فضایل امام علی و اهل بیت (ع) در صحیح بخاری

در صحيح بخاری در بخش مربوط به مناقب و فضایل امام علی (ع)، هفت روايت ذكر شده ‏است كه سه روايت به روشنى بر فضل و مقام والاى آن حضرت نزد خدا و پيامبرش دلالت دارد…

کتاب صحیح بخاری معتبرترین کتاب اهل سنت پس از قرآن کریم است که به جمع آوری روایات در ابواب مختلف پرداخته است. يكى از بخش هاى «صحيح بخارى»، بخش مربوط به فضائل صحابه است. بخارى در اين بخش رواياتى را كه درباره‏ صحابه رسيده، جمع ‏آورى كرده‏ است. از جمله‏ كسانى كه او در اين بخش به ذكر فضايلشان پرداخته است حضرت على (ع) امام حسن و امام حسين (عليهما السلام) و حضرت زهرا (س) می باشد.

در صحيح بخاری در بخش مربوط به مناقب و فضایل امام علی (ع)، هفت روايت ذكر شده ‏است كه سه روايت به روشنى بر فضل و مقام والاى آن حضرت نزد خدا و پيامبرش دلالت دارد.

در بخش مربوط به مناقب امام حسن و امام حسين (ع) مجموعاً هشت روايت نقل شده است. از بين اين روايات دو روايت بر محبت پيامبر اكرم (ص) نسبت به ايشان و دو روايت هم بر شبيه بودن امام حسن (ع) به پيامبر اكرم (ص) دلالت دارد. بخارى درباره مناقب حضرت زهرا (س) تنها يك روايت نقل كرده ‏است.

الف: فضایل امام علی (ع)

بخاری در باب مناقب و فضایل امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) این احادیث  را ذکر می کند: ^[1]

1. پیامبر اکرم (ص) به امام علی (ع) فرمود: «انت منّی و اَنَا منّک»؛ تو از من هستی و من از تو هستم.

2. عمر گفته است که وقتی رسول خدا (ص) رحلت کردند، از علی (علیه السلام) راضی بودند.

3. پیامبر (ص) در جنگ خیبر در فضیلت علی (علیه السلام) فرمود: «لاعطینَّ الرایه غداً رجلاً یفتح الله علی یدیه» فردا پرچم را به دست کسی خواهم داد که خداوند به دستان او پیروز می شود.

4. پیامبر اکرم (ص) به امام علی (ع) فرمودند:  «أما ترضی أن تکون منی بمنزله هارون من موسی» آیا راضی نیستی که تو برای من به منزله هارون برای موسی (ع) باشی؟

محمد بن اسماعیل بخاری در ابواب دیگر صحیح بخاری درباره فضیلت امیرالمومنین (علیه السلام) احادیثی را نقل کرده است

1. دشمنی با علی (ع)، دشمنی با خدا

ابوذر می گوید: آیه «هذان خصمان اختصموا فی ربّهم»^[2]؛ این ها دو دشمن بودند که در راه خدا با هم عداوت و دشمنی می نمودند»، دربارة سه نفر مؤمن خالص و سه نفر کافر از گروه قریش نازل گردید که این شش تن در جبهه مقابل با هم مبارزه می کردند: علی، حمزه و عبیدة بن حارث در جبهة توحید، شیبه، عتبه و ولید در جبهة شرک و بت پرستی.

بارقیس از امیرمؤمنان علی (ع) نقل می کند که آیة فوق دربارة ما نازل گردیده است. ^[3]

2. نماز امیرمؤمنان علی (ع)

مطرف بن عبدالله می گوید؛ عمران بن حصین در بصره در پشت سر امیر المؤمنین نماز خواند، آنگاه به من گفت: «ای مطرف! این مرد نمازی را به یاد ما آورد که با پیامبر اکرم (ث) می خواندیم؛ زیرا رسول خدا هم در هر رکوع و سجده و نشست و برخاست تکبیر می گفت»^[4].

