کتابشناسی ادیان و مذاهب؛ معرفی برخی از آثار

کتابشناسی ادیان و مذاهب، از آن جهت اهمیت دارد که دسترسی منظم و دقیق به منابع مرتبط با تاریخ، عقاید، آموزه ها و تحولات ادیان و مذاهب را فراهم می کند و مسیر پژوهش را برای محققان و علاقمندان حوزه ادیان و مذاهب هموار می سازد. در کتابشناسی ادیان و مذاهب، ضمن معرفی و دسته بندی آثار معتبر، امکان شناخت بهتر منابع، بررسی دیدگاه های گوناگون و انجام پژوهش های مستند و هدفمند درباره ادیان و مذاهب فراهم می شود. بدین منظور در ادامه این نوشتار، به برخی از آثار در حوزه ادیان و مذاهب اشاره می شود.

1- کتاب تاریخ جامع ادیان

نویسنده: جان بایر ناس، مترجم: علی اصغر حکمت، ویراستار: پرویز اتابکی، ناشر: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، سال نشر: 1400، تعداد صفحات: 856

معرفی کتاب

تاریخ جامع ادیان تالیف جان ناس با ترجمه علی اصغر حکمت، در نوع خود کتاب منحصر به فردی است که در زمینه تاریخ جمیع ادیان، در دسترس دین پژوهان و دانشجویان فارسی زبان قرار دارد. در این ویراسته، کاستی های چاپ های نخست فارسی برطرف شده و با افزودن بخش های ترجمه نشده و نمایه ای به کتاب، موجبات مزید استفاده از آن فراهم آمده است. این کتاب دارای چهار بخش است:

بخش نخست: ادیان ابتدایی و گذشته

نویسنده در این بخش، جایگاه دین در دوره های پیش از تاریخ و فرهنگ های ابتدایی و نیز ادیان اقوام پیشین را بررسی کرده و در کنار این موضوع، دوازده ویژگی مشترک ادیان ابتدایی را که برخی از این ویژگی ها به گونه ای در ادیان بزرگ امروزی نیز وجود دارند، بررسی کرده است.

بخش دوم: مذاهب هند

در این بخش، به پیشینه تاریخی، مناسک، فرقه ها و تحولات ادیانی پرداخته است که خاستگاه آنها شبه جزیره هند می باشد؛ دین هایی چون هندوئیسم، جینیزم، بودیسم و آیین سیک ها.

بخش سوم: ادیان خاور دور

این بخش، درباره ادیان خاور دور است که مباحث آن به دین های چینیان مانند مذهب تائو، کنفوسیوس و شینتو اختصاص دارد.

بخش چهارم: ادیان خاور نزدیک

چهار دینی که ظهور آنها در منطقه خاور نزدیک (ایران، جزیره العرب، منطقه عمومی بیت المقدس وشام و مصر قدیم) بوده، در این بخش آمده اند. کیش زردشتی، مذهب یهود، آیین مسیحیت و دین اسلام، موضوع این بخش می باشد.

2- تاریخ مختصر ادیان بزرگ

نویسنده: فلیسین شاله، مترجم: منوچهر خدایار محبی، ناشر: طهوری، تعداد صفحه: 508، قطع کتاب: وزیری، سال انتشار: 1355، دوره چاپ: 2

مروری بر کتاب

کتاب تاریخ مختصر ادیان بزرگ، از مهمترین کتب، در مورد ادیان و مذاهب می باشد. بخش نخست کتاب، در مورد ادیان ابتدایی کهن همچون توتم پرستی و فتیش پرستی است و همچنین دین در مصر باستان مورد بعدی است که مورد مطالعه قرار گرفته است. بخش بعدی به تاریخ ادیان در هند پرداخته شده است.

دین ودا، دین برهمن، آیین بودا، دین هندو و برخی ادیان جدید هندی پرداخته شده است. ادیان چینی نظیر کنفوسیوس و تائوییسم، به همراه ادیان ژاپن همچون کیش شینتو، مباحث بخش بعدی را شامل می شود. پس از آن وارد بخش تاریخ ادیان در ایران شده و پس از بررسی ادیان زرتشتی، میتراییسم و مانوی، وارد تاریخچه کیش و ادیان در بین النهرین می شود. ادیان یونان و روم باستان بخش مهم دیگری از مباحث مطروحه در این کتاب است. ادیان ابراهیمی شامل یهودیت، مسیحیت و اسلام و البته فرقه های اسلامی، از دیگر بخش های مهم این کتاب مهند و ارزشمند می باشد.

