کتابشناسی خانواده؛ آشنایی با سه کتاب با محوریت خانواده

کتابشناسی خانواده فرصتی برای آشنایی با منابع ارزشمند و دیدگاه های علمی درباره شکل گیری، پویایی و استحکام خانواده فراهم می کند. کتاب های این حوزه با پرداختن به موضوعاتی مانند روابط زوجین، تربیت فرزند، مهارت های ارتباطی، مدیریت تعارض و سلامت روان اعضای خانواده، به افزایش آگاهی و تقویت توانمندی افراد در مواجهه با چالش های زندگی خانوادگی کمک می کنند. مطالعه و انتخاب منابع معتبر در حوزه کتابشناسی خانواده می تواند زمینه ساز شناخت عمیق تر روابط خانوادگی، بهبود تعامل میان اعضا و ایجاد محیطی سرشار از آرامش، تفاهم و امنیت عاطفی باشد.

کتاب جنگ علیه خانواده

عنوان: جنگ علیه خانواده
مولف: ویلیام گاردنر
مترجم/ محقق: معصومه محمدی
ناشر: انتشارات مرکز تحقیقات زن و خانواده
سال نشر: ۱۳۹۲
نوبت نشر: اول
محل نشر: قم
تعداد صفحات: ۶۰۰ صفحه

بحران فزاینده فروپاشی نهاد خانواده، افزون بر آن که بنیان های تمدن غرب را متزلزل کرده، به دلیل توسعه ارتباطات، سایر جوامع را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این بحران، شمار رو به افزایشی از جامعه شناسان و اندیشه وران را بر آن داشته تا به واکاوی علت ها و عوامل این پدیده بپردازند و دیدگاه های خود را در قالب کتاب، مقاله یا سخنرانی در اختیار جامعه قرار دهند. کتاب جنگ علیه خانواده نوشته ویلیام گاردنر، یکی از این دست آثار است که در حوزه کتابشناسی خانواده مطرح است.

گاردنر دارای مدرک دکتری از دانشگاه استانفورد آمریکا است. او از سال ۱۹۷۱ میلادی در همین دانشگاه و نیز دانشگاه یورک به تدریس اشتغال داشته و دارای کتاب ها و مقالات متعدد در زمینه های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است.

نویسنده کتاب جنگ علیه خانواده، در اثر ۶۰۰ صفحه ای خود، به گونه ای تفصیلی به بررسی علت های بروز بحران فروپاشی خانواده در غرب، به ویژه آمریکا و کانادا، پرداخته و در طی نوزده فصل کتاب، با انتقاد از نظریه های فلسفی فراگیر، سیاست های آموزشی، اقتصادی، فرهنگی، گروه های فشار فمینیستی و لابی همجنس بازان، سکوت یا همراهی کلیسا، نظام تقنینی و قضایی و …، راهکارهایی را برای کند کردن روند بحران و مهار آن پیشنهاد می کند.

در ترجمه اثر، تلاش شده تا مباحث اصلی و کلیدی کتاب استخراج شده، و هم چنان که در مقدمه مترجم آمده، از ذکر جزئیات و مباحث حاشیه ای یا مطالبی که خاص خوانندگان بومی بوده، خودداری شود.

نویسنده کتاب در فصل هفدهم، به بررسی دقیق اندیشه حاکم بر کلیسا، به ویژه کلیسای پروتستان، و عملکرد آن که به طور عمده سکوت در برابر انحراف های فکری و عملی یا همراهی با آن ها است، می پردازد.

نقش قوانین و قوه قضاییه در تبدیل رویه های نادرست به امور قانونی و درست، موضوعی است که در فصل هجدهم کتاب با آن برخورد می کنیم. در این فصل، حقوق محوری، به عنوان یکی از علت های آسیب رسانی به نهاد خانواده مطرح می شود و از وضع قوانین در سطح فردی، جمعی، کشوری، و بین المللی برای بالا بردن میزان مطالبات فردی انتقاد به عمل می آید.

سرانجام، در آخرین فصل کتاب، نویسنده با برشمردن گزینه های پیش رو، از همگان جهت اقدام برای مقابله با بحران گریبانگیر جامعه، دعوت به عمل می آورد.

در مقدمه ناشر، انگیزه ترجمه کتاب به زبان فارسی آمده است:

«انگیزه دفتر مطالعات و تحقیقات زنان از انتشار آثاری از این دست، تقویت حوزه مطالعات آکادمیک خانواده و ارائه اطلاعاتی به جامعه علمی و مدیران کشور از پیامدهایی است که اتخاذ الگوهای توسعه و سیاست های دولت رفاهی بر خانواده بر جای گذاشته است تا از تکرار تجربه های تلخ دیگران پرهیز شود».

در واقع این نگرانی برای اندیشمندان جوامعی چون جامعه ما هم هست که تجربه تلخ سستی بنیاد خانواده که در غرب اتفاق افتاده، برای ما هم تکرار شود.

اما خود نویسنده در فصل اول کتاب “دولت رویاروی خانواده” می نویسد:

«گرچه در جامعه امروزی، این فرد است که واحد سیاسی بنیادین را تشکیل می دهد، واحد بنیادین اجتماعی در طول تاریخ، خانواده بوده؛ یعنی همان واحد دیرپای متشکل از یک زن و مرد ازدواج کرده و فرزندانشان که همگی با هم در یک خانه زندگی می کنند و… در سر تا سر این کتاب خواهیم دید که به نام اصول متعالی، سردرگمی نو میان این واحدهای بنیادین سیاسی و اجتماعی که در نظام های انحصارطلب آشکار و در میان نظام های دموکراسی پنهان است، چیزی جز اندوه برای جامعه ما به بار نیاورده است.

واقعیت انکارناپذیر دیگر، جنگ خواسته یا ناخواسته ایست که از دیرباز از سوی گروه های کوچک اما قدرتمند، علیه ارزشمندترین و اولین نهاد اجتماعی ما به راه افتاده است. برخی از آنان، فعالانه ضد خانواده رایزنی می کنند یا به دانش آموزان ما آموزند که برای خانواده احترام قائل نباشند یا حتی خانواده را نماد ستم غربی یا مظهر شر و یا نوعی زندان خانگی بشمار می آورند. آن ها در مجموع می خواهند خانواده را به طور کامل در هم بشکنند و گمان می کنند که همه افراد در قبیله ای یکدست تحت نظارت حاکمان خیرخواه، سعادتمندتر هستند».

از نظر گاردنر، دولت های امروزی ضد خانواده اند و همچنین پندارها و تصورات نادرستی از مفاهیمی چون فردگرایی، آزادی، نسبی گرایی، روشنگری، برابری و … ضد خانواده است.

گاردنر پدیده هایی چون فمینیسم تندرو را هم ضد خانواده می داند که زنان را مقابل خانواده قرار می دهد و همچنین همجنس بازی، سقط جنین یا نسل کشی نامریی. او در فصل های مختلف کتاب به تفصیل از این تقابل ها سخن گفته است. او به تفصیل نشان داده که نهاد آموزش و پرورش در مقابل خانواده قد علم کرده است و بسیار زیرکانه بین بچه ها و والدین جدایی می اندازد و آموزش های جنسی را یکی از ابزارهای قوی این جدایی افکنی می داند.

از نظر او حتی کلیسا در جامعه مدرن در مقابل خانواده است؛ کلیسایی که از معنویت به دورافتاده است. از میان تمام نهادهای ما این کلیسای مسیحی است که می بایست به شدیدترین وجه از خانواده در جامعه دفاع و تمام گمراهی های دنیای روشنفکرانه یا سیاسی را از این مسیر دور می کرد. هر چه باشد، در مسیحیت، مهمترین ارتباط‌های الاهی بر پایه خانواده قرار دارد و الگوی خانواده متشکل از پدر، مادر و فرزندان با مسیحیت آمیخته است و دقیقا همان طور که کلیسا از ارزش های جاودان دفاع می کند (باید دفاع کند) خانواده طبیعی، نخستین نهاد انسانی در جهان است که این ارزش ها آن جا پا می گیرد.

با این همه، تقریبا تمام تغییرات سریع و ناتوان ساز در تفکر کلیسای مدرن که فقط می توان بخشی از آن را این جا بررسی کرد به طرز بارزی ضد خانواده است. کلیسا که باید از این ساختار اولیه ارزش سازی و ماندگار کردن ارزش ها که نامش خانواده است، دفاع کند، خود نیزدر فساد اجتماعی معاصر مشارکت دارد».

کتابشناسی خانواده

عنوان: کتابشناسی توصیفی روان شناسی خانواده
مولف: علیرضا فاصلی مهرآبادی با همکاری سید حسین حیدری خورمیزی و مصطفی محسنی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات موسسه امام خمینی (ره)
سال نشر: ۱۳۹۶
نوبت نشر: اول
محل نشر: قم

کتابشناسی خانواده و توصیف کتاب های علمی و معتبر و معرفی کتاب های مفید و کاربردی در زمینه خانواده با نگاه روان شناختی، هدف نگارنده از نگارش این کتاب است.

بخش نخست به توصیف کتاب هایی در زمینه های «ازدواج و مشاوره ازدواج» اختصاص دارد. در بخش دوم به بُعد دیگری از موضوعات مرتبط با کتابشناسی خانواده پرداخته شده است. در این بخش، به معرفی کتاب هایی با موضوعات «زن، مرد، تفاوت های جنسی و روابط خانواده» پرداخته است. کتاب های مربوط به «خانواده و فرزندان» بخش سوم را در بر می گیرد.

بخش چهارم به کتاب هایی در زمینه «زوج درمانی، خانواده درمانی و مشاوره خانواده» می پردازد که بیشترین حجم کتاب ها را این بخش به خود اختصاص داده و در بخش پنجم به کتاب های «آسیب شناسی خانواده» را پرداخته است. بخش ششم شامل معرفی کتاب های «خانواده و مسائل جنسی» می شود.

بخش هفتم کتاب های «خانواده، دین و فرهنگ» را تبیین می کند. کتاب هایی که «سنجش و خانواده» را توصیف می کند در بخش هشتم گنجانده شده و در پایان، بخش نهم با عنوان «سایر موارد» به معرفی کتاب های غیر روان شناسی مربوط به خانواده پرداخته است.

کتاب «کتاب شناسی توصیفی روان شناسی خانواده» اثر ارزشمندی در حوزه کتابشناسی خانواده است که  توسط علیرضا فاصلی مهرآبادی با همکاری سید حسین حیدری خورمیزی و مصطفی محسنی در قطع وزیری با ۵۶۸ صفحه تالیف و به زیور طبع آراسته شده است.

کتاب خانواده در نگرش اسلام و روان شناسی

عنوان: خانواده در نگرش اسلام و روان شناسی
مولف: محمدرضا سالاری فر و با نظارت محمد غروی و محمدکاظم عاطف وحید
مترجم/ محقق: ***
ناشر: انتشارات سمت
سال نشر: 1396
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران
تعداد صفحات: ۶۰۰ صفحه

کتاب دیگر در حوزه کتابشناسی خانواده، کتاب خانواده در نگرش اسلام و روان شناسی است. این پژوهش، به منظور آموزش مسائل روان شناختی و دینی به خانواده ها و به عنوان منبع کمک درسی برای دانشجویان رشته روان شناسی تالیف شده است.

خانواده یکی از نظام های اولیه جوامع بشری است که با وجود دگرگونی های اساسی، در هدف ها و کارکردهای خود ثابت مانده است و هنوز در همه جوامع بیشترین اهمیت را دارد. خانواده، مناسب ترین نظام برای تأمین نیازهای مادی و روانی و معنوی بشر است که بهترین بستر را برای تأمین امنیت و آرامش روانی اعضا، پرورش نسل جدید، اجتماعی کردن فرزندان و برآورده ساختن نیازهای عاطفی افراد فراهم ساخته است. در عصر حاضر، نظام خانواده دچار چالش های اساسی شده، به گونه ای که حتی گاه اساس و هستی آن نیز زیر سؤال رفته است.

در بیشتر جوامع از جمله ایران، بر اثر دگرگونی های اجتماعی، صنعتی و علمی، مشکلات فراوانی برای خانواده ها پیش آمده است. اختلاف های خانوادگی، طلاق، فرزندان بی سرپرست و بزهکاری نوجوانان و جوانان، از وجود مشکلات اساسی در خانواده های ما خبر می دهد. برخی سنت ها، اصول اخلاقی و روش ها که بنیان خانواده را تقویت می کنند، ضعیف و کمرنگ شده اند. دوری از هویت ملی و دینی و پذیرش هویت های دنیاگرایانه و مخالف اصول اخلاق انسانی نیز افراد را تهدید می کند.

این مشکلات نشان می دهد خانواده ها برای رویارویی با پیچیدگی های زندگی کنونی نیازمند راهکارهای تربیتی و روان شناختی بسیاری هستند. نکته جالب توجه آن است که ما از پیشینه فرهنگی و علمی پربار و کارآمدی در این زمینه بهره مندیم. در مهمترین متون دینی ما، یعنی قرآن و سخنان پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع)، درباره اساسی ترین مسائل خانواده تا جزئی ترین آن ها سفارش های سازنده و متناسب با عصر حاضر، بسیار آمده است. این پژوهش به منظور آموزش مسائل روان شناختی و دینی به خانواده ها و به عنوان منبع کمک درسی برای دانشجویان رشته روان شناسی تهیه شده است. در این کتاب، افزون بر جدیدترین نکته های علمی روان شناختی درباره روابط اعضای خانواده و رشد و تربیت فرزندان، دیدگاه های اسلام در هر زمینه، در شش فصل آمده است.

نگارنده در فصل اول به نام نگاه اسلام به ازدواج، سیر تاریخی مباحث خانواده از دیدگاه اسلامی، تعریف خانواده، مراحل تحول خانواده، تعریف ازدواج و زمان مناسب آن از دیدگاه اسلام و نیز شرایط گزینش همسر در این مکتب را بیان کرده است.

در فصل دوم با عنوان آثار روان شناختی ازدواج، آثار روانی ازدواج مانند پاسخگویی به نیازهای جنسی، آرامش روانی، رشد و تکامل شخصیت، زمینه سازی برای تربیت فرزند و گسترش روابط اجتماعی از طریق خویشاوندی بررسی شده است.

در فصل سوم که ارکان خانواده نام دارد، به مسئولیت های متقابل زن و شوهر، مسئولیت های والدین، مسئولیت های فرزندان، سلسله مراتب در خانواده و مرزها در خانواده پرداخته شده است.

در فصل چهارم به نام راهکارهای اسلام برای کارآیی و رشد مطلوب خانواده، از نقش بینش های دینی در خانواده، راهکارهای اخلاقی و نیز آموزه های رفتاری اسلام برای کارآیی بیشتر و بهتر خانواده، سخن به میان آمده است.

فصل پنجم، تعالیم اسلام و مشکلات خانوادگی نام دارد که در آن، به عوامل مؤثر در اختلاف های خانوادگی و راه های پیشگیری و حل آن ها بنابر آموزه های اسلام اشاره شده است.

در فصل پایانی به نام نظام خانواده در اسلام، انواع خانواده از دیدگاه اسلام، آثار روان شناختی قوانین اقتصادی اسلام بر خانواده، خانواده های الگو در اسلام و طرح کلی نظام خانواده در اسلام بررسی شده است. این کتاب، یکی از آثار ارزشمند در حوزه کتابشناسی خانواده است.

منابع اقتباس مقاله: خبرگزاری مهر؛ پژوهش های معنوی: پورتال نشریات پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی؛ حبیبی، سلمان، کتابشناسی توصیفی زن و خانواده، قم، انتشارات دفتر عقل، چاپ یکم، 1387 ش؛ ص 245-247