در کتب حدیثی، روایات بسیاری درباره فضائل حضرت رضا(ع) نقل شده است. این روایات هم به کمالات معنوی امام هشتم(ع) اشاره می کند و هم از فضیلت زیاد زیارت آن حضرت حکایت دارد. در ادامه برخی از مهمترین احادیث درباره فضائل امام رضا(ع) را بیان می کنیم.
نگاهی کوتاه به زندگانی امام رضا(ع)
امام هشتم شیعیان حضرت علی بن موسی الرضا(ع) روز یازدهم ذیقعده سال ۱۴۸ هـ. ق در مدینه دیده به جهان گشود. دوران امامت آن حضرت ۲۰ سال بود که با سه تن از حکمرانان مستبدّ عباسی، یعنی هارون(ده سال)، امین(پنج سال) و مأمون(پنج) سال معاصر بود.
امام رضا(ع) در آخر ماه صفر سال ۲۰۳ هـ. ق در سن ۵۵ سالگی توسط مأمون مسموم شد و در سناباد نوغان که امروزه یکی از محلات مشهد مقدس محسوب می شود به شهادت رسید و در محل مرقد فعلی به خاک سپرده شد. آن بزرگوار همانند دیگر امامان معصوم(ع)، دارنده تمام کمالات و فضائل اخلاق انسانی در مرتبه اعلی بود. در ادامه چهل حدیث از فضائل امام رضا(ع) به ویژه در باب زیارت ایشان را بیان می کنیم.
رهایی از دوزخ و ورود به بهشت ثمره زیارت امام رضا(ع)
درباب زیارت امام رضا(ع) و اهمیت و فضیلت آن، روایات بسیاری نقل شده که مهمترین آنها رهایی از آتش دوزخ و داخل شدن به بهشت است. در ادامه به برخی از آنها اشاره می کنیم.
حدیث ۱
امام رضا(ع) در حدیثی فرمود: «وَ اَللَّهِ مَا مِنَّا إِلاَّ مَقْتُولٌ أَوْ شَهِیدٌ فَقِیلَ لَهُ فَمَنْ یَقْتُلُکَ یَا اِبْنَ رَسُولِ اَللَّهِ قَالَ شَرُّ خَلْقِ اَللَّهِ فِی زَمَانِی یَقْتُلُنِی بِالسَّمِّ ثُمَّ یَدْفِنُنِی فِی دَارِ مَضِیعَهٍ وَ بِلاَدِ غُرْبَهٍ أَلاَ فَمَنْ زَارَنِی فِی غُرْبَتِی کَتَبَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ أَجْرَ مِائَهِ أَلْفِ شَهِیدٍ وَ مِائَهِ أَلْفِ صِدِّیقٍ وَ مِائَهِ أَلْفِ حَاجٍّ وَ مُعْتَمِرٍ وَ مِائَهِ أَلْفِ مُجَاهِدٍ وَ حُشِرَ فِی زُمْرَتِنَا وَ جُعِلَ فِی اَلدَّرَجَاتِ اَلْعُلَى مِنَ اَلْجَنَّهِ رَفِیقَنَا؛[۱]
به خدا سوگند کسی از ما(ائمه ع) نیست مگر اینکه [به زهر] کشته می شود یا(با شمشیر) شهید می شود. گفته شد: ای فرزند رسول خدا، چه کسی شما را می کشد؟ فرمود: بدترین آفریدگان خدا در زمانم مرا با زهر می کشد، سپس مرا در دیار غربت و سرایی دور افتاده دفن می کند.
آگاه باشید کسی که مرا در غربتم زیارت کند، خدای عزوجل ثواب یکصد هزار شهید، یکصد هزار صدیق، یکصد هزار حج گزار و عمره گزار و یکصد هزار مجاهد را برای او می نویسد و در زمره ما محشور می شود و در درجات والای بهشت رفیق و همراه ما خواهد بود.»
حدیث ۲
عبدالعظیم حسنی گوید: از امام علی النقی(ع) شنیدم که فرمود:
«أَهْلُ قُمَّ وَ أَهْلُ آبَهَ مَغْفُورٌ لَهُمْ لِزِیَارَتِهِمْ لِجَدِّی عَلِیِّ بْنِ مُوسَى اَلرِّضَا(ع) بِطُوسَ أَلاَ وَ مَنْ زَارَهُ فَأَصَابَهُ فِی طَرِیقِهِ قَطْرَهٌ مِنَ اَلسَّمَاءِ حَرَّمَ اَللَّهُ جَسَدَهُ عَلَى اَلنَّارِ؛[۲] مردم قم و آبه(یکی از روستاهای اطراف قم) به جهت زیارت جدم علی بن موسی الرضا(ع) در طوس گناهانشان آمرزیده می شود. آگاه باشید کسی که آن حضرت را زیارت کند و در راه(زیارت) او قطره ای(باران) از آسمان بر او فروبارد، خداوند پیکرش را بر آتش(دوزخ) حرام می کند.»
حدیث ۳
امام هادی(ع) در حدیثی میفرماید: «مَنْ کَانَتْ لَهُ إِلَى اَللَّهِ حَاجَهٌ فَلْیَزُرْ قَبْرَ جَدِّیَ اَلرِّضَا(ع) بِطُوسَ وَ هُوَ عَلَى غُسْلٍ وَ لْیُصَلِّ عِنْدَ رَأْسِهِ رَکْعَتَیْنِ وَ لْیَسْأَلِ اَللَّهَ حَاجَتَهُ فِی قُنُوتِهِ فَإِنَّهُ یَسْتَجِیبُ لَهُ مَا لَمْ یَسْأَلْ فِی مَأْثَمٍ أَوْ قَطِیعَهِ رَحِمٍ وَ إِنَّ مَوْضِعَ قَبْرِهِ لَبُقْعَهٌ مِنْ بِقَاعِ اَلْجَنَّهِ لاَ یَزُورُهَا مُؤْمِنٌ إِلاَّ أَعْتَقَهُ اَللَّهُ مِنَ اَلنَّارِ وَ أَحَلَّهُ إِلَى دَارِ اَلْقَرَارِ؛[۳]
کسی که از خدا حاجتی می خواهد، قبر جدم(حضرت) رضا(ع) را در طوس زیارت کند، در حالی که غسل نموده باشد و سپس بالای سر آن حضرت دو رکعت نمازگزارد و در قنوت آن از خدای تعالی حاجت خود را بخواهد. در این صورت است که دعایش مستجاب می شود، مادام که گناه یا بریدن از خویشاوندی را درخواست نکرده باشد. همانا جایگاه قبر او قطعه ای از بهشت است که هیچ مؤمنی آن را زیارت نمی کند، مگر اینکه خدای تعالی او را از آتش(دوزخ) رهایی می بخشد و به سرای آرامش(بهشت) وارد می سازد.»
حدیث ۴
امام رضا(ع) میفرماید: «مَنْ شَدَّ رَحْلَهُ إِلَى زِیَارَتِی اُسْتُجِیبَ دُعَاؤُهُ وَ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ فَمَنْ زَارَنِی فِی تِلْکَ اَلْبُقْعَهِ کَانَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اَللَّهِ(ص) وَ کَتَبَ اَللَّهُ لَهُ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّهٍ مَبْرُورَهٍ وَ أَلْفِ عُمْرَهٍ مَقْبُولَهٍ وَ کُنْتُ أَنَا وَ آبَائِی شُفَعَاءَهُ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ وَ هَذِهِ اَلْبُقْعَهُ رَوْضَهٌ مِنْ رِیَاضِ اَلْجَنَّهِ وَ مُخْتَلَفُ اَلْمَلاَئِکَهِ لاَ یَزَالُ فَوْجٌ یَنْزِلُ مِنَ اَلسَّمَاءِ وَ فَوْجٌ یَصْعَدُ إِلَى أَنْ یُنْفَخَ فِی اَلصُّورِ؛[۴]
کسی که بار سفر به سوی من بربندد، دعایش مستجاب و گناهانش آمرزیده می شود، پس کسی که مرا در آن مکان زیارت کند، مانند کسی است که رسول خدا(ص) را زیارت کرده باشد، خداوند برای او پاداش هزار حج و عمره پذیرفته شده می نویسد و من و پدرانم شفیعان او روز قیامت خواهیم بود؛ این بقعه بوستانی از بوستان های بهشت و محل رفت و آمد فرشتگان است؛ آنگونه که گروهی از آسمان فرو می آیند و گروهی بالا می روند، تا اینکه در صور دمیده شود.»
حدیث ۵
شخصی از اهالی خراسان به امام رضا(ع) عرض نمود: ای فرزند رسول خدا! پیامبر خدا(ص) را در خواب دیدم که به من فرمود: «چگونه است حال شما آن هنگام که فردی از(خاندان) من در سرزمین شما دفن گردد و شما به حفظ این امانت من اهتمام نمایید و ستاره من در خاک شما پنهان گردد؟» امام رضا(ع) در پاسخ فرمود:
«أَنَا اَلْمَدْفُونُ فِی أَرْضِکُمْ وَ أَنَا بَضْعَهٌ مِنْ نَبِیِّکُمْ وَ أَنَا اَلْوَدِیعَهُ وَ اَلنَّجْمُ أَلاَ فَمَنْ زَارَنِی وَ هُوَ یَعْرِفُ مَا أَوْجَبَ اَللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى مِنْ حَقِّی وَ طَاعَتِی فَأَنَا وَ آبَائِی شُفَعَاؤُهُ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ وَ مَنْ کُنَّا شُفَعَاءَهُ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ نَجَا وَ لَوْ کَانَ عَلَیْهِ مِثْلُ وِزْرِ اَلثَّقَلَیْنِ اَلْجِنِّ وَ اَلْإِنْسِ؛[۵]
من هستم که در سرزمین شما دفن می گردم؛ من پاره تن پیامبر شما هستم؛ و منم آن امانت و ستاره، آگاه باشید کسی که مرا زیارت کند، در حالی که بداند که خدای تبارک و تعالی(ادای) حق و پیروی مرا واجب ساخته است، من و پدرانم روز قیامت شفیعان او خواهیم بود، و کسی که ما روز قیامت شفیع او باشیم،(از آتش دوزخ) رهایی می یابد، هر چند بار گناهان جن و انس بر او باشد.»
حدیث ۶
امام رضا(ع) در حدیثی دیگر میفرماید: «إِنِّی سَأُقْتَلُ بِالسَّمِّ مَظْلُوماً وَ أُقْبَرُ إِلَى جَنْبِ هَارُونَ وَ یَجْعَلُ اَللَّهُ تُرْبَتِی مُخْتَلَفَ شِیعَتِی وَ أَهْلِ مَحَبَّتِی فَمَنْ زَارَنِی فِی غُرْبَتِی وَجَبَتْ لَهُ زِیَارَتِی یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ وَ اَلَّذِی أَکْرَمَ مُحَمَّداً(ص) بِالنُّبُوَّهِ وَ اِصْطَفَاهُ عَلَى جَمِیعِ اَلْخَلِیقَهِ لاَ یُصَلِّی أَحَدٌ مِنْکُمْ عِنْدَ قَبْرِی رَکْعَتَیْنِ إِلاَّ اِسْتَحَقَّ اَلْمَغْفِرَهَ مِنَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ اَلَّذِی أَکْرَمَنَا بَعْدَ مُحَمَّدٍ(ص) بِالْإِمَامَهِ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّهِ إِنَّ زُوَّارَ قَبْرِی لَأَکْرَمُ اَلْوُفُودِ عَلَى اَللَّهِ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ وَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَزُورُنِی فَیُصِیبُ وَجْهَهُ قَطْرَهٌ مِنَ اَلْمَاءِ إِلاَّ حَرَّمَ اَللَّهُ تَعَالَى جَسَدَهُ عَلَى اَلنَّارِ؛[۶]
من به زودی مظلومانه با زهر کشته می شوم و کنار قبر هارون دفن خواهم شد، و خداوند خاک(قبر) مرا جایگاه رفت و آمد(و زیارتگاه) شیعیان و دوستارانم می گرداند. پس کسی که در غربتم مرا زیارت کند، روز قیامت زیارت او بر من واجب می شود؛ قسم به آنکه محمد(ص) را به پیامبری گرامی داشت و او را بر تمامی مردم برگزید، کسی که از شما نزد قبرم نماز نمی گذارد، جز آنکه روزی که خدای صاحب عزت و جلال را ملاقات می کند، شایسته آمرزش می شود، و قسم به آنکه بعد از محمد(ص) ما را به امامت گرامی داشت و وصایتش را به ما اختصاص داد، همانا زائران قبر من گرامی ترین گروه ها خواهند بود که روز قیامت بر خدای صاحب عزت و جلال وارد می شوند؛ و هیچ مؤمنی نیست که مرا زیارت نماید و قطره ای آب(باران) به صورت او بخورد [منظور تحمل سختی های سفر است]، جز آنکه خداوند پیکرش را بر آتش(دوزخ) حرام می کند.»
حدیث ۷
امام صادق(ع) در حدیثی میفرماید: «یُقْتَلُ حَفَدَتِی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ فِی مَدِینَهٍ یُقَالُ لَهَا طُوسُ مَنْ زَارَه إِلَیْهَا عَارِفاً بِحَقِّهِ أَخَذْتُهُ بِیَدِی یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ وَ أَدْخَلْتُهُ اَلْجَنَّهَ وَ إِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ اَلْکَبَائِرِ؛ نوه مرا در سرزمین خراسان در شهری به نام طوس می کشند؛ کسی که او را با شناخت حق وی زیارت کند، من روز قیامت از او دستگیری می کنم و وارد بهشتش می سازم، هر چند که مرتکب گناهان کبیره شده باشد.»
راوی می گوید از امام(ع) پرسیدم: فدایت شوم، شناخت حق او به چیست؟ امام در پاسخ فرمود:
«یَعْلَمُ أَنَّهُ مُفْتَرَضُ اَلطَّاعَهِ غَرِیبٌ شَهِیدٌ مَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ أَعْطَاهُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَجْرَ سَبْعِینَ شَهِیداً مِمَّنِ اُسْتُشْهِدَ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولِ اَللَّهِ(ص) عَلَى حَقِیقَهٍ؛ اینکه بدانی او(امامی است که) پیروی از او واجب است. او غریب است و شهید؛ کسی که با شناخت حقش، او را زیارت کند، خدای صاحب عزت و جلال پاداش هفتاد شهید از شهدای راستین در رکاب رسول خدا(ص) را به او عطا میفرماید.»[۷]
حدیث ۸
امام صادق(ع) در حدیثی دیگر میفرماید: «یَخْرُجُ وَلَدٌ مِنِ اِبْنِی مُوسَى اِسْمُهُ اِسْمُ أَمِیرِاَلْمُؤْمِنِینَ(ع) إِلَى أَرْضِ طُوسَ وَ هِیَ بِخُرَاسَانَ یُقْتَلُ فِیهَا بِالسَّمِّ فَیُدْفَنُ فِیهَا غَرِیباً مَنْ زَارَهُ عَارِفاً بِحَقِّهِ أَعْطَاهُ اَللَّهُ تَعَالَى أَجْرَ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ اَلْفَتْحِ وَ قٰاتَلَ؛[۸]
فرزندی از پسرم موسی که همنام امیرالمؤمنین(ع) است، به جانب سرزمین طوس در خراسان می رود و در آنجا با زهر کشته شده و غریبانه دفن می شود، کسی که او را با شناخت حق وی(به اینکه آن حضرت امام واجب الاطاعه است) زیارت کند، خدای تعالی پاداش کسی را که قبل از پیروزی، انفاق نموده و جنگیده است به وی عطا می نماید.»
این حدیث اشاره دارد به آیه «وَ مَا لَکُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ لِلَّهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ لَا یَسْتَوِی مِنکُمْ مَنْ أَنفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قَاتَلَ أُولٰئِکَ أَعْظَمُ دَرَجَهً مِنَ الَّذِینَ أَنفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قَاتَلُوا وَ کُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ وَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ؛[۹] چرا در راه خدا انفاق نمى کنید در حالى که میراث آسمان ها و زمین همه از آنِ خداست و کسى چیزى را با خود نمى برد ؟! کسانى که قبل از پیروزى انفاق کردند و جنگیدند با کسانى که پس از پیروزى انفاق کردند یکسان نیستند؛ آنها والا مقام تر از کسانى هستند که بعد از فتح انفاق نمودند و جنگ کردند؛ و خداوند به هر دو وعده نیک داده؛ و خدا به آنچه انجام مىدهید آگاه است.»
حدیث ۹
امام موسی کاظم(ع) در ضمن حدیثی فرمود:
«مَنْ زَارَ قَبْرَ وَلَدِی عَلِیٍّ وَ بَاتَ عِنْدَهُ لَیْلَهً کَانَ کَمَنْ زَارَ اَللَّهَ فِی عَرْشِهِ … إِذَا کَانَ یَوْمُ اَلْقِیَامَهِ کَانَ عَلَى عَرْشِ اَلرَّحْمَنِ أَرْبَعَهٌ مِنَ اَلْأَوَّلِینَ وَ أَرْبَعَهٌ مِنَ اَلْآخِرِینَ فَأَمَّا اَلْأَرْبَعَهُ اَلَّذِینَ هُمْ مِنَ اَلْأَوَّلِینَ فَنُوحٌ وَ إِبْرَاهِیمُ وَ مُوسَى وَ عِیسَى عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ ، وَ أَمَّا اَلْأَرْبَعَهُ مِنَ اَلْآخِرِینَ مُحَمَّدٌ وَ عَلِیٌّ وَ اَلْحَسَنُ وَ اَلْحُسَیْنُ عَلَیْهِمُ اَلسَّلاَمُ ، ثُمَّ یُمَدُّ اَلطَّعَامُ فَیَقْعُدُ مَعَنَا زُوَّارُ قُبُورِ اَلْأَئِمَّهِ ، إِلاَّ أَنَّ أَعْلاَهُمْ دَرَجَهً وَ أَقْرَبَهُمْ حَبْوَهً زُوَّارُ قَبْرِ وَلَدِی عَلِیٍّ عَلَیْهِ اَلسَّلاَمُ؛[۱۰]
کسی که قبر فرزندم علی(ع) را زیارت کند و شبی را نزد او به سر برد، مانند کسی است که خداوند را در عرش زیارت کرده است … چون روز قیامت شود، چهار نفر از پیشینیان و چهار نفر از پسینیان بر عرش خدای رحمان قرار می گیرند. چهار نفر پیشینیان نوح و ابراهیم و موسی و عیسی(ع) هستند و چهار نفر پسینیان محمد و علی وحسن و حسین(ع)؛ بعد از آن خوان طعام گسترده می شود و زائران قبور ائمه(ع) به گرد آن می نشینند؛ بدانید که(در میان زائران قبور ائمه ع) مقام زائران قبر فرزندم از همه بلندتر و پر ارج تر است.»
حدیث ۱۰
حضرت عبدالعظیم حسنی از امام جواد(ع) نقل می کند که فرمود: «مَا زَارَ أَبِی(ع) أَحَدٌ فَأَصَابَهُ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ بَرْدٍ أَوْ حَرٍّ إِلاَّ حَرَّمَ اَللَّهُ جَسَدَه عَلَى اَلنَّارِ؛[۱۱] کسی که به زیارت پدرم نائل شود، و(در راه زیارت) به او آزاری مانند باران یا سرمایی یا گرمایی برسد، جز این نیست که خداوند پیکرش را بر آتش(دوزخ) حرام می نماید.»
حدیث ۱۱
علی بن اسباط می گوید: از امام جواد(ع) پرسیدم: کسی که پدرتان را در خراسان زیارت کند، چه(پاداشی) خواهد داشت؟ در پاسخ فرمود: «اَلْجَنَّهُ وَ اَللَّهِ اَلْجَنَّهُ وَ اَللَّهِ؛[۱۲] به خدا قسم بهشت! به خدا قسم بهشت!»
حدیث ۱۲
رسول خدا(ص) در حدیثی نورانی فرمود: «سَتُدْفَنُ بَضْعَهٌ مِنِّی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ لاَ یَزُورُهَا مُؤْمِنٌ إِلاَّ أَوْجَبَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ اَلْجَنَّهَ وَ حَرَّمَ جَسَدَهُ عَلَى اَلنَّارِ؛[۱۳] به زودی پاره تن من در سرزمین خراسان دفن می شود که هیچ مؤمنی او را زیارت نمی کند، مگر اینکه خداوند بهشت را بر او واجب ساخته و پیکرش را بر(آتش) دوزخ حرام می سازد.»
حدیث ۱۳
امام جواد(ع) میفرماید: «ضَمِنْتُ لِمَنْ زَارَ أَبِی(ع) بِطُوسَ عَارِفاً بِحَقِّهِ اَلْجَنَّهَ عَلَى اَللَّهِ تَعَالَى؛[۱۴] کسی که قبر پدرم رضا(ع) را در طوس با شناخت حق او(به اینکه حضرتش امام واجب الاطاعه است) زیارت کند، من نزد خدای تعالی بهشت را برای او ضمانت می کنم.»
بر اساس این احادیث، زیارت امام رضا(ع) فضیلت بسیاری دارد و موجب رهایی انسان از دوزخ و ورود او به بهشت می شود.
آمرزش گناهان به واسطه زیارت امام رضا(ع)
احادیثی بسیاری از ائمه(ع) نقل شده که در آن این موضوع مورد تاکید قرار گرفته است که هر کس با معرفت و شناخت کامل امام رضا(ع) را زیارت کند، گناهاش آمرزیده شده و مغفرت الهی شامل حال او می شود:
حدیث ۱۴
دعبل خزاعی شاعر برجسته شیعه از امام رضا(ع) از آن حضرت نقل می کند که فرمود: «لاَ تَنْقَضِی اَلْأَیَّامُ وَ اَللَّیَالِی حَتَّى تَصِیرَ طُوسُ مُخْتَلَفَ شِیعَتِی وَ زُوَّارِی أَلاَ فَمَنْ زَارَنِی فِی غُرْبَتِی بِطُوسَ کَانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ مَغْفُوراً لَهُ؛[۱۵] روزها و شب ها می گذرد تا اینکه طوس جایگاه آمد و رفت شیعیان و زائرانم می شود؛ آگاه باشید کسی که مرا در غربتم در طوس زیارت کند، روز قیامت با گناهان آمرزیده هم درجه من خواهد بود.»
حدیث ۱۵
رسول خدا(ص) میفرماید: «سَتُدْفَنُ بَضْعَهٌ مِنِّی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ مَا زَارَهَا مَکْرُوبٌ إِلاَّ نَفَّسَ اَللَّهُ کُرْبَتَهُ وَ لاَ مُذْنِبٌ إِلاَّ غَفَرَ اَللَّهُ ذُنُوبَهُ؛[۱۶] پاره ای از تن من در سرزمین خراسان دفن می شود که هیچ گرفتاری او را زیارت نمی کند، جز اینکه خداوند پریشانی را از او می زداید و هیچ گنهکاری به زیارت او نائل نمی شود، مگر آنکه خداوند گناهانش را می آمرزد.»
حدیث ۱۶
امام رضا(ع) میفرماید: «لاَ تُشَدُّ اَلرِّحَالُ إِلَى شَیْءٍ مِنَ اَلْقُبُورِ إِلاَّ إِلَى قُبُورِنَا أَلاَ وَ إِنِّی مَقْتُولٌ بِالسَّمِّ ظُلْماً وَ مَدْفُونٌ فِی مَوْضِعِ غُرْبَهٍ فَمَنْ شَدَّ رَحْلَهُ إِلَى زِیَارَتِی اُسْتُجِیبَ دُعَاؤُهُ وَ غُفِرَ لَهُ ذُنُوبُهُ؛[۱۷]
توشه سفر به سوی هیچ قبر(و زیارتگاهی) برنبیندید، مگر اینکه به زیارت قبور ما بیایید. آگاه باشید که مرا مظلومانه مسموم ساخته و می کشند و در جایی غریبانه به خاک می سپارند پس هر کس که بار سفر برای زیارت من بربندد، دعایش مستجاب می شود و گناهش مورد آمرزش واقع می گردد.»
حدیث ۱۷
اباصلت هروی گوید: خدمت امام رضا(ع) بودم که گروهی از مردم قم وارد شدند و سلام نمودند. حضرت پاسخ آنها را فرمود و ایشان را نزدیک خویش جای داد. سپس فرمود:
«لَهُمْ مَرْحَباً بِکُمْ وَ أَهْلاً فَأَنْتُمْ شِیعَتُنَا حَقّاً وَ سَیَأْتِی عَلَیْکُمْ یَوْمٌ تَزُورُونَ فِیهِ تُرْبَتِی بِطُوسَ أَلاَ فَمَنْ زَارَنِی وَ هُوَ عَلَى غُسْلٍ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَیَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ؛[۱۸] آفرین بر شما! شما شیعیان راستین ما هستید، زمانی بر شما فرامی رسد که خاک(قبر) مرا در طوس می کنید، آگاه باشید کسی که مرا در حالی که غسل نموده باشد زیارت کند، از گناهانش پاک می شود، مانند روزی که از مادر زاییده شده است.»
دستگیری امام رضا(ع) از زائران خود پس از مرگ
یکی دیگر از فواید و ثمرات زیارت امام رضا(ع)، دستگیری آن حضرت پس از مرگ از زائران حرمش می باشد. در ادامه به چند حدیث در این موضوع اشاره می کنیم:
حدیث ۱۸
امام رضا(ع) فرمود: «مَنْ زَارَنِی عَلَى بُعْدِ دَارِی أَتَیْتُهُ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ فِی ثَلاَثَهِ مَوَاطِنَ حَتَّى أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا إِذَا تَطَایَرَتِ اَلْکُتُبُ یَمِیناً وَ شِمَالاً وَ عِنْدَ اَلصِّرَاطِ وَ عِنْدَ اَلْمِیزَانِ؛[۱۹] کسی که با دوری راه منزل و مزار من به زیارت من بیاید، روز قیامت در سه جا(برای دستگیری) نزد او خواهم آمد و او را از بیم و گرفتاری آن موقِف ها رهایی خواهم بخشید: هنگامی که نامه اعمال در راست و چپ به پرواز درآیند، نزد(پل) صراط و نزد میزان(محل سنجش اعمال).»
حدیث ۱۹
امام رضا(ع) میفرماید: «مَا زَارَنِی أَحَدٌ مِنْ أَوْلِیَائِی عَارِفاً بِحَقِّی إِلاَّ شُفِّعْتُ فِیهِ یَوْمَ اَلْقِیَامَهِ؛[۲۰]هیچ یک از دوستانم مرا با آگاهی به حقم(که امام واجب الاطاعه هستم) زیارت نمی کند مگر اینکه روز قیامت او را شفاعت خواهم کرد.»
برتری زیارت امام رضا(ع) بر زیارت امام حسین(ع)
یکی دیگر از فضائل بزرگ برای امام رضا(ع)، اهمیت زیارت ایشان نسبت به زیارت امام حسین(ع) است که در برخی از احادیث نقل شده است.
حدیث ۲۰
شخصی از امام جواد(ع) در مورد برتری زیارت امام حسین(ع) و امام رضا(ع) سوال می کند، حضرت در پاسخ میفرماید: «زِیَارَهُ أَبِی(ع) أَفْضَلُ وَ ذَلِکَ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اَللَّهِ(ع) یَزُورُهُ کُلُّ اَلنَّاسِ وَ أَبِی(ع) لاَ یَزُورُهُ إِلاَّ اَلْخَوَاصُّ مِنَ اَلشِّیعَهِ؛[۲۱] زیارت پدرم فضیلت بیشتری دارد؛ زیرا ابا عبد الله(ع) را همه مردم زیارت می کنند، ولی پدرم را جز شیعیان برگزیده زیارت نمی کنند.»
حدیث ۲۱
عبدالعظیم حسنی می گوید به امام جواد(ع) عرض کردم: من در تردیدم که به زیارت قبر اباعبدالله الحسین(ع) مشرف شوم یا به زیارت قبر پدرتان در طوس، نظر شما چیست؟ حضرت در حالی که از دیدگانش اشک سرازیر بود، فرمود: «زُوَّارُ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اَللَّهِ(ع) کَثِیرُونَ وَ زُوَّارُ قَبْرِ أَبِی(ع) بِطُوسَ قَلِیلُونَ؛[۲۲] زائران اباعبدالله(ع) بسیارند و زائران قبر پدرم در طوس اندک.»
امامت امام رضا(ع) پس از امام کاظم(ع)
از احادیثی که در باب فضائل امام رضا(ع) نقل شده می توان به احادیث امامت ایشان اشاره کرد که در ادامه برخی از آنها را نقل می کنیم:
حدیث ۲۲
در حدیثی زیبا راوی نقل می کند که امام کاظم(ع) در حالی که به فرزندش امام رضا(ع) اشاره می کرد، فرمود: «مَنْ ظَلَمَ اِبْنِی هَذَا حَقَّهُ وَ جَحَدَهُ إِمَامَتَهُ مِنْ بَعْدِی کَانَ کَمَنْ ظَلَمَ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ(ع) إِمَامَتَهُ وَ جَحَدَهُ حَقَّهُ بَعْدَ رَسُولِ اَللَّهِ(ص)؛[۲۳]
کسی که در حق این پسرم ستم ورزد و امامتش را بعد از من انکار نماید، مانند کسی است که در حق علی بن ابیطالب(ع) ستم ورزیده و امامتش را بعد از رسول خدا(ص) انکار نموده باشد.»
حدیث ۲۳
در حدیث دیگری آمده است که امام موسی بن جعفر(ع) پیوسته به فرزندانش میفرمود: «هَذَا أَخُوکُمْ عَلِیُّ بْنُ مُوسَى عَالِمُ آلِ مُحَمَّدٍ فَاسْأَلُوهُ عَنْ أَدْیَانِکُمْ وَ اِحْفَظُوا مَا یَقُولُ لَکُمْ فَإِنِّی سَمِعْتُ أَبِی جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ(ع) غَیْرَ مَرَّهٍ یَقُولُ لِی إِنَّ عَالِمَ آلِ مُحَمَّدٍ لَفِی صُلْبِکَ وَ لَیْتَنِی أَدْرَکْتُهُ فَإِنَّهُ سَمِیُّ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلِیٍّ؛[۲۴]
این برادر شما علی بن موسى الرضا عالم آل محمّد است در مسائل دینى به او مراجعه کنید و هر چه گفت قبول نمایید من از پدرم جعفر بن محمّد شنیدم چندین مرتبه فرمود که عالم آل محمّد در نهاد تو است کاش او را درک می کردم او هم نام امیرالمومنین علی است.»
حدیث ۲۴
زاید قندی گوید: خدمت امام کاظم(ع) رسیدم، در حالی که پسرش ابوالحسن(امام رضا ع) نزد ایشان بود. سپس فرمود: «یَا زِیَادُ هَذَا اِبْنِی فُلاَنٌ کِتَابُهُ کِتَابِی وَ کَلاَمُهُ کَلاَمِی وَ رَسُولُهُ رَسُولِی وَ مَا قَالَ فَالْقَوْلُ قَوْلُهُ؛[۲۵] ای زیاد! این پسرم نوشته اش نوشته من، سخنش سخن من، فرستاده اش فرستاده من است و هر چه گوید، سخن، سخن اوست.»
حدیث ۲۵
علی بن یقطین از اصحاب امام صادق(ع) و امام کاظم(ع) برای هشام بن حکم از دیگر اصحاب امام کاظم(ع) تعریف می کند که روزی در محضر امام موسی بن جعفر(ع) نشسته بود که فرزندش امام رضا(ع) وارد شد. پس امام فرمود: «یَا عَلِیُّ هَذَا سَیِّدُ وُلْدِی وَ قَدْ نَحَلْتُهُ کُنْیَتِی؛ ای علی، این آقای فرزندان من است که کنیه خود(ابوالحسن) را به او بخشیدم.»
هشام با شنیدن این سخن با کف دست ضربه ای به پیشانی خود می زند و می گوید: چه گفتی؟! علی بن یقطین می گوید: به خدا سوگند از امام همان را شنیدم که گفتم. هشام من حکم می گوید: «وَ اَللَّهِ أَنَّ اَلْأَمْرَ فِیهِ مِنْ بَعْدِهِ؛ به خدا سوگند امر(امامت) بعد از امام کاظم در فرزندش امام رضا قرار دارد.[۲۶]
حدیث ۲۶
داود رقی می گوید به امام موسی بن جعفر(ع) عرض کردم: فدایت شوم سن من بالا رفته است، بیان نمایید امام بعد از شما کیست؟ پس آن حضرت اشاره به ابوالحسن الرضا(ع) کرد و فرمود: هَذَا صَاحِبُکُمْ مِنْ بَعْدِی؛[۲۷] این صاحب شما بعد از من است.»