فلیسین شاله (1954 – 1875م) جامعه شناس و استاد فلسفه در لیون فرانسه به دنیا آمد و آثار ارزنده ای را از خود به جا گذاشت. وی به دور دنیا سفر کرد و مدتی را در آسیای شرقی زندگی کرد و با مراسم و آداب مذهبی تمامی ادیان از نزدیک آشنا شد. این کتاب در سال 1947 در پاریس منتشر شد که با کتاب حاضر متفاوت است. مترجم این کتاب دکتر منوچهر خدایار محبی بعد از گذشت بیست سال از ترجمه اولیه، بار دیگر آن را در سال 1346 به چاپ رساند.

چاپ اول کتاب فلیسین شاله 15 فصل داشت در حالی که ترجمه فعلی، شامل 30 فصل است. مترجم با توجه به اطلاعات جدیدی که درباره تاریخ ادیان به دست آمده، فصول کتاب را کامل کرده و متن شاله را از فرانسه و ادیان دیگر را از انگلیسی و زبان های دیگر ترجمه و در پاورقی ذکر کرده است. بعضی فصل ها هم بدون دخل و تصرف آورده شده است تا نظر نویسنده درباره آن بدون کم و کاست بیان شده باشد.

از آن جمله است فصل آخر که نتیجه گیری است و نظر شاله از نظر تطبیق اصول معتقدات ادیان گوناگون در آن بیان شده است. معرفی ادیان مردم ابتدایی و دین مصریان قدیم، ادیان هند، چین، ژاپن، ادیان ایران و آسیای غربی، دین یهود، ادیان اروپا، مسیحیت و اسلام بخش های اصلی این کتاب را تشکیل می دهند.

3- مسیحیت شناسی مقایسه ای

نویسنده: محمدرضا زیبایی نژاد، انتشارات: سروش، قطع: وزیری، تعداد صفحه: 448، سال انتشار شمسی: 1397، نوع جلد: شومیز، سری چاپ: 4

معرفی کتاب

هدف از تحقیق حاضر، آن است که گزارشی از منابع اسلامی و مسیحی به دست دهد. در مورد منابع اسلامی در این پژوهش تنها به منابع روایی شیعه استناد شده است و نه اهل سنّت. در مجموع، این کتاب خواننده را با فضای حاکم بر تفکر مسیحی و مقایسۀ آن با باورها و برداشت های شیعی از مسیحیت آشنا می کند: بنی اسرائیل، مریم (س)، عیسی (ع)، رسولان، پولس، رهبانیّت، کتاب مقدّس، تحریف، بشارات، فرقه های مسیحی، کلیسا، آیین های مقدس، اعیاد مسیحی، تثلیث، تجسّد، نجات، و شریعت مفاهیم کلیدی این پژوهش و سرفصل های اصلی این مطالعۀ تطبیقی اند.

4- اخلاق در شش دین جهان

عنوان اصلی: Ethical issues in six reliyious traditions، نویسنده: منسکی ورنر و دیگران، مکان نشر: تهران، ناشر: اطلاعات، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1378

ریز موضوعات:

119 – 112 تفاوت های مردم تلقی از ادیان و نژادهای دیگر و برابری مردم در آیین هندو

193 – 185 تفاوت های مردم، تلقی از ادیان و نژادهای دیگر و برابری مردم در آیین بودا

253 – 246 تفاوت های مردم، تلقی از ادیان و نژادهای دیگر و برابری در آیین سیک

316 – 306 تفاوت های مردمی، تلقی از ادیان و نژادها، زنان و مردان در دین یهود

386 – 377 تفاوت های مردم، تلقی از ادیان و نژادها، زنان و مردان در مسیحیت

455 – 450 تفاوت های مردم، تلقی از ادیان و نژاده و زنان و مردان از نظر اسلام

5- ادیان و مکتب های فلسفی هند جلد اول

عنوان لاتین: Religons et philoso phies de l inde، پدید آورنده: شایگان داریوش، مکان نشر: تهران، نوبت چاپ: 4، تاریخ نشر: 1375 ش

