تربیت اسلامی کودک، یکی از محورهای اساسی بنای خانواده سالم و پاسداری از هویت اسلامی است. تربیت اسلامی کودک به معنای بارآوردن و رشد بخشیدن به فرزند تا رسیدن گام به گام به مرحله کمال است و همه جوانب تربیت مادی و جسمی، نفسی و روحی و عقلی و فکری و رفتاری و اجتماعی را شامل می شود. تربیت اسلامی کودک، همه جوانب جسمی، عقلی، شخصیتی، معنوی و دیگر جوانب وجودی او را شامل می شود.
محمد غزالی درباره روش تربیت فرزندان و تربیت اسلامی کودک می گوید:
«باید دانست که روش تربیت فرزندان، یکی از مهمترین و اساسی ترین امور زندگی است. فرزندان نزد والدینشان امانتند و قلب پاک آنها، گوهرهای گرانبها و بی غل و غشی است که از هر گونه نقش و تصویر خالیند و پذیرای هر گونه نقشی می باشند و به هر سویی که خواسته شود، متمایل می شوند و چنانچه به کار و گفتار خیر و آموزنده عادتشان دهند، بر اساس آنها بزرگ می شوند و سعادت دنیا و آخرت را کسب می کنند و پدر و مادر و معلم و مربی نیز با آنان سهیم خواهند بود.
اما چنانچه به شرارت و بدکاری خو کنند و همچون چهارپایان مورد بی مهری و بی توجهی قرار گیرند، بدبخت و بد سرانجام شده و نابود می گردند؛ و والدین و معلم و مربی ـکه در مورد تعلیم و تربیتشان کوتاهی کرده باشندـ در مجازات گناه و خلافکاری آنها شریک خواهند بود. خداوند متعال میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ نَارًا»(تحریم/۶) «ای کسانی که ایمان آورده اید! خود و خانواده هایتان را از(عذاب) آتش مصون نمایید».
ابعاد گوناگون تربیت اسلامی کودک
در ادامه و به منظور تبیین هر چه بهتر فرایند تربیت فرزند، به ابعاد مختلف تربیت اسلامی کودک، اشاره می کنیم:
۱-تربیت ایمانی
سلامت عقیده و ایمان انسانها، روح رسالت اسلام است که به وسیله کاشتن نهال ارکان ایمان به خداوند و ملائک و کتاب های آسمانی و پیامبران و جهان آخرت و قضا و قدر در قلب و روح آنان تحقق پیدا می نماید.
معلم و مربی پیش از هر چیز لازم است با زبان ساده و دلائل قابل درک، بر اثبات وجود خدا و توحید و یکتاپرستی تلاش کنند و سعی نمایند که نهال محبت خداوند و شکر نعمت ها و بخشش های او را در دل کودک بنشانند و او را متوجه این حقایق بنمایند که حاکم و فرمانروای مطلق در دنیا با ایجاد جاندار و بی جان و در آخرت با زنده نمودن و حساب و کتاب تنها از آنِ خداوند است.
پس از آن، کودک را با منزلت، عظمت و فضیلت قرآن آشنا نماید و به او بگوید که قرآن بخاطر آنکه کلام و هدایت خداوند است، با دیگر کتاب ها که از آنِ انسانهاست، بسیار فرق دارد. باید ابتدا روخوانی و سپس روش حفظ بعضی یا همه قرآن را به او بیاموزند. به ویژه تلاش کنند که کودکان چهار جزء آخر آن را حفظ کنند؛ زیرا خداوند متعال میفرماید: «هَذَا الْقُرْآَنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ»(اسراء/۹) «این قرآن(مردم را) به راهی رهنمایی می نماید که مستقیم ترین راه ها(برای رسیدن به سعادت دنیا و آخرت) است». همچنین رسول خدا(ص) میفرماید: «بهترین شما کسانی هستند که قرآن را بیاموزند و آن را به دیگران آموزش بدهند».(بخاری و مسلم)
مربی در ادامه فرایند تربیت اسلامی کودک، باید برای ایجاد و تقویت محبت رسول خدا(ص) و اهل بیتش در دل او تلاش نماید و به وی بفهماند که حضرت محمد(ص) آخرین و گرامی ترین پیامبران بوده و امامان معصوم(ع) جانشینان راستین او هستند و پیروی از سنت و روش آنان و حفظ فرموده هایش بسیار ضروری است. همچنین بر مربی لازم است که عشق به ایمان و جهاد در راه خداوند و رویارویی با دشمنان اسلام و مسلمانان را در دلشان تقویت نماید.
