حجة التفاسير و بلاغ الاكسير

1401-02-06

428 بازدید

فهرست محتوا

مصادر تفسير روش تفسير نسخه شناسى‏منابع ‏

« حجة التفاسير و بلاغ الاكسير» يا« تفسير من لا يحضره المفسر و التفسير» از تفاسير قرن چهاردهم شيعه دوازده امامى محسوب مى‏گردد كه توسط سيد عبد الحجه مراغى به زبان فارسى تأليف شده است. اين تفسير شامل تمام آيات قرآن مى‏باشد.

مولف روش بيانى و تحليلى با رويكرد تربيتى پيش گرفته و به بيان عقايد ملل و نحل و فرق و مذاهب پرداخته است. از روايات كمتر استفاده مى‏كند و بحث‏هاى تاريخى و اعتقادى فراوان دارد.

مولف در جلد نخستين اين كتاب، بحث مبسوط و جداگانه‏اى درباره تاريخ انسان و چگونگى آفرينش و تاريخ انبياء همراه با نقشه‏هاى جغرافيايى، و در جلد دوم تفصيل برخى وقايع و حوادث از ولادت عيسى( ع) تا ولادت پيامبر اكرم( ص) و حوادث آستانه بعثت و تاريخ شهرهاى مكه و مدينه و وقايعى از سيره پيامبر( ص) و آثار آن مورد بحث قرار داده است. هدف از طرح اين مباحث، به دست دادن فضاى كلى نزول قرآن و عواملى است كه منتهى به نزول آيات گرديده است. البته در اين مقدمه طولانى به برخى از مباحث علوم قرآنى و آنچه كه به شناخت قرآن مربوط مى‏گردد اشاره دارد. بحثهاى تطبيقى ميان كتاب انجيل، تورات و اوستا با قرآن از ديگر مباحث اين جلد مى‏باشد.

مصادر تفسير

مفسر در تفسير خود از تفاسيرى مانند مجمع البيان، صافى، كاشفى، انوار التنزيل بيضاوى، روح البيان، ابو الفتوح رازى، تفسير كيوان و فخر رازى بهره گرفته است، و از كتابهايى مانند بحار الانوار، حق اليقين مرحوم مجلسى، كافى، جامع عباسى، الفهرست ابن نديم، اسباب النزول واحدى، انيس الاعلام فخر الاسلام و… مطالبى نقل مى‏نمايد. در لغت نيز از مفردات راغب اصفهانى و قاموس بهره مى‏برد.

روش تفسير

روش كلى وى در تفسير بر اين ترتيب است كه بعد از ذكر مقدمه‏اى كوتاه در اهميت سوره، فضل آن و فضل تلاوت آن، مكى، مدنى بودن، تعداد آيات، تعداد كلمات و حروف آن، به بخش تفسير مى‏پردازد تفسير را بعد از ذكر آيه يا آيات، با ترجمه فارسى آنها و توضيح درباره يكايك واژه‏ها، آغاز مى‏كند، در برخى موارد ايشان، اقدام به شرح و تفسير چند مرحله‏اى مى‏نمايد، ابتدا در بحثى اجمالى به بررسى معانى و شرح كلمات و عدد آنها مى‏پردازد، سپس توضيحى در مورد آيات در قالب مقدمه 1، 2، 3 و… و دوباره به سراغ كلمات و فرازها براى توضيح تكميلى مى‏رود.

در تفسير از نكات ادبى، ذكر اشعار و امثال فارسى و عربى، وجوه تفسيرى و اقوال مفسرين، قصص، حكايات و شواهدى از اخبار و تاريخ بهره مى‏برد.

ويژگى مهم اين تفسير بهره‏گيرى از معلومات عمومى درباره شناخت اديان و مقايسه آن با دين اسلام و نيز قرآن مى‏باشد، ويژگى دوم، طرح مطالب تاريخى و نقل قصه‏ها و حكايت‏ها است كه مطالعه كتاب را جاذبه بخشيده و تفسير را خواندنى‏تر كرده است.

شأن نزول را بيشتر از اسباب النزول واحدى و مجمع البيان نقل مى‏كند. در آيات احكام به بسط احكام فقهى نمى‏پردازد، بلكه به ذكر اقوال و مذاهب، مقارنه بين آنها و ترجيح مذهب اماميه همراه با استدلال جزئى و ذكر اسرار مى‏پردازد. از اسرائيليات پرهيز مى‏نمايد. گاه در نقل اقوال به نقد آنان نيز مى‏پردازد، به‏خصوص در نقل از تورات و انجيل و تطبيق آن با قرآن، از نقد آنها غفلت نمى‏ورزد.

به طور معمول بعد از نقل اقوال مفسرين، لغويين و حكايت‏هاى تاريخى، به بيان ديدگاه خود پيرامون موضوع مى‏پردازد بدين جهت گاه به مطالب متفاوت و متفرق( هر آنچه به ذهن مفسر آمده است) در ارتباط با آيه و قرآن مى‏پردازد، از نقل مطالب علمى از تفسير جواهر طنطاوى تا روزنامه‏ها و مجلات و كتب ديگر، همه و همه در تفسير آمده‏اند.

مفسر در مقدمه كوتاه خود بيان مى‏دارد كه:

1- در نقل از تورات و انجيل، چاپ لندن سال 1947 م ملاك بوده است.

2- در شماره آيات، مطابق چاپ قرآن ركن الملكى عمل شده است.

3- در شماره كلمات و عدد حروف سور بخشى مطابق تفسير ابو الفتوح رازى و قسمتى مطابق تفسير تنوير المقباس بوده است.

و بيان مى‏دارد كه« ب» علامت اختصارى مفسر مى‏باشد و« ه» دلالت بر انتهى دارد.