ریز موضوعات: 15 – 1 ادیان هند

6- اسلام بین دو دیدگاه شرق و غرب

عنوان اصلی: Islam Betweeen East And West، مکان نشر: تهران، ناشر: وزارت امورخارجه، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1374 ش، موضوع اصلی: جهانی بودن اسلام / اسلام دفاعیه و ردیه ها

7- باورها و پرسش ها (جستارهایی در کلام جدید)

نویسنده: هادوی تهرانی مهدی، مکان نشر: تهران، ناشر: خانه خرد، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1378، موضوع اصلی: کلام شیعه امامیه عقاید / کلام شیعه امامیه – قرن 14

ریز موضوعات: 31 – 24 تعدد ادیان و دین خاتم

8- دین پژوهی، ج 1، (دفتر اول و دوم)

مترجم: خرمشاهی بهاءالدین و دیگران، مکان نشر: تهران، ناشر: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات، نوبت چاپ: 2، تاریخ نشر: 1375 ش، موضوع اصلی: دین – فلسفه / دین – مقاله و خطابه ها

ریز موضوعات:

199 – 165 پدیدار شناسی، دین، تاریخچه، فلسفی، تاریخ ادیان

308 – 300 تعدد ادیان

9- دین شناسی

نویسنده: جوادی آملی عبدالله و دیگران، مکان نشر: قم، ناشر: اسراء، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1381 ش، موضوع اصلی: فلسفه اسلامی / دین – فلسفه

ریز موضوعات:

191 – 189 عدم امکان تنوع ادیان، علت تعدد شریعت و منهاج

200 – 192 اقسام کثرت، امکان زندگی مسالمت آمیز پیروان ادیان

229 – 227 حقانیت ادیان و شریعت های گذشته

10- شناخت ادیان جلد اول

عنوان لاتین: Readinys in Reliyions، مکان نشر: قم، ناشر: سازمان مدارس علمیه خارج از کشور، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1378 ش، موضوع اصلی: ادیان، گروه عقاید سازمان حوزه و مدارس علمیه خارج از کشور

ریز موضوعات:

48 – 32 ادیان ابتدایی: فتیشیسم و آنیمیسم و توتمیسم

58 – 49 ادیان ابتدایی و سحر و ساحری و اعتقاد به مان و تابو

11- شناخت دانش ادیان

نویسنده: کلیم کیت – هانس و دیگران، مکان نشر: تهران، ناشر: نقش جهان، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1379 ش، موضوع اصلی: ادیان تطبیقی – مقاله و خطابه / دین – مقاله و خطابه ها

ریز موضوعات:

75 – 67 ماکس مولر، بنیانگذار رشته ادیان

100 – 87 روش تاریخی – تطبیقی در مطالعه ادیان

119 – 101 علم تاریخ ادیان

141 – 121 تاریخچه تحقیق در ادیان ابتدایی

160 – 143 تاریخچه رشته تاریخ ادیان

12- فلسفه دین

عنوان اصلی: philos ophy of religion، مکان نشر: تهران، ناشر: الهدی، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1376 ش، موضوع اصلی: دین – فلسفه، ویراستار: خرمشاهی بهاءالدین و دیگران

ریز موضوعات: 293 – 263 حقیقت در نظر ادیان مختلف

13- گزیده کتابشناسی توصیفی اسلامی

نویسنده: فدائی غلامرضا، مکان نشر: تهران، ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامی

ریز موضوعات:

-قادیانی، بابیت، بهائیت، کسرویت

-اسلام و ادیان، مذاهب و مکاتب دیگر

14- مدخلی بر کاوش در تاریخ ادیان

نویسنده: دراز، محمد عبدالله و دیگران، مکان نشر: تهران، ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1376، موضوع اصلی: دین

ریز موضوعات:

34 – 31 تاریخ ادیان و معارف دینی در عصر رومی و مسیحی

46 – 35 تدوین تاریخ ادیان و مسلمین و علم ادیان در اروپا

62 – 49 تعریف دین و معنای دین در تاریخ ادیان

168 – 162 ادیان و وظایف آنه در جامعه

218 – 171 پیدایش و تطور ادیان در طول تاریخ

312 – 291 رابطه اسلام و ادیان دیگر از نظر قرآن

15- همبستگی ادیان و مذاهب اسلامی

نویسنده: جناتی محمد ابراهیم، مکان نشر: قم، ناشر: انصاریان، نوبت چاپ: 1، تاریخ نشر: 1381 ش

ریز موضوعات:

58 – 7 وحدت و یگانگی اصل ادیان – علل اختلاف در پرستش خدا

36 – 28 اسلام و حقوق اهل ذمه – نقش اصول مشترک بین پیروان ادیان در همبستگی

44 – 37 درجات پیامبران – تعالیم مسیح – احترام اسلام به پیروان ادیان الهی

50 – 45 تعهدات متقابل بین پیروان ادیان و نقش دانشمندان در همبستگی بین ادیان

58 – 50 نقش همایش های دینی در همبستگی بین ادیان و شرایط و فوائد و موانع گفتمان های دینی

72 – 59 نقش گفتگوی بین ادیان در گفتگوی بین تمدنها

92 – 73 ازادی و حقوق بشر از دیدگاه ادیان و ائمه (ع)

16- ادیان و مذاهب در ایران باستان

نویسنده (ها): دکتر کتایون مزداپور و همکاران، تاریخ انتشار: فروردین ۱۳۹۵، تاریخ اولین نوبت انتشار: ۱۳۹۴، تعداد صفحات: ۶۰۴، برگزیده: شایسته تقدیر دومین دوره جشنواره علمی نشان دهخدا، 1395

توضیحات

اسناد و مدارک مکتوب کهن، از بودن ادیان و مذاهبی دیرینه در ایران باستان و یا سرچشمه گرفتن آنها از این خطه از جهان خبر می دهند. در کتاب حاضر، از دین و آیین زرتشتی، کیش مهر، مانویت، باورهای زروانی و آیین مزدکی در پنج بخش مجزا و مستقل سخن می رود.

نویسندگان در هر یک از این پنج بخش، اصولاً نظریاتی آورده اند که پژوهندگان عموماً بر آنها باور دارند و به موجب تفاوتی که در ویژگی های این ادیان و مذاهب هست، درباره هر یک، در اندازه و ترازی خاص به بحث پرداخته اند. نیز از مباحثی که به نحله هایی کوچکتر چون کیومرثیه بازمیگردد، و از عقاید و ادیانی که نوشته ای در باره آنها در دست نیست، چشم‌پوشی شده است و همچنین از آنهایی که ایرانی نیستند، مانند آیین بودا و ادیان یهودی و مسیحی در ایران باستان سخنی به میان نمی آید. کوشش بر آن است تا با معرفی کردن کتاب ها و مقالاتی ارزشمند، راه برای تحقیق بیشتر دانشجو گشوده شود.

17- خاستگاه پیدایش تشیع و فرقه های شیعی در عصر امامان

خاستگاه پیدایش تشیع و فرقه های شیعه در عصر امامان، کتابی است به زبان فارسی که به بررسی چگونگی بسط و گسترش فرهنگ تشیع و پراكندگی آن در میان گروه های مختلف، می پردازد. این کتاب به قلم علی آقانوری نوشته شده و توسط انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب به چاپ رسیده است.[۱]

درباره کتاب

در معرفی این کتاب آمده است: «کتاب حاضر درباره چگونگی بسط و گسترش فرهنگ تشیع و پراكندگی آن در میان گروه های مختلف، نیز نوع تعامل آنها با یكدیگر این مطالب را شامل می شود: چگونگی و چرایی دسته بندی های سیاسی و فكری عموم مسلمانان، ویژگی ها و كاستی های برخی از منابع شیعه پژوهی، شیعه كیست؟ تشیع چیست و خاستگاه آن كجاست و در چه زمانی شكل گرفته است؟ نیز انشعابات شیعی در عصر امامان. گفتنی است درباره خاستگاه تشیع سه دیدگاه عرضه گردیده كه عبارت است از: یک: همزمانی پیدایش تشیع با اسلام و طراحی آن به دست پیامبر اسلام (ص)، دوم: پیدایش تشیع به منزله یكی از بازتاب ها و پیامدهای حوادث و تحولات سیاسی مذهبی بعد از پیامبر اسلام (ص)، سوم: پیدایش تشیع به مثابه یكی از پیامدهای فكری روابط مسلمانان با غیر مسلمانان و در نتیجه غیر اسلامی بودن آن»[۱].