ممکن است آموزش صحیح حدیث زیر به آنچه که گفته شد به صورت مطلوب مثمرثمر باشد. از ابن عباس روایت شده که: روزی همراه رسول خدا(ص) بودم و ایشان به من فرمود:
«ای نوجوان! مسائلی را به تو می آموزم(به آنها خوب توجه کن). از هدایت خداوند، محافظت کن تا خداوند از تو محافظت نماید، خداوند را حاضر و ناظر بدان، تا او را پیشِ روی خود ببینی، هرگاه خواسته ای داشتی، آن را تنها از خداوند بخواه! و هرگاه به کمکی نیاز پیدا کردی، تنها از خداوند استعانت کن! بدان اگر همه مردم با هم دست به یکی کنند و بخواهند نفعی را به تو برسانند، هیچ نفعی را به جز همانی که خداوند قرار داده است، به تو نخواهند رسانید؛ و اگر همه با هم جمع شوند تا زیانی را متوجه تو بنمایند، جز همان زیانی را که خداوند مقدر کرده به تو نخواهند رسانید، قلم ها از نوشتن بازایستاده و صحیفه ها خشک شده اند».(الاربعین النوویه.)
در ادامه این حدیث آمده است: «… در آسایش خداوند را فراموش مکن، تا او هم تو را در سختی ها فراموش ننماید. بدان آنچه که برایت پیش نیامده، قرار بر آن بوده که برای تو اتفاق نیفتد؛ و آنچه که برایت روی داده، قرار نبوده که برای تو پیش نیاید. بدان که پس از صبر، نوبت پیروزی است و به دنبال گرفتاری، نوبت گشایش و پس از هر آزردگی، نوبت آسودگی است».
اگر در مراحل تربیت اسلامی کودک، معنای این حدیث به خوبی به کودک منتقل شود، او از ایمانی استوار، شخصیتی قوی و بااراده برخوردار خواهد شد و با همه سختی ها و مشکلات مقابله خواهد نمود.
۲-تربیت بدنی
سلامت شخصیت انسانی و توانایی جسمانی، دو پایه اساسی تربیت اسلامی کودک است؛ زیرا عقل سالم، در بدن سالم است و لازمه عمل به مسئولیت های زندگی برخورداری از توانائی جسمی می باشد و ضعف و سستی جسمی مانع از قیام به بسیاری از مسئولیت ها می شود.
خداوند متعال بر بندگان خود بخاطر برخوردار نمودن آنها از بهترین خلقت و آفرینش منت نهاده و فرموده است: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ»(تین/۴) «ما به راستی انسان را(از نظر جسم و روح) در بهترین شکل و زیباترین سیما آفریده ایم».
پیامبر بزرگوار اسلام(ص) میفرماید: «مؤمن قوی و توانا، نزد خداوند بسیار محبوبتر و بهتر است از مؤمن ضعیف و ناتوان و در هر یک(به درجاتی) خیر و منفعت وجود دارد».(صحیح مسلم)
موفقیت در عرصه تربیت بدنی به تمرین های ورزشی مانند: شنا، دویدن، اسب و دوچرخه سوای و … بستگی دارد.
۳-تربیت عبادی
عبادت در اسلام، ثمره و بازتاب طبیعی ایمان و عقیده و دلیل وجود و درستی آن است. هر چند کودک، پیش از بلوغ تکلیفی ندارند اما آماده سازی او برای گام نهادن به مرحله بلوغ و پس از آن از نظر دینی و شرعی، به تربیت و پرورش عبادتی او نیازمند است تا عبادت به عنوان بخشی حیاتی و ریشه دار در زندگی و رفتار او مبدل گردد و او را به ضرورت ارتباط با خداوند و استقامت در ادای اوامر و اجتناب از نواهی به صورت مداوم یادآور شود.
به منظور تربیت اسلامی کودک از نظر عبادی، عادت دادن کودکان به عبادت از سن هفت سالگی آغاز شود و در سن ده سالگی مورد تأکید قرار گیرد؛ زیرا رسول خدا(ص) میفرماید: «فرزندان خود را در هفت سالگی به ادای نماز فرمان بدهید و در ده سالگی ـچنانچه آن را ترک کنند و با تشویق و ترغیب حاضر به خواندن آن نبودندـ آنان را تنبیه بدنی نمایید».(ابوداود)
هفت سالگی، سرآغاز تعلیم و تمرین و عادت دادن است و ده سالگی، زمان تثبیت رفتار و پایبندی است. چنانچه کودکان در مورد عبادت اهمال و تنبلی نمایند، بایستی تنبیه مناسب بشوند.
سرپرست کودک در مورد ادای نماز و دیگر مسئولیت های کودک، باید مراقبت لازم را انجام دهد و در عین انعطاف پذیری، کوتاهی ننمایند؛ زیرا خداوند میفرماید: «وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلَاهِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْهَا»(طه/۱۳۲) «خانواده خویش را به نماز خواندن فرمان بده! و خود نیز بر اقامه آن ثابت قدم باش».
۴-آموزش زبان عربی و علوم مفید
در تربیت اسلامی کودک، آموزش زبان عربی از جایگاه مهمی برخوردار است؛ زیرا زبان عربی، کلید فهم قرآن، سنت، کلام و سیره امامان معصوم(ع) و بستر علوم و معارف اسلامی است و چنانچه کودک زبان عربی را به خوبی بیاموزد، در جهت فهم دین خداوند و درک مقاصد و اهداف آن تواناتر خواهد گردید. آموزش علوم دیگری مانند: زبان های خارجی، علوم انسانی، ریاضی، تاریخ و جغرافیا، دانش بهداشت و پزشکی، مهندسی و ستاره شناسی، با توجه به ذوق و علاقه آنها مفید و ضروری است.
۵-تربیت اخلاقی
آداب پسندیده و اخلاق اسلامی، در واقع بستر و عرضه دینداری هستند و از جایگاه مهمی در تربیت اسلامی کودک برخوردار است. همچنین اخلاق خوب و صحیح، پایه سرشت ها و طبیعت ها و عادات و زمینه رشد و تکامل شخصیت انسان و نشانه هدایت و پرهیزکاری و التزام صحیح به مسئولیت های شرعی برگرفته از قرآن است.
برخی از باارزش ترین و مهمترین مسئولیت های اخلاقی عبارتند از: صداقت و صراحت در گفتار، امانتداری، آرامش و بردباری، عفت زبان، پاکی درون از حقد و کینه و پرهیز از رفتارها و اخلاق مخالف آنهاست. رسول خدا(ص) فرموده است: «به کودکان خود احترام بگذارید و به خوبی آنها را تربیت کنید».(ابن ماجه) همچنین میفرماید: «هیچ هدیه ای از طرف والدین برای کودکان خود بهتر از تربیت خوب نیست».
خیر و برکت خوش اخلاقی در طی زندگی، انسان را تنها نخواهد گذاشت و او را برای دستیابی به همه فضایل ترغیب خواهد کرد و برای رسیدن به قله های دینداری و مروت و شخصیت، او را یاری خواهد نمود. در روایتی آمده: «خوش اخلاقی باعث به دست آوردن خیر دنیا و آخرت خواهد شد».(طبرانی در الکبیر)
معیار تفاوت میان حُسن اخلاق و سوء اخلاق به روشی که رسول خدا(ص) در پیش می گرفت، به کوکان آموزش داده شود، او میفرماید: «خیر و نیکی در حُسن اخلاق است و گناه آن است که دل ناپسندش شمارد و نخواهد مردم از آن مطلع شوند».(مسلم و ترمذی.)
برّ و خیر واقعی در عبادت خداوند و خدمت به مردم قرار دارد. آنهایی که اهل اخلاق پسندیده اند، به این بشارت رسول خدا(ص) باید خوشحال باشند که: «محبوبترین شما آنهایی هستند که از اخلاق بهتری برخوردارند، و صبر و تواضع بیشتری را دارند، با دیگران الفت ورزند، و دیگران نیز دوستشان می دارند و مبغوض ترین شما نزد من، آدم های سخن چین اند که میان دوستان دشمنی ایجاد می کنند و به دنبال عیب تراشی برای اشخاص بی گناهند».(طبرانی در معجم الصغیر و الاوسط)
همچنین اصول حُسن اخلاق عبارتند از: رفتار و گفتار درست با پدر و مادر، رعایت ادب و احترام خانواده، اقوام، دوستان، همسایگان و عموم مردم؛ که شایسته است در مراحل مختلف تربیت اسلامی کودک، به وی آموخته شود.
۶-تربیت معنوی
والدین در فرایند تربیت اسلامی کودک خود، باید به این بخش از تربیت اهتمام بیشتری بورزند؛ زیرا این تربیت، زمینه ساز رشد احساسات و عواطف، تهذیب، تزکیه وی و موجب رشد شخصیتش می گردد. از طرفی دیگر، تربیت معنوی و روحانی باعث تعالی نفس، صفای روح و سلامت روانی او از انواع بیماری ها و رذایل اخلاقی می گردد و آرامش و آسودگی را برای او به ارمغان می آورد. علاوه بر این، چنین تربیتی خشیت خداوند و تفکر در عظمت و ادراک اسرار آفرینش و التزام به اوامر او را در آنان تقویت خواهد نمود. خداوند متعال میفرماید:
«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذَا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذَا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آَیَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِیمَانًا وَ عَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»(انفال/۲) «مؤمنان واقعی تنها کسانی هستند که هر وقت نام خدا برده شود، دلهایشان هراسان می گردد(و در انجام نیکی ها و خوبی ها بیشتر می کوشند) و هنگامی که آیات او برایشان خوانده شود، بر ایمانشان افزوده می شود و به پروردگار خود توکل می نمایند.».
۷-تربیت اجتماعی
منظور از تربیت اجتماعی در تربیت اسلامی کودک، روابط صحیح و سنجیده با همه قشرهای جامعه اعم از بزرگ و کوچک و خویشاوندان، بیگانگان و همسایه هاست. کودک باید از جرأت همراه با ادب و احترام لازم برای اثبات شخصیت خود برخوردار گردد و دودلی و خجالت باعث منزوی گردیدن او نشود. بدین منظور لازم است کودکان همراه با پدر و مادر یا مربی در مجالس و محافل حضور پیدا کنند.
لازم است کارهایی مانند کارهایی که در حد توان کودکان است مانند: امانت دادن، امانت گرفتن و خرید و فروش اندک، به آنان سپرده شود و به آنها و آموزش داده شود که آغازگر سلام و احوالپرسی باشند و درست پاسخ سلام دیگران را بدهند. آنها را با بدی ها آشنا نموده و زشتی و عواقب زیان آورشان را به آنها یادآوری کنند و همچنین آنان را با امور خیر و نیکی آشنا سازند و فوائد و دستاوردهایش را به آنها بیاموزند و از گناه و معصیت آنها را دور بدارند. در واقع این نوع از تربیت اسلامی کودک، زمینه ساز محبت، دوستی و عشق به خیر، نیکی و مهربانی با مردم و همکاری با آنها و پرهیزکاری می شود.
در روایت انس آمده که: رسول خدا(ص)، بهترین مردم در حُسن اخلاق بود. من برادر کوچکی داشتم که به شوخی او را ابوعمیر ندا می کردیم. هرگاه رسول خدا(ص) به منزل ما می آمد، خطاب به برادر کوچک ما میفرمود: «ابوعمیر با گنشجک کوچکت چکار می کنی؟» این روایت بیانگر نمونه ای از روش زیبای رسول خداست.
۸-آموزش فنی و حرفه ای
فعالیت و کار، از فقر و ناتوانی پیشگیری می نماید و آموزش حرفه هایی مانند: کشاورزی، صنعت، تجارت، خیاطی، آهنگری، جوشکاری، بنایی، نساجی و همچنین حرفه های جدیدی مانند: آموزش کامپیوتر، اینترنت، الکترونیک، مهندسی، مکانیکی، لولهکشی و …، همه مفیدند و از نظر شریعت اسلامی واجب کفایی به شمار می آیند.
این نوع تربیت اسلامی کودک، با این آیه قرآن در ارتباط است که: «وَ ابْتَلُوا الْیَتَامَى حَتَّى إِذَا بَلَغُوا النِّکَاحَ فَإِنْ آَنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَیْهِمْ أَمْوَالَهُمْ»(نساء/۶) «یتیمان را بیازمایید تا آنگاه که به سن ازدواج می رسند، اگر از آنان صلاحیت و حُسن تصرف را دیدی، اموالشان را به ایشان تحویل بدهید».
۹-تربیت عاطفی و انسانی
تربیت عاطفی، یکی دیگر از آموزش های لازم در تربیت اسلامی کودک است. منظور از تربیت عاطفی تقویت جنبه های انسانی کودکان مانند: احساس لذت و احساس درد، شادمانی، اندوه، ایثار، حب نیکی و تنفر از بدی است.
قرآن به برخی از این عواطف و احساسات مانند محبت متبادل میان خداوند و بندگانش اشاره نموده و میفرماید: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا یُحِبُّونَهُمْ کَحُبِّ اللَّهِ وَ الَّذِینَ آَمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ»(بقره/۱۶۵) «برخی از مردم هستند که غیر از خداوند، خداگونه هایی را برمی گزینند، و آنها را همچون خدا دوست می دارند؛ اما کسانی که ایمان آورده اند، خداوند را بسیار بیشتر دوست دارند».
همچنین میفرماید: «خداوند مردمی را به جای ایشان خواهد آورد که خداوند دوستشان می دارد و آنان نیز خداوند را دوست می دارند، نسبت به مؤمنان نرم و فروتن بوده و در برابر کافران قاطع و نیرومند هستند».(مائده/۵۴)
و در جای دیگر میفرماید: «وَ الَّذِینَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَ الْإِیمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ یُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَیْهِمْ وَ لَا یَجِدُونَ فِی صُدُورِهِمْ حَاجَهً مِمَّا أُوتُوا وَ یُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کَانَ بِهِمْ خَصَاصَهٌ»(حشر/۹) «آنهایی که پیش از آمدن مهاجران خانه و کاشانه(اسلام) را آماده کرده اند و ایمان را(در دل خود استوار داشتند) کسانی را که به نزد آنها مهاجرت نموده دوست می دارند و از درون به چیزهایی که به مهاجران داده شده احساس رغبت و نیاز نمی نمایند و ایشان را بر خود ترجیح می دهند، هر چند که خود سخت نیازمند هستند».
در حدیث نبوی آمده است که «ایمان هیچ یک از شما کامل نیست مگر آنکه مرا از پدر، مادر و همه مردم بیشتر دوست بدارد».(بخاری و مسلم و نسایی) «هیچ یک از شما ایمانش کامل نیست مگر آنکه هر چه را که برای خود دوست میدارد، برای برادر(مسلمانش) نیز دوست بدارد».(بخاری و مسلم و ترمذی و نسایی)
رفتار محبت آمیز و مهربانانه، نوازش، هدیه دادن و خوشرویی با کودکان، سبب رشد عاطفی و احساسی آنها می شود. همچنین در تربیت اسلامی کودک، برقراری عدالت و مساوات میان آنها در محبت و دیگر امور، برای جلوگیری از ایجاد عقده در کودکان ضروری است و به شدت با پدیده دخترستیزی که جزو فرهنگ و عادت اعراب عصر جاهلیت بوده لازم است مقابله بشود. خداوند در این باره می فرماید:
«هنگامی که به یکی از آنها مژده تولد دختر داده می شد(از شدت ناراحتی چهره اش تغییر میکرد و) صورتش سیاه می گردید و از خشم و اندوه مملو می شد و بخاطر این مژده بدی که به او داده شده از قوم و قبیله اش خود را پنهان می کرد.(و سرگشته و حیران به خود میگفت:) آیا این ننگ را بر خود بپذیرد،(و دختر را نگاه دارد) و یا او را زنده به گور سازد، به راستی بسیار بد قضاوت می کردند و تصمیم می گرفتند».(نحل/۵۸-۵۹)
همچنین خانواده را از بدرفتاری با کودکان یتیم و سوء استفاده از اموال و زیر پا نهادن حقوقشان بر حذر می دارد و میفرماید: «وَ لَا تَقْرَبُوا مَالَ الْیَتِیمِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتَّى یَبْلُغَ أَشُدَّهُ»(اسراء/۳۴) «به اموال ایتام نزدیک نشوید مگر آنکه به بهترین وجه(و به نفع آنها باشد) تا زمانی که به حد بلوغ و پختگی میرسند».
خلاصه اینکه تربیت عاطفی و روحی به عنوان یکی از ابعاد مهم تربیت اسلامی کودک، با احترام گذاشتن، محبت کردن و اهتمام ورزیدن به او تحقق یافته و شخصیت وی برای زندگی سالم تقویت می شود.
۱۰-تربیت فکری
در تربیت اسلامی کودک، همگام با رشد جسمی و تربیت بدنی، توجه به رشد فکری و تقویت عقلی کودکان ضروری است و حتی در اولویت قرار دارد؛ زیرا نقطه تفاوت اساسی انسان با حیوان برخورداری انسان از نیروی تعقل و اندیشیدن است. از طرف دیگر، عقل ابزار دانش و معرفت و لازمه مکلف بودن می باشد و انسان را به سوی هدایت، سعادت و پرهیز از شر و شقاوت ارشاد می نماید.
تفکر و اندیشیدن از نظر اسلام واجب و فریضه ای است و هدف از تربیت فکری در تربیت اسلامی کودک، رسیدن به استقلال فکری و عقلی در حدود ضوابط و توجیهات دینی و قرآنی است که انسان را به تأمل و تعقل در آفرینش آسمان ها و موجودات زمین فرا می خواند تا از این طریق به حقانیت وجود، توحید و یکتاپرستی پی ببرند، و از تقلید و همرنگی کورکورانه فرهنگ و آداب نادرست آباء و اجداد پرهیز نمایند و تحت تأثیر شرایط نامطلوب اجتماعی قرار نگیرند.
خداوند در قرآن کریم بارها انسانها را به تعقل و اندیشیدن در مورد پدیده ها و امور مختلف فراخوانده است: «فِی ذَلِکَ لَآَیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ»(روم/۲۴) «در این مورد برای آنهایی که اندیشه می نمایند، نشانه هایی(در ازای وجود وحدانیت خداوند وجود دارند».
۱۱-تربیت بهداشتی
یکی از ویژگی های خانواده مسلمان، برخورداری افراد آن از سلامت جسمی و روحی است؛ زیرا رعایت بهداشت و نظافت، یکی از شعارهای اساسی اسلام است و همه مسلمانان را به مراعات پاکی در جسم، لباس، مسکن، محل کار و معابر عمومی و …، فرا می خواند و آنان را به رعایت بهداشت فردی مانند: گرفتن ناخن، رفع موهای زائد، شستن دست ها قبل و بعد از صرف غذا و مسواک زدن سفارش نموده است.
۱۲-تربیت زیبایی و آراستگی
خداوند انسان و نظام هستی را به بهترین و زیباترین صورت آفریده و میفرماید: «الَّذِی أَحْسَنَ کُلَّ شَیْءٍ خَلَقَهُ»(سجده/۷) «کسی که هر چه را آفریده، به بهترین و زیباترین شیوه آفریده است». و میفرماید: «لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ»(تین/۴) «به راستی ما انسانها را به بهترین و زیباترین ترکیب آفریده ایم».
محافظت از زیبایی های موجود در محیط زندگی، مقتضی آن است که انسان به زیبایی و آراستگی مشروع اهتمام لازم را بدهد؛ زیرا خداوند متعال میفرماید:
«ای فرزندان آدم! در هر مسجد و عبادتگاهی خود را(با لباس مادی که عورت شما را می پوشاند و با لباس معنوی تقوا) بیارایید و بخورید و بیاشامید ولی اسراف و زیاده روی نکنید؛ زیرا خداوند اسرافکاران را دوست نمی دارد *(ای پیامبر! به آنان) بگو: چه کسی زیبایی ها و مواهب و نعمت های حلالی را که خداوند برای بندگانش آفریده، حرام نموده؟! بگو:(این نعمت ها و زیبایی های حلال) در این جهان برای افراد با ایمان است(و دیگران نیز از آن بهره مند می شوند اما) در جهان آخرت اینها همه در اختیار مؤمنان قرار می گیرد. اینگونه آیات(خود را) برای کسانی توضیح می دهیم که آگاهند و می فهمند».(اعراف/۳۱-۳۲)
منظور از تربیت زیبایی و آراستی به عنوان یکی از ابعاد تربیت اسلامی کودک، این است که کودکان از جنبه های زیبایی و آراستگی جسم و لباس خود محافظت نمایند و از همه مظاهر زشت و ناپاکی و غیربهداشتی در بدن، لباس، محل سکونت و اماکن عمومی دوری کنند و بخاطر جلوگیری از ضرر و زیان به محیط زیست، از رهاسازی زباله و اشیاء اضافی در طبیعت خودداری نمایند.
۱۳-تربیت جنسی
تربیت جنسی، یکی از مراحل مهم تربیت اسلامی کودک است. پدر و مادر به صورت تدریجی و حکیمانه و با توجه به مراحل رشد نوجوانان تا رسیدن به سن بلوغ، با اشاره و کنایه و پس از بلوغ به طور صریح برخی از مسائل را برایشان بیان کنند و از طرف دیگر، فرزند خود را به آداب اجازه خواستن در منزل و جاهای دیگر و چشم فروبستن از نگاه به نامحرم و پرهیز از دیدن فیلم ها و تصاویری که سبب تحریک نابهنگام غریزه جنسی او بشود، عادت دهند و فکر و ذهن او را به درس، مطالعه، ورزش و هنرهای اسلامی و فعالیت های مفید و هدفمند مشغول کنند و وقتی به سن و شرایط ازدواج رسید، نسبت به ازدواجش اقدام کنند.
نتیجه گیری
تربیت اسلامی کودک، به معنای رشد بخشیدن به فرزند تا رسیدن گام به گام به مرحله کمال است و ابعاد مختلف تربیت مادی و معنوی، جسمی و روحی، فکری و عقلی و رفتاری و اجتماعی او را در بر میگیرد. تربیت اسلامی کودک، فرایندی تدریجی است و اموزش ها باید به فراخور درک و توان کودک صورت پذیرد. تبیین جایگاه خدا، قرآن کریم، پیامبر اکرم(ص) و ائمه هدی(ع) و نیز آشنایی کودکان با آموزه های کتاب خدا و سخن و سیره معصومان(ع)، از مهمترین مواد آموزشی در تربیت اسلامی کودک به شمار میرود.
منبع اقتباس: فقه خانواده در جهان معاصر؛ دکتر وهبه الزحیلی؛ ترجمه عبدالعزیز سلیمی؛ نشر احسان