3. ابوتراب؛ لقب اهدایی پیامبر (ص)

ابوحازم می گوید: مردی نزد سهل بن سعد آمد و گفت: فلان شخص (امیر مدینه) نزد منبر پیامبر (ص) به علی (ع) بد می گوید. سهل گفت: چه می گوید؟ گفت: از او به ابو تراب یاد می کند، ابو حازم می گوید سهل خندید و گفت: به خدا سوگند این نام و کنیه را به علی نداد مگر خود رسول خدا و علی این نام را بیش از نام های دیگرش دوست می داشت. ^[5]

به طوری که در متن این حدیث آمده، لقب ابو تراب یکی ار افتخارات امیرمؤمنان علی (ع) است و بیش از تمام القاب و نام های دیگر مورد علاقه آن حضرت بوده است و چون این افتخار برای دشمنان قابل انکار نبود، دست تحریف به آن برده و از حقیقتش منحرف ساخته اند.

4. علی (ع)؛ آشناترین مردم به قضاوت

بخاری در صحیح خود از ابن عباس نقل می کند که عمر بن خطاب می گفت: «آشناترین ما به قضاوت علی بن ابی طالب (ع) است». ^[6]

5. علی دوستدار خدا و رسول، و ایشان دوست دار علی

سهل بن سعد می گوید: «رسول خدا (ص) در جنگ خیبر فرمود: فردا پرچم را به دست کسی خواهم داد که فتح و پیروزی با دست وی نصیب ما گردد؛ او خدا و رسولش را دوست می دارد؛ خدا و رسولش هم او را دوست می دارند. سهل می گوید آن شب لشکریان را خواب نبرد؛ زیرا هر یک انتظار داشت که پرچم به دست او داده شود.

رسول خدا (ص) فرمود: علی کجاست؟ گفتند: چشمش درد می کند. رسول خدا (ص) از آب دهانش به چشم او زد و بر وی دعا نمود چشم علی در اثر آب دهان و دعای پیغمبر بهبودی یافت؛ گویی که سابقه مرض نداشته است. آنگاه رسول خدا پرچم را به دست او داد. علی عرض کرد: ای رسول خدا! با آنان بجنگم تا (در ایمان و عمل) مثل ما گردند؟ پیامبر (ص) فرمود: به سوی آنان حرکت کن و به اسلام دعوتشان بنما و برنامه های ما را بر آنها روشن کن؛ زیرا به خدا سوگند اگر خداوند تنها یک نفر را به وسیله تو هدایت کند برایت بهتر است از شتران سرخ موی است». ^[7]

6. علی (ع) نسبت به پیامبر (ص) به منزله هارون نسبت به موسی

مصعب بن سعد از پدرش نقل می کند که، رسول خدا (ع) می خواست به جنگ تبوک حرکت کند، امیرمؤمنان را در مدینه جانشین خود قرار داد، علی عرض کرد: «ای رسول خدا! مرا در میان زنان و کودکان می گذاری؟» (و از شرکت نمودن در جنگ محرومم می سازی). رسول خدا (ص) فرمود: «آیا راضی نیستی که تو نسبت به من به منزله هارون باشی نسبت به موسی جز این که تو پیغمبر نیستی؛ زیرا پس از من پیامبری وجود ندارد». ^[8]

در این حدیث که مورد اتفاق بین شیعه و سنی است، رسول خدا (ص) خلافت و جانشینی علی (ع) را با تشبیه کردن آن حضرت به هارون تثبیت کرده و تنها موضوع نبوت را استثنا نموده است؛ زیرا این تشبیه تمام مقام ها و مراتب را که هارون دارا بود از جمله مقام وزارت^[9]، اخوت و برادری^[10]، خلافت و معاونت^[11] را برای امیرمؤمنان علی (ع) اثبات می نماید.

ب) فضایل فاطمه (س)

1. پيامبر اكرم (ص) فرمود: «فاطمه سيد نساء اهل الجنة». ^[12] یعنی فاطمه، سید زنان بهشتی است.
2. پيامبر اكرم (ص) در باره فاطمه زهرا (سلام الله علیها) فرمودند: «فاطمة بضعة مني فمن اغضبها فقد اغضبني»^[13]؛ یعنی فاطمه، پاره تن من است؛ هر كس او را غضبناك كند، مرا غضبناك كرده است.