فهرست کتاب

مقدمه؛

فصل اول: چگونگی پیدایش فرق اسلامی

مراد از فرقه و فرقه گرایی؛

آغاز فرقه گرایی مسلمانان؛

محورهای کلامی اختلافات فرقه ها؛

زمینه ها و عوامل پیدایش فرق:

اختلاف افکار و سلایق مسلمانان؛

زمینه ها اهداف و تحولات سیاسی اجتماعی؛

اختلاف پذیری قرآن و تفاوت برداشت از متون کتاب و سنت؛

روابط و تعامل فرهنگی اجتماعی با فرهنگ های گوناگون.

فصل دوم: شیعه و فرقه های شیعی از نگاه ارباب ملل و نحل

پیشینه دانش فرقه شناسی؛

معرفی اجمالی آثار کهن فرقه شناسی؛

آسیب شناسی آثار فرقه شناسی:

جهت گیری های فرقه ای در گزارش تاریخ؛

اختلاف در لقب ها اسامی و تعداد فرقه ها؛

اسباب اختلاف گزارشگران؛

تأثیر حدیث افتراق در گونه شناسی و زیاده نمایی فرقه ها.

فصل سوم: مفهوم شناسی شیعه و تشیع

کاربرد واژگانی شیعه و تشیع؛

کاربرد تاریخی واژه شیعه؛

تعاریف گوناگون از واژه شیعه به عنوان یک جماعت مذهبی؛

کاربرد واژه های دیگر.

فصل چهارم: خاستگاه و تاریخ پیدایش تشیع از نگاه های مختلف

تشیع مولود طبیعی اسلام؛

تشیع حاصل تحولات و حوادث سیاسی و فکری در میان مسلمانان نخستین:

شکل گیری تشیع در ماجرای سقیفه؛

شکل گیری تشیع در جریان منازعات مربوط به خلافت عثمان؛

ظهور تشیع در کشمکش های سیاسی نظامی دوران خلافت امام علی (ع)؛

تشیع بازتابی از شهادت امام حسین (ع)؛

پیدایش تشیع در عصر امام صادق (ع)؛

تشیع حاصل روابط فرهنگی اجتماعی با غیر مسلمان:

روابط فرهنگی و اجتماعی مسلمانان با ایرانیان؛

شکل گیری تشیع و رابطه آن با عبدالله بن سبا.

فصل پنجم: مشکلات سیاسی اجتماعی شیعه و رهبران شیعی

عصر اموی:

ستیز امویان با اهل بیت (ع) و شیعیان؛

مواجهه حسنین با دستگاه خلافت اموی؛

سیره سیاسی دیگر امامان شیعه در عصر اموی؛

عصر سیاسی:

برخورد و رقابت با شیعه و رهبران شیعی؛

رودرویی متقابل علویان و خلفای عباسی؛

دشمنی و رقابت عباسیان با امامان شیعه اثنی عشری؛

سیره سیاسی دیگر امامان شیعه.

فصل ششم: اختلافات سیاسی کلامی شیعیان و اصحاب امامان

انشعاب علویان به دو شاخه حسنی و حسینی؛

سردرگمی و اختلاف اصحاب ائمه در باب امامت:

سردرگمی در مصداق واقعی امام؛

اختلاف در ویژگی های امام؛

تنازعات درونی اصحاب و برخورد ائمه؛

طرح دعاوی مهدویت رجعیت و نامیرایی برای ائمه.

فصل هفتم: انشعابات شیعی در عصر امامان (ع)

کیسانیه؛

زیدیه:

عوامل ظهور و شکل گیری تفکر زیدی؛

انشعابات زیدیه در عصر امامان؛

غلو و غالی گری:

اقسام غلو؛

عوامل پیداش غلو؛

برخورد ائمه با غلو و غالیان؛

اسماعیلیه:

انشعابات شیعیان جعفری پس از امام صادق (ع)؛

عوامل پیداش اسماعیلیه؛

واقفه:

مراد از واقفه؛

عوامل پیدایش واقفه؛

انشعابات و اختلافات شیعی پس از امام رضا (ع)؛

اختلافات شیعیان پس از رحلت امام عسکری (ع)؛

کتابنامه

18- معیارهای حقانیت دین از منظر عقل با تأکید بر ارزیابی مسیحیت

مؤلف: حمیدالله رفیعی‌زابلی، ناشر: محبین، سال چاپ: 1396، نوبت چاپ: 1، صفحات: 360، قطع و نوع جلد: وزیری (شومیز)

معرفی مختصر کتاب

دین که ملازم زندگی جامعه بشری است، متّصف به حق و باطل می شود. تشخیص دین حق از باطل معیارهای خاص عقلی خودش را دارد. در این رساله بعد از بیان مفاهیم عقل و حق و جایگاه آنها در دین و پس از معرفی دین مسیحیت و فرقه های آن، به منشأ گرایش دین و علل فاعلی، صوری، مادی و غایی آن پرداخته شده است.

در بخش منشأ دین، فرضیه های جامعه شناختی و روانشناختی مورد نقد و بررسی قرار گرفته و فطرت به عنوان منشأ گرایش به دین، به اثبات رسیده است. در این رساله بیان شده که هر دینی دارای این علل چهارگانه بوده و از منظر عقل بر اساس آنها، حقانیت یا بطلان یک دین قابل ارزیابی است.

به این معنا که دین حق در حوزه این علت ها، باید از طرف عقل مورد تأیید بوده و هیچ عیب و کاستی در آنها وجود نداشته باشد. بر طبق معیار عقلی ثابت شده که مبدأ و فاعل دین حق، خداوند متعال است و آموزه های دین حق همانگونه که نباید با عقل در تعارض باشد در بین خود نیز نباید تعارض داشته و از وضوح کامل برخوردار باشند.

همچنین بیان شده که جامعیت و هدفمندی دین از معیارهای عقلی حقانیت دین به شمار می آیند. دین مسیحیت موجود بر اساس همین معیارها مورد ارزیابی قرار گرفته است و بیان گردیده که دین مسیحیت به این لحاظ علت فاعلی از معیار حقانیت برخوردار بوده؛ لکن آن را در ادامه حیات خود از دست داده و به یک دین بشری تبدیل شده است.

همچنین در حوزه‌ علت های صوری، مادی و غایی در ضمن بیان عقاید اساسی مسیحیت کنونی و اجزای ترکیب دهنده آن، اشکالات و کاستی هایی قابل توجهی برای آن ثابت گردیده که با توجه به این نواقص و عیوب، عقل نمی تواند بر حقانیت آن حکم کند. مثلا در حوزه علت صوری ثابت گردیده که آموزه های ‌اساسی این دین با عقل در تناقض بوده و نیز در میان آموزه های آن تعارض آشکار وجود دارد.

همچنین در حوزه علت مادی بیان گردیده که این دین به ویژه به علت نداشتن شریعت، کاستی های چشمگیری دارد که در برآوردن نیازهای بشر آنگونه که از یک دین کامل انتظار می رود، بسیار ناکار آمد است. در علت غایی دین رایج مسیحیت نیز بیان شده که از منظر عقل پاسخگوی نیاز بشری نبوده و در تأمین سعادت دنیوی و اخروی بشر که هدف اصلی دین را تشکیل می دهد بسیار ناتوان است.

19- کتاب سلفی گرایی

نویسنده: محمد ملک زاده، انتشارات: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قطع: رقعی، تعداد صفحه: 412، سال انتشار شمسی: 1400، نوع جلد: شومیز، سری چاپ: 1

معرفی کتاب

پدیده سلفی گری، از ابتدا تاکنون چهار مرحله پیدایش، بلوغ، تحمیل و تثبیت و مرحله ظهور سلفی گری جدید با تبدیل شدن به ایدئولوژی انقلابی در عصر حاضر را پشت سر نهاده است. با توجه به این، گرچه اساس سلفیه و سلفی گری پدیده ای نوظهور نیست اما به دلیل آن که این پدیده در طول تاریخ با فراز و نشیب هایی همراه بوده است، امروزه می توان ماهیت سلفی گری را متفاوت از گذشته مورد مطالعه و بررسی قرار داد.

مسلما در هیچ دوره ای تا به امروز، به ویژه از مرحله تحمیل عقاید وهابیت تاکنون، پدیده سلفی گری تا به این حد ماهیت و جنبه سیاسی پیدا نکرده و در عرصه جهانی تأثیرگذار نبوده است. زیرا در حال حاضر این تفکر به رغم برخورداری از آموزه های غیر عقلانی، خشن و افراط‌گرایانه و مخالفت گسترده علمای مذاهب اسلامی، در مراحل و مقاطع گوناگون متأسفانه توانسته است در بخش های وسیعی از سرزمین های اسلامی و سایر مناطق جهان گسترش یابد.

منابع اقتباس مقاله: ایران کتاب؛ سمت؛ امامت پدیا؛ پاتوق کتاب فردا؛ گیسوم؛ ایران کتاب