بسترهای لازم برای شکل گیری خانواده موفق

خانواده موفق، با رعایت نکته هایی می تواند بسترهای خوشبختی را افزایش، و بسترهای بدبختی را کاهش دهد. رعایت شرایط لازم در ازدواج و انتخاب همسر، محل زندگی، زمان بارداری، تعداد فرزندان، شیوه اداره زندگی و … بسترهای مناسب خوشبختی و نیل به خانواده موفق به شمار می آید. اما وجود موانع و فقدان شرایط، بسترساز بدبختی و بی توفیقی است. برای مثال، اگر پدر مجنون یا مادر احمق باشد، بستر دیوانگی یا کمبود بهره هوشی فرزند فراهم می آید. فرزند گناهی ندارد، اما می توان گفت: این فرزند در رحم مادر خویش، بدبخت است.

پس اگر در روایت آمده است: «الشقیّ شقیّ فی بطن امه و السعید سعید فی بطن امه؛(1) انسان موفق و خوشبخت، در شکم مادر خود خوشبخت است و انسان بی سعادت و بدبخت نیز در شکم مادر خود چنین است»، شاید به همین نکته اشاره می کند که این فرزند، از برکات و نعمت هایی در همین دنیا محروم است، گرچه نقصی در معنویت و آخرت او نتوان پیدا کرد.

بخشی از موفقیت درخشان مردان بزرگ جهان، مرهون چگونگی ولادت آنها بوده است، چنانکه بخشی از بی توفیقی و بدبختی ناپاکان، به انحرافات والدین در دوران جنینی آنها مربوط است. قرآن کریم از دو مرد بزرگ الهی، یحیی بن زکریا و عیسی بن مریم (ع) با سلامت و پاکی روز ولادت یاد کرده است.

درباره حضرت یحیی میفرماید: «وَ سَلامٌ عَلَیهِ یَومَ وُلِدَ؛(2) سلام بر او روزی که متولد شد»؛ و درباره حضرت عیسی(ع) به نقل از او میفرماید: «وَ السَّلامُ عَلَیَّ یَومَ وُلِدتُ؛(3) و سلام بر من روزی که متولد شدم». «سلام» به معنای عموم عافیت است، یعنی پاکی کامل جسم و جان؛ و این حقیقتی یکسان درباره تمام مردان الهی است و همه آنها به سلامت متولد شده اند. این سلامت، زمانی تحقق می یابد که جنین، تمام منازل رحم را به خوبی گذرانده باشد.(4)

بنابراین، اگر روایات، سعادت و شقاوت فرزند را به رحم مادر مربوط دانسته و از پدر سخنی به میان نیاورده است، از آن روست که سرچشمه خوشبختی و بدبختی فرزند، عمدتاً در مراحل گوناگون حضور جنین در رحم رقم می خورد.

ایمان و اخلاق، بستر توفیق و سعادت

بی شک دو رکن اساسی موفقیت، ایمان و اخلاق است. در زمینه ایمان، خداوند منان، در سوره عصر، قسم یاد می کند که همه مردم، در هر زمان، گرفتار بدبختی اند، مگر آنان که دارای امتیازاتی باشند که یکی از آنها ایمان است:

«وَ الْعَصْرِ* إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ إِلاَّ الَّذِینَ آمَنُوا؛(5) سوگند به عصر(غلبه حق بر باطل) به درستی که انسان در زیان است مگر آنان که به خدا گرویده باشند». در زمینه ضرورت پاکی از رذایل اخلاقی برای رسیدن به موفقیت، خداوند منان، در سوره شمس، پس از سوگندهای متعدد میفرماید: «قَد اَفلَحَ مَن زَکّاها* وَ قَد خابَ مَن دَسَّاها؛(6) رستگاری و موفقیت از آن کسی است که جان خود را از پلیدی پاک کند و هر کس آن را آلوده سازد قطعاً خاسر است».

همچنین علی(ع) سرلوحه سعادت و موفقیت را دوری از رذیلت اخلاقی می دانند و میفرمایند: «عنوان صحیفه المؤمن حسن الخلق؛(7) سرلوحه سعادت مؤمن، سجایای اخلاقی اوست». حسن خلق باعث توفیق و پدید آمدن مقدمات رسیدن به مقصود طبیعی و عادی می شود.

امام خمینی (ره) در کتاب چهل حدیث، ضمن تعریف خُلق، به بیان تأثیر حسن خلق در انجام آسان رفتار نیکو می پردازند و می گویند: بدان که خُلق عبارت از حالتی است در نفس که انسان را دعوت به عمل می کند، بدون رویه و فکر؛ مثلاً کسی که دارای خلق سخاوت است، آن خلق او را وادار به جود و انفاق می کند، بدون آنکه مقدماتی تشکیل دهد و مرجحاتی را در نظر بگیرد، گویی یکی از افعال طبیعیه مثل دیدن و شنیدن است و همینطور است نفس عفیف که این صفت خُلق آن شده است، بطوری حفظ نفس می کند که گویی یکی از افعال طبیعیه اوست.(8)

با داشتن حسن خلق، موفقیت با کمترین هزینه و بطور طبیعی حاصل می شود و سراسر زندگی انسان را فرا می گیرد. بنابراین، خلق و خویی که در شرع مقدس، مدح شده است و با غرایز حیوانی و تمایلات نفسانی هماهنگ است، یا دست کم، با آنها تضادی ندارد، «حسن خلق» است که در موفقیت انسان سهم بسزا دارد.

در منابع اسلامی، حسن خلق عاملی بسیار مؤثر در موفقیت زندگی و تحکیم بنیاد خانواده و نیل به خانواده موفق معرفی شده است. این نکته در رابطه میان والدین و فرزندان تأثیر فراوانی دارد؛ زیرا رابطه سالم، مفید و موفق والدین و فرزندان با استحکام خانواده ارتباط مستقیم دارد.

شخصی به نام حسین بن بشار واسطی می گوید: «نامه ای به امام رضا(ع) نوشتم و در آن نامه به حضرت عرضه داشتم: “یکی از بستگانم برای خواستگاری نزد من آمده است، ولی بداخلاق است، چه کنم؟” حضرت در پاسخ فرمودند: “اگر بد اخلاق است، به او زن ندهید”».(9) این روایت نشان می دهد انس و الفت، که از شرایط ضروری برای موفقیت در زندگی است، مرهوم خوش اخلاقی است.

پیامبر اکرم(ص) پس از آنکه محبوبترین مردم در پیشگاه خداوند متعال را خوش اخلاق ترین آنان معرفی می کنند، به بیان ویژگی آنان می پردازند و میفرمایند: «کسانی از شما نزد خدا محبوبترند که بهترین اخلاق را دارند، متواضع اند، با دیگران الفت می گیرند و مردم نیز با آنها الفت می گیرند».(10) امام رضا(ع) نیز در جواب مردی که از ایشان درباره محدوده حسن خلق پرسیده بود، فرمودند: «حسن خلق این است که به مردم بدهی آنچه را دوست داری آنان به تو دهند».(11)

از آنجا که اخلاق حسنه، گاه به صورت طبیعی و فطری، گاه با عادت دادن خود به کارهای زیبا و در مواردی با مشاهده و مصاحبت با افرادی که رفتارهای زیبا دارند به دست می آید،(12) تغییر دادن آن گرچه محال نیست، دشوار به نظر می رسد. بنابراین، فردی که در پی موفقیت در زندگی است، مایل است زندگی گوارا، آسیب ناپذیر، سرشار از لطف و محبت و … داشته باشد، در مرحله اول و در آغاز تشکیل خانواده، باید در جستجوی همسری باشد که اخلاق خوش و خوی پسندیده داشته باشد. این ویژگی در نیل به خانواده موفق و داشتن فرزندان سالم اهمیت بسیاری دارد.

با توجه به این اصل، اسلام از میان همه ویژگی های همسر در مرحله انتخاب او، درباره موضوع صفات اخلاقی وی سفارش اکید دارد. در روایتی، رسول گرامی اسلام(ص) میفرمایند: «هر گاه کسی به خواستگاری نزد شما آمد که اخلاق و دین او را پسندیدید، شرایط ازدواج او را فراهم آورید». راوی می پرسد: «ای رسول خدا! هر چند از نظر نسب پست باشد»، حضرت میفرمایند: «هنگامی که کسی نزد شما آمد و اخلاق و دین او را پسندیدید، برای ازدواج زمینه سازی کنید که اگر چنین نکنید فتنه و فساد بزرگی در زمین رخ خواهد داد».(13)

روایات متعددی با این مضمون وجود دارد که نشان می دهد خوش اخلاقی، بسیاری از کاستی های فرد را جبران می کند و موفقیت را در پی دارد و پرهیز از ازدواج با چنین فردی، آسیب های اجتماعی فراوانی را به وجود می آورد. از سوی دیگر، فرد بداخلاق هر چند امتیازات دیگری داشته باشد، صلاحیت لازم برای ازدواج را ندارد و معصومان(ع) اصحاب خود را از ازدواج و وصلت با چنین افرادی برحذر داشته اند.

خانواده موفق و اصل مهرورزی

از مهمترین نتایج خوش خلقی برای یک خانواده موفق، ایجاد محبت میان افراد آن خانواده و تثبیت و تقویت آنست. امیرالمومنین(ع) در روایتی کسب محبت را پیامد حسن خلق برشمرده اند.(14) آن حضرت در روایت دیگری حسن خلق را باعث محبت و تأکید کننده مودت دانسته و فرموده اند: «خوش اخلاقی محبت بار می آورد و مودت را تقویت می کند».(15) بی شک خانواده ای که همه اعضای آن محبت را میان خود حس می کنند، خود را موفق می دانند.

در منابع اسلامی، افزون بر کار و فعالیت، حسن خلق نیز عاملی تأثیرگذار در رزق و روزی و رشد اقتصادی معرفی شده است. امیرالمومنین(ع) جایگاه گنج های روزی را در اخلاق نیکو دانسته اند،(16) همچنانکه امام صادق(ع) حسن خلق را عامل افزایش رزق برشمرده اند.(17) با افزایش روزی، احساس آرامش و موفقیت، بیشتر احساس می شود.

روشن است که اقبال عمومی به افراد متواضعی که با مردم انس و الفت دارند و خوش اخلاق محسوب می شوند، بسیار بیش از اقبال به دیگران است. مردم ترجیح می دهند افراد خوش خلق را به کار گیرند، به استخدام آنان در آیند و با آنان معامله کنند. شاید، این خود یکی از عوامل جلب روزی به شمار رود. به همین دلیل، امیرالمومنین(ع) حسن خلق را موجب ارتقای سطح زندگی دانسته اند.(18)

ارتقای سطح زندگی، موفقیتی است که نتیجه حسن خلق در معاشرت های اجتماعی است. خوش اخلاقی نه تنها در معاشرت های اجتماعی، بلکه در مواجهه با اعضای خانواده نیز چنین تأثیری دارد. امام صادق(ع) میفرمایند: «هر که با خانواده خود به نیکی عمل کند، روزی اش زیاد شود».(19)

امام علی(ع) خوش خویی را موجب پاکیزگی زندگی دانسته اند.(20) و امام صادق(ع) نیز فرموده اند: «هیچ شیوه زندگانی، گواراتر از زندگانی آمیخته با حسن خلق نیست».(21)

بطور قطع، زندگانی همراه مسرت، شادابی و طهارت برای همه انسانها موفقیت بزرگی تلقی می شود و این نتیجه خوش خلقی است. در مقابل، بداخلاقی فرد همه اعمال نیک او را بر باد می دهد و موجب می شود تا دیگران چشم خود را بر تمام خوبی هایش ببندند و نگاه خود را تنها به بدخلقی او معطوف سازند. اگر وجود انسان بداخلاق به مثابه عسل باشد، باید بداند که بدخلقی آنگونه وجود او را به فساد می کشاند که سرکه عسل را فاسد می کند.(22)

در متون دینی، آثار دیگری همچون آسانی راه،(23) عمران و آبادی(24) و سعادتمندی(25) برای خوش خلقی ذکر شده است. تأثیر این آثار بر استحکام بنیاد خانواده و دستیابی به خانواده موفق بسیار روشن است. رسول خدا(ص) میفرمایند: «اگر انسان به پیامدهای خوش اخلاقی آگاه باشد، به خلق خوش احساس نیاز می کند».(26) خانواده ای که نیازمندی هایش تأمین نشود، خانواده موفقی محسوب نمی شود.

خوشرویی و خوش زبانی، آشکارترین نماد خلق نیکو

خوشرویی، یکی دیگر از بسترهای مهم شکل گیری یک خانواده موفق است. در منابع دینی، خوشرویی را عامل بسیار مؤثری در آرامش و موفقیت اجتماعی و خانوادگی دانسته اند. در بیانات اهلبیت(ع) عباراتی همچون «وجهٍ منبسط»، «البشر»، «بشر حسن»، «طلاقه الوجه» و «البشاشه» مترادف با خوشرویی به کار رفته است. از بررسی معنای این واژه ها در متون لغوی، روشن می شود که این واژگان، با وجود تعدد، به معنای واحد پیراستن چهره از آثار گرفتگی و خشم، و آرامش دادن آن با سرور و فرح بکار رفته است.

یکی از توصیه های رسول اکرم(ص) این است که با برادران دینی با روی گشاده مواجه شوید. مردی خدمت رسول خدا(ص) رسید و گفت: «ای رسول خدا! به من توصیه کن». حضرت میان توصیه های خویش فرمودند: «با برادر خود، با گشاده رویی مواجه شو».(27)

وقتی با افراد جامعه دینی، که از آنان به برادر دینی تعبیر می شود، باید با چهره ای باز و دور از گرفتگی و خشم و اندوه مواجه شد، حکم رویارویی با همسر و فرزندان در محیط منزل به خوبی، روشن می شود.

با بررسی آثار معجزه آسای گشاده رویی در می یابیم، بی‌جهت نیست که گشاده رویی علامت ایمان،(28) نیمی از عقل،(29) اولین عطیه الهی(30) و آغاز نیکوکاری(31) دانسته شده است. گرچه جذب دیگران با هدایای مادی ممکن است. این نوع جذب کردن در مواردی منجر به آسیب تربیتی می شود و فرد هدیه گیرنده را متوقع و خواهان رشوه بار می آورد، اما مواجهه با دیگران با روی خوش، از آنجا که کار آسانی است، محدود به حدی نیست و می توان از آن در موارد متعدد و درباره افراد متعدد استفاده کرد.

از جمله چیزهایی که فرد همیشه می تواند به همسر و فرزندان خود هدیه کند و آسیب های مادی نیز ندارد، خوشرویی است. خوشرویی، گنج بی پایانی است که محدودیت ندارد و فرد می تواند همواره از آن استفاده کند و افراد خانواده را راضی نگه دارد. این کار بستر مناسبی برای موفقیت است.

امام صادق(ع) از رسول خدا(ص) روایت کرده اند که آن حضرت خطاب به فرزندان عبدالمطلب فرمودند: «هرگز نمی توانید با اموال خود، همه مردم را بهره مند سازید، پس با آنان با گشاده رویی و خوشرویی تمام مواجه شوید».(32)

آثار خوشرویی در موفقیت خانواده

از مهمترین آثار خوشرویی در راه رسیدن به خانواده موفق، می توان به این امور اشاره کرد:

قرب به خداوند

نتایج خوشرویی، به آثار اجتماعی منحصر نمی شود، بلکه مهمترین تأثیر را در خود فرد دارد که قرب و نزدیکی به خداوند است. از آنجا که حفظ پیوندهای اجتماعی، از جمله پیوند خانوادگی، از مهمترین تأکیدات خداوند متعال است، فردی که با مردم و اعضای خانواده با روی گشاده مواجه می شود، به فرمان حضرت حق توجه کرده و زمینه تقرب خود به او را فراهم ساخته است. امام باقر(ع) میفرمایند: «گشاده رویی، آوردگاه محبت و نزدیکی به خدا است و ترشرویی آوردگاه بغض و کینه و دوری از خداوند است».(33)

فرجام نیک

خوشرویی، بهره دنیوی و اخروی را برای فرد به ارمغان می آورد و افزون بر آنکه زندگی در دنیا را با شادکامی و آرامش و محبت همراه می کند، در آخرت نیز باعث حظ و بهره فراوان می شود. امام باقر(ع) فرمودند: «شخصی نزد پیامبر اکرم(ص) رسید و توصیه ای درخواست کرد. حضرت به او فرمودند: «”غضب مکن”. عرضه داشت: “بیشتر بگویید:” فرمودند: “با برادرت با گشاده رویی مواجه شو، نه با رویی گرفته؛ زیرا روی گرفتن، تو را از بهره دنیا و آخرت بازمیدارد”».(34)

ایجاد الفت و محبت

الفت و محبت، از مهمترین عواملی است که به رضایتمندی و آرامش میان افراد خانواده منجر شده و به شکل گیری یک خانواده موفق کمک می کند. در روایتی، بشاشت و گشاده رویی، بهترین عاملی معرفی شده است که مردم می توانند با آن، دل‌های دوستانشان را به دست آورند و کینه را از دل دشمنان خود دور کنند.(35)

بنابراین، خوشرویی به مثابه بهترین عامل جذب دلها، به افراد توصیه شده است، اما مواجهه با روی گشاده، افزون بر آنکه کمیت جذب را افزایش می دهد، کیفیت آن را نیز تحت تأثیر قرار می دهد. نتیجه کیفی گشاده رویی با واژه «حب» درآمیخته است. امام باقر(ع) میفرمایند: «خوشرویی و گشاده رویی، آوردگاه محبت است».(36)

دوری از کینه

کینه زدایی، یکی از آثار گشاده رویی است. برطرف ساختن کینه هایی که به تدریج در فرد نفوذ کرده اند، کاری بسیار دشوار و گاه ناممکن است؛ اما مواجه شدن با روی گشاده، داروی مؤثری است که کینه های سخت و دیرینه را به راحتی از بین می برد. امام کاظم(ع) در روایتی از رسول خدا(ص) میفرمایند: «خوشرویی کینه را می زداید».(37)

در روایتی از امیرالمومنین(ع)، خوشرویی، بهترین عامل زدودن کینه معرفی شده است. حضرت میفرمایند: «بهترین وسیله ای که مردم با آن دلهای دوستان خود را به دست می آورند و کینه ها را از دل‌های دشمنان خود می زدایند، خوشرویی هنگام مواجهه با آنان، پرسش از حال آنان در غیاب، و گشاده رویی در حضور آنهاست».(38)

پایان دادن به مخاطرات

گشاده رویی وقتی کینه های باطنی را از بین می برد، دشمنیِ برخاسته از کینه را نیز درمان می کند. گاه روابط افراد خانواده به قدری تیره و تار می شود که از کینه باطنی به دشمنی و نبرد رو در رو تبدیل می شود. این موقعیت بسیار خطرناکی است که هر آسیبی را در روابط خانوادگی ایجاد می کند، اما همین موقعیت مخاطره آفرین و آتش پر دامنه، با هدیه ارزان و مؤثر خوشرویی و مهار می شود. امام علی(ع) میفرمایند: «بشرک یطفیء نار المعانده؛(39) خوشرویی تو آتش دشمنی را خاموش می سازد».

پس از آنکه با روشی صحیح توانستیم همسری خوش اخلاق و خوش زبان انتخاب کنیم و از ناحیه وراثت و ژنتیک تضمین بیشتری برای موفقیت در زندگی و تربیت فرزندان ایجاد کردیم، باید بدانیم گرچه سهم مادر در تولید مثل همانند سهم پدر است، پس از آن، سهم مادر بیشتر از پدر است و در روایات نیز به بطن مادر اشاره شده است و از صلب پدر سخنی نگفته اند.

در زمان تولید مثل، چنانچه پدر، به دلیل خوردن غذای فاسد یا نوشیدن مشروبات الکلی، نطفه مسموم داشته باشد. جنین ناقص و معلول خواهد بود. این تأثیر مستقیم پدر بر جنین در زمان انعقاد نطفه است. پس از آن، پدران در ساخت طبیعی فرزند تأثیر مستقیمی ندارند، ولی مادر در تمام دوران بارداری با فرزند رابطه مستقیم دارد و فرزند از او تأثیر می پذیرد.

جنین در شکم مادر همانند عضوی از مادر است و همه عواملی که در جسم و جان مادر تأثیر دارد، در فرزند نیز اثر می گذارد. تغذیه مادر نه تنها در بعد جسمانی فرزندان موثر است، در روحیه و ویژگی های اخلاقی آنان نیز تأثیر دارد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «به زن باردار در آخرین ماه بارداری خرما بدهید؛ زیرا فرزند را بردبار و پرهیزگار خواهد ساخت».(40)

خانواده موفق و نسب پاک و طهارت باطنی

یکی از موضوعات مهم در بحث خانواده موفق، نسب پاک و طهارت باطنی خانواده است که آثار آن را می توان در فرزندان و رفتار آنان مشاهده کرد. قرآن کریم میفرماید: «وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِی خَبُثَ لاَ یَخْرُجُ إِلاَّ نَکِداً؛(41) سرزمین پاکیزه گیاهش به فرمان پروردگار می روید، اما از سرزمین بدطینت و شوره زار جز گیاه ناچیز و بی ارزش چیزی نمی روید».

در اصل، فرزند نمادی از خانواده خود است. در روایت آمده است: «فرزند، وجود محض و خالص پدر است».(42) او آینه ای است که می تواند پدر را در خود نشان دهد. نه تنها پدر و مادر در تربیت نقش دارند، دایی فرزند نیز نقش اساسی دارد. در روایتی پیامبر گرامی اسلام(ص) میفرمایند: «زمانی که می خواهید همسری برگزینید، و از این طریق تولید نسل کنید، به این نکته توجه داشته باشید که دایی به اندازه خود زن و شوهر، در روحیات فرزند، تأثیرگذار است و در حکم یکی از دو نفری است که همبستر می شوند».(43)

شخصیت و ویژگی های دایی، در فرزند بسیار تأثیرگذار است. پس باید دقت کرد و برای رسیدن به موفقیت، به صورت گزینشی، با فردی دارای نجابت خانوادگی ازدواج کرد. چنانچه انسان در این باره بی مبالات باشد، با مشکلاتی روبرو می شود. به همین جهت، پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمودند: «از گیاه سبزی که بر زباله ها روییده است، بپرهیزید.» سؤال شد: «ای رسول خدا! مقصود از گیاه سبزی که بر زباله روییده است، چیست»؟ حضرت فرمودند: «زن زیبایی که در خانواده ای ناشایسته رشد کرده باشد».(44)

البته اینکه در مقوله خانواده موفق، توجه به اصل و نسب ضروری است، قاعده ای عمومی است که برای انتخابی با ضمانت بیشتر پیشنهاد می شود، ولی مواردی پیدا می شود که همسر با اینکه شرافت کمی از ناحیه خانواده دارد، خود برای تهذیب نفس تلاش فراوانی کرده است و می تواند عامل موفقیت در تربیت فرزندان باشد، اما اولاً چنین کسانی در اقلیت هستند؛ و ثانیاً شناسایی آنها ساده نیست. پس برای اطمینان بیشتر باید به همان قاعده عمومی توسل جست تا از آرامش و موفقیت بیشتری برخوردار بود.

رفتارهای انسان برخاسته از حالت های درونی اوست. عنصر وجودی هر کس همان چیزی است که از خانواده گرفته است. وقتی کسی عامل نارضایتی دیگران باشد، بطور قطع، دیگران احساس موفقیت نمی کنند.

در روایت دیگری حضرت علی(ع) میفرمایند: سجایای اخلاقی دلیل پاکی وراثت و فضیلت ریشه خانوادگی است»؛(45) این ویژگی به موفقیت خانواده می انجامد.

بنابراین، برای داشتن خانواده موفق و دور از تنش و توفیق در تربیت فرزندان باید به زمینه های مناسب و مقدمات آن اندیشید. بی شک انتخاب همسر مناسب در این موفقیت نقش بسزایی دارد.

درخواست فرزند سالم و صالح از خدا

یکی از بسترهای موفقیت در خانواده موفق این است که والدین هرگز خود را مستقل از مبدأ اعلی نبینند و همیشه به نیازمندی و بندگی خود در برابر خداوند منان توجه داشته باشند.

تصور استقلال از خدا و تکیه کردن به تدبیر و درایت خود، در برابر احساس وابستگی به خدا و تقدیر او، تصوری اشتباه است و باعث می شود خداوند، انسان را به حال خود رها کند. رها شدن همان سلب توفیق است؛ سلب این توفیق که خدا آنی و کمتر از آنی ما را به خودمان وانگذارد. در این زمینه، احساس نیاز شدید به خدای متعال و درخواست فرزند صالح از او راهی به سوی خوشبختی و موفقیت فرزندان است و باعث می شود فرزند با محرک های درونی مثبت بیشتری به عالم وجود پا گذارد.

قرآن کریم از حضرت زکریا نقل می کند که به درگاه الهی عرض کرد: «رَبِّ هَب لِی مِنَ الصّالِحِینَ؛(46) خدای من، به من فرزندان صالح مرحمت کن». در نیز میفرماید: «وَالَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنا هَب لَنا مِن اَزواجِنا وَ ذُرِّیّاتِنا قُرَّهَ اَعیُنٍ؛(47) و آنانکه می گویند: خدای ما، از زنان و فرزندان ما نور چشمی برای ما قرار ده».

سعید بن جبیر در خصوص این آیه شریفه می گوید: «و الله این آیه به حضرت علی(ع) اختصاص دارد. بیشترین درخواست حضرت از درگاه الهی این بود که خدایا، همسرم، فاطمه، و فرزندانم، حسن و حسین را نور چشم من قرار ده». آنگاه می گوید: امیر مومنان فرمودند: «به خدا قسم هیچ گاه از خدای خود نخواستم که فرزندانی زیبا یا خوش قامت به من عطا کند، بلکه از خدای خود خواستم فرزندانی مطیع و خائف از خدا به من عطا کند تا هر گاه به آنها نظر کنم که در حال اطاعت خداوندند، چشمم روشن شود».(48) پیامبر اعظم(ص) فرمودند: «سعادت پدر، داشتن فرزند صالح است».(49) و «فرزند صالح، گلی از گلهای بهشت است».(50)

بنابراین، درخواست فرزند صالح از خداوند منان، بستری است برای اینکه پدر و مادر فرصت مناسب تری برای تربیت او پیدا کنند و خود نیز از برکات فرزند صالح برخوردار شوند، در معرض رحمت الهی قرار گیرند و کار خیر فرزند برای آنان نیز مؤثر و مفید باشد.

جمع بندی

خانواده موفق، خانواده ای است که در آن علاوه بر اهتمام به ملاکات اسلامی در انتخاب همسر، به توصیه های دینی در خصوص فرزندآوری نیز توجه ویژه ای می شود. در خانواده موفق، تخلق به اخلاق حسنه و خوشرویی و خوشرفتاری با دیگران بر مبنای آموزه های اسلامی، یک اصل مسلم است و با توجه به آثار گسترده آن، به عنوان بستری تاثیرگذار در تحقق خانواده موفق تلقی می شود.

پی نوشت ها

1- الحویزی، تفسیر نور الثقلین، ج۲، ص۱۸

2- مریم/۱۵

3- مریم/۳۳

4- فلسفی، کودک از نظر وراثت و تربیت، ص۹۸

5- عصر/۱- ۳

6- شمس/۹- ۱۰

7- قمی، سفینه البحار، ص۴۱۰

8- امام خمینی، چهل حدیث، ص۴۳۴

9- حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۸۱

10- طبرسی، مجمع البیان، ج۱۰، ص۳۳۳

11- دیلمی، ارشاد القلوب، ج۱، ص۱۳۵

12- فیض کاشانی، المحجة البیضاء، ج۵، ص۱۰۸

13- حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۷۸

14- آمدی، غررالحکم و درر الکلم، ص۲۵۴

15- آمدی، غررالحکم و درر الکلم، ص۲۵۴

16- محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ماده «رزق»

17- محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ماده «رزق»

18- آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص۲۵۴

19- محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ماده «رزق»

20- آمدی، غررالحکم و درر الکلم، ص۲۵۴

21- شیخ کلینی، الکافی، ج۸، ص۲۴۴

22- حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۵۲

23- آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص۲۵۴

24- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۰۰

25- نوری، مستدرک الوسائل، ج۸، ص۴

26- علامه مجلسی، بحار الانوار، ج۱۰، ص۳۶۹

27- کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۰۳

28- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۲۲۶

29- علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷۳، ص۶۰

30- آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص۲۵۴

31- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۰۳

32- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۰۳

33- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۴۵۳

34- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۴۵۳

35-علامه مجلسی، بحار الانوار، ج۷۵، ص۵۷

36- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۰۳

37- نوری، مستدرک الوسایل، ج۸، ص۱۰۴

38- علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۷۵، ص۵۷

39- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۱۰۳

40- شیخ کلینی، الکافی، ج۲، ص۸۸

41- اعراف/۵۸

42- اربلی، کشف الغمه، ج۲، ص۶۵

43- راوندی، النوادر، ص۱۲

44- شیخ مفید، المقنعه، ص۵۱۲

45- لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ، ص۲۲۸

46- صافات/۱۰۰

47- فرقان/۷۴

48- ابن شهر آشوب، المناقب، ج۳، ص۳۸۰

49- شیخ کلینی، الکافی، ج۶، ص۴

50- شیخ کلینی، الکافی، ج۶، ص۴

منبع اقتباس: خانواده موفق؛ ارتباط والدین و فرزندان(۱۳۹۰)، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و دانشگاه کاشان؛ راسخون