ج) فضایل امام حسن و امام حسین (علیهما السلام)

ابن نعیم نقل می كند كه نزد عبداللّه بن عمر نشسته بودیم؛ مردى پیش آمد و از حكم خون پشه سؤال كرد كه اگر در لباس نمازگزار باشد نمازش صحیح است یا خیر؟ عبداللّه پرسید: از كجا مى آیى و اهل كدام منطقه اى؟ گفت: اهل عراق هستم. عبداللّه گفت: این مرد را بنگرید كه از خون پشه مى پرسد؛حال آن كه اینان پسر رسول خدا (ص) را كشتند و سكوت كردند. از رسول خدا (ص) شنیدم كه مى فرمود: حسن و حسین، دو ریحانه من در این دنیا هستند. ^[14]

جمع بندی

از ميان روايات فراوانی كه راجع به فضایل امام علی (ع) و اهل بيت (عليهم السلام) وجود دارد، مولف کتاب صحیح بخاری، به نقل روايات بسيار اندكی بسنده كرده است. بعد از بررسی کتاب صحیح بخاری، این نکته به روشنی اثبات می شود که بخاری، سعی در کتمان فضایل اهل بیت (علیهم السلام) داشته است. به دلیل این که حاکم نیشابوری در کتاب مستدرک علی الصحیحین^[15]  فضایل بیشتری را نقل می کند و می گوید این حدیث بر اساس شروط بخاری صحیح است. ولی با این حال اینطور نیست که از لابلای کتاب صحیح بخاری نتوان در مورد فضایل امام علی (ع) و اهل بیت (علیهم السلام) حدیثی را پیدا کرد بلکه او در مواردی به نقل مناقی و فضایل امام علی (ع) و اهل بیت (ع) پرداخته است که در پاسخ سوال به آن ها اشاره شد.

پی نوشت ها

[1]. محمد بن اسماعیل بخاری، صحيح بخاري، ج 4. ص 207 و 208، دار احياء، التراث العربي، بيروت، باب مناقب علی بن ابی طالب (علیه السلام).

[2]. سوره حج، آیه 19.

[3]. محمد بن اسماعیل بخاری، صحيح بخاری، دار احياء، التراث العربي، بيروت ج 5، باب قتل ابی جهل.

[4]. محمد بن اسماعیل بخاری، صحيح بخاری، دار احياء، التراث العربي، بيروت، ج 1، کتاب الصلاه، باب إتمام التکبیر فی الرکوع.

[5]. محمد بن اسماعیل بخاری، صحيح بخاری، دار احياء، التراث العربي، بيروت، ج 4، کتاب باب مناقب علی بن ابی طالب (ع).

[6]. صحيح، بخاري، ج6، کتاب التفسیر، تفسیر «ما ننسخ من آیة… » ح 4211.

[7]. صحيح، بخاري، ج4، کتاب الجهاد و السیر، باب ما قبل فی لواء البنب، ح 2812.

[8]. صحيح، بخاري، ج4، کتاب فضائل الصحابه، باب غزوه تبوک، ح 4154.

[9] . سورة طه (20)، آیه 30.

[10]. سورة اعراف (7)، آیه 142.

[11]. سورة طه (20)، آیه 36.

[12]. صحيح، بخاري، ج 4، ص 219.

[13]. صحيح، بخاري، ج 4، ص 219.

[14] . صحيح، بخاري،  ج 5. ص 33.

[15]. حاکم نیشابوری بعد از نقل حدیث از زید بن ارقم آن را تصحیح نموده و تصریح کرده که این حدیث شرایط صحّت نزد شیخین را دارد. حاكم نيشابوري، ابو عبدالله، المستدرك علي الصحيحين، ج 3، ص 109.

منبع: نرم افزار پاسخ مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم.