در قالب یک کلمه صحیح بیان می شود. تا یک سالگی چند کلمه مثلا آب، مادر، پدر، بابا و دیگر کلمات ساده تر صحبت می کند. البته چنین نوزادانی نادر هستند. اگر کودک شما این کلمات را نمی گوید، جای نگرانی نیست. فقط باید بدانید که چگونه صدا را کم و زیاد کنید.
وقتی با کودک صحبت می کنید، او به شما پاسخ می دهد؛ مثلاً از او بپرسید که آیا آب می خواهد، او با تکان دادن سر یا کلماتی مانند الف پاسخ می دهد. برخی از نوزادان به طرز شگفت انگیزی تا سن یک سالگی واژگان زیادی را یاد می گیرند که نشانه هوش کلامی بالای آنهاست. البته برخی کودکان این روند را تا دو سالگی انجام می دهند.
۷-حرف زدن کودک تا ۱۴ ماهگی
کودک وقتی یک سالگی را طی می کند، مرحله رشد کلامی اصلی را پشت سر گذاشته است. مادر تمام حواسش به نوزادش است و به خوبی رشد ماه به ماه کودک را درک می کند. از این زمان حروف ترکیبی را همراه با حرکات دست انجام می دهد تا مفهوم چیزی را که می خواهد برساند. در این زمان بیشتر به شکل حرکات اشاره نیازهای خود را بیان می کند.
معمولا در این سن به هر چیزی که می خواهد اشاره می کند. او برای هیچ چیز گریه نمی کند؛ زیرا نیاز خود را به شیوه ای جدید بیان می کند. اگر کودک سعی می کند چیزی را از طریق دست اشاره و نشان دادنش با دست به شما بگوید، همان حرف را با نام درست بگویید تا به صحبت کردن کودک کمک کند. اگر کودک به ۱۵ ماهگی رسید و یک کلمه صحبت نکرد باید توسط پزشک معاینه شود.
۸-حرف زدن کودک از ۱۵ تا ۱۶ ماهگی
در این ماه ها، کودک باید بتواند مامان را بگوید. واو، نون، دال و چنین حروفی را به خوبی بیان کند. از او سوال کنی که «آیا من را دوست داری» سرش را به نشانه پاسخ تکان دهد. شاید او معنی سوال شما را درک نکند اما وقتی شما در مقابل تکان دادن سر او واکنش می دهید، دوباره تکرار می کند. این کاملا طبیعی است. در این سن هر سوالی که از کودک بپرسید را با تکان دادن سر به معنی بله یا خیر پاسخ می دهد.
۹-حرف زدن کودک در ۱۸ ماهگی
در ۱۸ ماهگی، کودک می تواند با گفتن کلمه آب تشنگی خود را ابراز کند. شما می توانید کلماتی مانند گرم یا سرد را در مورد صفت ها بگویید یا کلماتی مانند ب ب ر، برای مثال در مورد غذا بگویید. این کلمات نیاز او را برآورده می کند. گفتار کودک کاملتر می شود و می تواند نام اعضای خانواده را تلفظ کند. مثل آبجی یا برادر.
۱۰-حرف زدن کودک از ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی
گفتار کودک شما در این ماه ها، شکل جدیدی به خود می گیرد. او می تواند دو کلمه را همزمان بگوید. کلماتی که اکثر بچه ها بیان می کنند و رایج هستند مانند بابا دوست، بابا داد یا مامان بابا و … کودک می تواند احساس تعلق داشته باشد و در مورد چیزهایی که متعلق به اوست صحبت کند، درست مثل بستنی من، پدرم یا مادرم. در دو سالگی جملات سه کلمه ای می گویند.
کودک تا ۱۰۰ کلمه می داند. در مورد فعل و فاعل اشتباه می کنند، مثل افتادم، پدرم، اما معنی را می رسانند. در این مرحله به والدین یا اطرافیان کودک توصیه می شود که به خوبی با کودک صحبت کنند. در برخی موارد کودک ۵ ساله به صورت کودکانه صحبت می کند و کلماتی مانند کلمه جوجو را اشتباه تلفظ می کند که درستش جوجه، بهتر است با کلماتی مانند جوجه صحبت شود.
حرف نزدن کودک تا چه سنی طبیعی است؟
اکنون که دیدید زمان شروع به حرف زدن کودک تقریباً چه زمانی است سوال دیگری که پیش می آید این است که چه زمانی باید نگران شد؟ یا دیرترین زمان حرف زدن کودک چه زمانی ست؟ چه کنیم اگر کودک حرف نمی زند؟ تعیین زمان مناسب حرف زدن کودک تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد که در پیش تر به آن ها اشاره شد.
با این حال اگر درک گفتار کودک شما سخت تر از حد انتظار برای سن او است، بهتر است با پزشک مشورت کنید. در یک روند طبیعی انتظار می رود که رشد کلامی کودک در دو سالگی به حدی شده باشد که تا ۵۰ درصد از کلامش را درک کنید و تا ۳ سالگی این مقدار به حداقل ۷۵ درصد می رسد و ۴ سالگی سنی است که بیشتر کلمات کودک قابل درکند.
دلایل دیر حرف زدن کودکان
برای رفع مشکل تاخیر در صحبت کردن، باید بدانیم که چه عواملی باعث دیر حرف زدن کودک می شود و ریشه های آن را پیدا کنیم. هرچند که سرعت رشد و توانایی بچه ها یکسان نیست، اما دیر حرف زدن می تواند نشانه ای از مشکلات فیزیکی یا ذهنی باشد و برای همین، نیاز به بررسی دقیق دارد. در ادامه، به دلایل احتمالی این تاخیر اشاره می کنیم:
۱-مشکلات ساختار دهان
دیر حرف زدن کودک می تواند نشانه ای از وجود مشکل در ساختار دهان، زبان یا کام او باشد. بعضی از کودکان هم دچار مشکل آنکیلوگلوسیا (ankyloglossia) هستند و زبانشان در بازگویی برخی از حروف بند می آید. در این وضعیت، زبان به سقف دهان می چسبد و امکان صحبت کردن برای کودک سخت می شود. در نتیجه، گفتن و ادای برخی حروف، دشوار و نشدنی خواهد بود.
۲-کم شنوایی
کودکی که کلمات و صداها را به خوبی نمی شنود، در بازگویی و ادای کلمات هم ناتوان و دچار مشکل خواهد بود. یکی از نشانه های کم شنوایی این است که وقتی او را صدا می کنید، هیچ واکنشی بروز نمی دهد. یا زمانی که از یک وسیله نام می برید، توجهی از خود نشان نمی دهد، اما اگر با ایما و اشاره یا ادا درآوردن، صحبت کنید، به شما واکنش نشان می دهد. دقت کنید که اینها تنها علامت های کم شنوایی و اختلال در صحبت کردن نیستند؛ بنابراین، اهمیت مراجعه به پزشک و چکاپ شنوایی و توانایی های گفتاری کودکان بسیار مهم است.
۳-اختلالات زبان و گفتار
برخی از اختلالات زبانی و گفتاری، باعث دیر حرف زدن کودک می شوند. بعضی از کودکان در حوالی ۳ سالگی، قدرت درک کلام دیگران را دارند، اما خودشان حرف نمی زنند. آنها می توانند ارتباطات غیرکلامی برقرار کنند، اما ناتوانی در صحبت کردن نشان می دهد که احتمالا دچار نوعی اختلال گفتاری هستند.
بعضی از کودکان هم برخی کلمات را ادا می کنند، اما نمی توانند آنها را با سیری منطقی و در قالب عبارتی معنی دار بگویند. این دسته از بچه ها هم احتمالا دچار اختلالات زبانی هستند. برخی از مشکلات زبانی و گفتاری، ریشه در اختلالات مغزی دارند و حاکی از نوعی ناتوانی یادگیری هستند. یکی از دلایل چنین مشکلات و اختلالاتی، تولد زودهنگام است. در واقع، احتمال دیر حرف زدن کودک نارس، بیشتر از کودکان دیگر خواهد بود.
۴-فقدان تحریک
حرف زدن، واکنشی ارتباطی است؛ یعنی زمانی که دیگران با ما صحبت می کنند، با سخن گفتن جواب آنها را می دهیم و یک ارتباط شکل می گیرد. نقش محیط در توانایی صحبت کردن و رشد اهمیت زیادی دارد.
اگر کودک در محیطی رشد کند که با او صحبت نمی شود، مورد توجه نیست و در تعامل با اطرافیان قرار ندارد، ممکن است دچار مشکلات کلامی هم بشود. فقدان تحریک یا نبود کسانی که به درستی و مداوم با کودک ارتباط کلامی برقرار می کنند، روی صحبت کردن او اثر منفی می گذارد.
۵-اختلالات طیف اوتیسم
در بسیاری از کودکان مبتلا به طیف اوتیسم هم اختلالات گفتاری و زبانی دیده می شود. برخی از نشانه های مشکلات گفتاری کودکان مبتلا به این اختلال عبارتست از: تکرار عبارت ها، بروز رفتارهای تکراری و وجود اختلال در تعاملات اجتماعی.
۶-مشکلات عصبی
بعضی از اختلالات عصبی، روی عضلات مورد استفاده برای حرف زدن کودک، اثرات منفی می گذارند. از جمله مشکلات و اختلالات عصبی که صحبت کردن کودک را با مشکل مواجه می کنند، عبارتند از: فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و آسیب های مغزی تروماتیک.
۷-ناتوانی های ذهنی
اختلالات مربوط به حافظه، تمرکز یا توجه و یادگیری باعث حرف نزدن کودک می شوند. گاهی اوقات، مشکلات و ناتوانی های ذهنی باعث دیر حرف زدن کودک می شوند. اگر کودک شما صحبت نمی کند، شاید دچار نوعی ناتوانی ذهنی است و مشکلی شناختی دارد. منظور از مشکلات شناختی اختلالاتی مربوط به حافظه، توجه، تمرکز، یادگیری، تصمیم گیری و حل مسأله است.
۸-دوزبانه بودن
دیر حرف زدن کودکان دو زبانه هم موضوع رایجی است. رشد در محیط دوزبانه می تواند عاملی برای تاخیر در صحبت کردن باشد. کودکی که در چنین محیطی قرار می گیرد، باید دو زبان مختلف را به طور همزمان پردازش کند. این روند کمی دشوار است و ترکیب کلمات و ساختن جملات را کُندتر می کند.
۹-کمبود برخی مواد و ویتامین ها
تغذیه هم نقش مهمی در رشد توانایی های مختلف کودکان دارد. کمبود این مواد و ویتامین ها می تواند باعث دیر حرف زدن کودک شود: ویتامین های A، C و E اسیدهای چرب امگا ۳، آهن، روی. این مواد به عملکردهای شناختی و سلامت اعصاب کودکان کمک می کنند. کمبود هر یک از اینها ،روی توانایی صحبت کردن و یادگیری کلمات اثر منفی می گذارد.
دیر حرف زدن کودک و روند تشخیص آن
با مراجعه به دکتر برای دیر حرف زدن کودک، مانع از ایجاد سدهای ارتباطی میان او و دیگران شوید. توصیه می شود کودکان در سنین ۹ ماهگی، ۱۸ ماهگی و ۳۰ ماهگی مورد معاینه و بررسی قرار بگیرند تا از صحت و سلامت گفتار و زبانشان اطمینان حاصل شود.
۱۰ تا ۲۰درصد کودکان ۲ ساله، دچار تاخیر در صحبت کردن کامل و متناسب با سن خود هستند. در این میان، شمار پسرانی که دیرتر حرف می زنند، ۳ برابر دختران است. برای تشخیص دیر حرف زدن، نیاز به مراجعه منظم به پزشک است تا چکاپ و بررسی های لازم را انجام بدهد.
برای تشخیص دیر حرف زدن کودک، پزشک اطفال، دهان، کام و زبان کودک را بررسی می کند. معاینه سطح شنوایی بچه ها هم برای ارزیابی وضعیت گفتار و زبان آنها ضروری است. در برخی موارد، پزشکان برای رسیدن به نتیجه نهایی، از این متخصصان کمک می گیرند: شنوایی سنج، متخصص مغز و اعصاب و آسیب شناس گفتار و زبان.
درمان دیر حرف زدن کودکان
تجربه دیر حرف زدن کودک معمولا برای والدین سخت و نگران کننده است، اما نباید ناامید و نگران باشند؛ چرا که راهکارها و روش های مختلفی برای درمان دیر حرف زدن کودک وجود دارد. بنا به این که علت ماجرا چیست و چرا چنین وضعیتی به وجود آمده، از اقدامات مختلفی مانند موارد زیر استفاده می شود:
گفتاردرمانی
معمولا نخستین درمان پیشنهادی، مراجعه به مراکز گفتاردرمانی است. اگر مشکل کودک محدود به گفتار باشد، این روش کافی و مفید خواهد بود. اگر به موقع از این خدمات درمانی استفاده کنید، مشکل کودک با سرعت مناسب و پیش از رفتن به مدرسه حل می شود. گفتاردرمان ها به طور مستقیم با کودک تمرین می کنند و به والدین و مراقبان او هم نکات لازم برای پیشبرد درمان را آموزش می دهند.
درمان مشکلات زمینه ای
در برخی از کودکان، مشکلات حرف زدن، ریشه در ابتلا به اختلال و بیماری های دیگری دارد. بنابراین، برای درمان تاخیر در حرف زدن کودک، باید به عامل اصلی پرداخت. برای نمونه، با رفع این مشکلات، امکان درمان دیر حرف زدن به وجود می آید: رفع مشکلات شنوایی، درمان بیماری های ساختار زبان و دهان، انجام اقداماتی مانند کاردرمانی و فیزیوتراپی، مدیریت و درمان اختلالات عصبی مختلف کودک.
توصیه هایی به والدین و مراقبان کودک
نقش محیط و افرادی که با کودک زندگی می کنند، در شکل گیری توانایی کلامی او بسیار پررنگ است. اقدامات زیر می توانند به حرف زدن بهتر کودک و درمان تاخیر کلامی کمک کنند:
- با کودک به طور مستقیم حرف بزنید و او را مخاطب قرار بدهید.
- زمانی که کسی از کودک چیزی می پرسد، به جای او جواب ندهید.
- هنگام حرف زدن، از حرکات و اشاره کردن به اشیا هم کمک بگیرید.
- از کودک سوال بپرسید و به او زمان و حق انتخاب در پاسخگویی بدهید.
- برای کودک کتاب بخوانید و تصاویر کتاب را به او نشان و توضیح بدهید.
- زمان صحبت با کودک، صبور باشید و تمام تمرکز خود را به حرف زدن او معطوف کنید.
- حتی اگر متوجه خواسته کودک شده اید، صبر کنید تا او به طور کامل برایتان توضیح بدهد.
- اشعار و ترانه هایی برای کودک بخوانید که ساده هستند و امکان تکرار آنها برایش وجود دارد.
- به جای اصلاح مستقیم اشتباهات کلامی بچه ها، سعی کنید که واژه و جمله صحیح را برایش تکرار کنید.
- فضایی برای معاشرت بیشتر کودک با بچه هایی فراهم کنید که از مهارت های کلامی و گفتاری خوبی برخوردارند.
جمع بندی
روند شروع حرف زدن کودک، متناسب با سرعت رشد مخصوص به خود او پیشرفت می کند. در سه ماه اولیه، کودک تنها با گریه ارتباط برقرار می کند و پس از آن، با آواها آشنا می شود. از حدود ۵ تا ۱۲ ماهگی، از کلمات ترکیبی استفاده نموده و در دو سالگی دامنه لغتش به ۱۰۰ کلمه می رسد. این روند تکاملی در سالهای بعد ادامه می یاید. عوامل مختلفی سبب دیر حرف زدن کودک می شوند که مراجعه به موقع به پزشک و تشخیص آن، نقش مهمی در درمان سریع دارد.
منابع اقتباس: گهواره نت؛ نی نی بان شاپ؛ درمانکده