حدیث ۲۷
حسین بن بشیر گوید: «ابوالحسن موسی بن جعفر(ع) پسرش علی بن موسی الرضا(ع) را(جهت معرفی به امامت) بلند نمود، همانگونه که رسول خدا(ص)، علی(ع) را روز غدیر خم بلند نمود و فرمود: «یَا أَهْلَ اَلْمَدِینَهِ أَوْ قَالَ یَا أَهْلَ اَلْمَسْجِدِ هَذَا وَصِیِّی مِنْ بَعْدِی؛[۲۸] ای مردم مدینه! یا فرمود: ای اهل مسجد! این جانشین بعد از من است.»
حدیث ۲۸
مفضل بن عمر می گوید خدمت ابوالحسن موسی بن جعفر(ع) رسیدم،(مشاهده نمودم که) پسرش علی بن موسی الرضا(ع) در آغوشش می باشد و او را می بوسد و بر شانه اش می گذارد و او را در آغوش می فشرد و میفرماید:
بِأَبِی أَنْتَ مَا أَطْیَبَ رِیحَکَ وَ أَطْهَرَ خَلْقَکَ وَ أَبْیَنَ فَضْلَکَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لَقَدْ وَقَعَ فِی قَلْبِی لِهَذَا اَلْغُلاَمِ مِنَ اَلْمَوَدَّهِ مَا لَمْ یَقَعْ لِأَحَدٍ إِلاَّ لَکَ فَقَالَ لِی یَا مُفَضَّلُ هُوَ مِنِّی بِمَنْزِلَتِی مِنْ أَبِی(ع) ذُرِّیَّهً بَعْضُهٰا مِنْ بَعْضٍ وَ اَللّٰه سَمِیعٌ عَلِیمٌ؛ پدرم فدایت! چه رایحه دل انگیز و خوی پاک و برتری آشکاری داری! گفتم: فدایت شوم، مهر این کودک آن چنان در دلم جای گرفت که جز مهر شما محبت کسی بدان حد به دلم راه نیافته است. فرمود: ای مفضل! منزلت او نسبت به من مانند منزلت من نسبت به پدرماست، خاندانی که برخی از ایشان از برخی دیگرند و البته خدا بسیار شنوای داناست.
به امام عرض کردم آیا ایشان صاحب امر امامت بعد از شماست؟ حضرت در پاسخ فرمود: نَعَمْ مَنْ أَطَاعَهُ رَشَدَ وَ مَنْ عَصَاهُ کَفَرَ؛ آری، کسی که او را پیروی نماید هدایت یابد و کسی که نافرمانیش کند کافر می شود.»[۲۹]
حدیث ۲۹
شخصی از خاندان ابوطالب نقل می کند که روزی امام کاظم(ع) ما را به نزد خویش فراخواند و فرمود:
«اشْهَدُوا أَنَّ عَلِیّاً اِبْنِی هَذَا وَصِیِّی وَ اَلْقَیِّمُ بِأَمْرِی وَ خَلِیفَتِی مِنْ بَعْدِی مَنْ کَانَ لَهُ عِنْدِی دَیْنٌ فَلْیَأْخُذْهُ مِنِ اِبْنِی هَذَا وَ مَنْ کَانَتْ لَهُ عِنْدِی عِدَهٌ فَلْیَسْتَنْجِزْهَا مِنْهُ وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ بُدٌّ مِنْ لِقَائِی فَلاَ یَلْقَنِی إِلاَّ بِکِتَابِهِ؛[۳۰]
گواه باشید که این پسرم «علی»، وصى من است و تمام کارهایم به دست اوست و پس از من جانشین من مى باشد، هر کس از من طلبى دارد، طلب خود را از این فرزندم وصول کند، و هر کس که من به او وعده اى داده ام، از او مطالبه کند، و هر کس که بناچار باید خودم را ملاقات کند، با نامه و دستخطّ او به ملاقات من بیاید».
منظور امام کاظم(ع) در این حدیث این است که در تمام کارها به فرزندم «رضا» رجوع کنید و اگر کارى هست که ضرورتا باید با من مطرح شود، باز هم اول به نزد فرزندم بروید و با اجازه کتبى ایشان به دیدار من بیایید.
حدیث ۳۰
علی بن یقطین می گوید به امام کاظم(ع) عرض کردم: آقای من بعد از شما چه کسی(امام) خواهد بود؟ امام در پاسخ فرمود:
«عَلِیٌّ هَذَا هُوَ خَیْرُ مَنْ أُخَلِّفُ بَعْدِی هُوَ مِنِّی بِمَنْزِلَتِی مِنْ أَبِی هُوَ لِشِیعَتِی عُدَّهٌ، عِنْدَه عِلْمُ مَا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ، سَیِّدٌ فِی اَلدُّنْیَا وَ سَیِّدٌ فِی اَلآخِرَهِ وَ إِنَّهُ لِمِنَ اَلْمُقَرَّبِینَ؛[۳۱] این پسرم علی، که بهترین بازمانده و جانشین من است. او نسبت به من مانند منزلت من نسبت به پدرم است(که امامت را بعد از من به عهده خواهد داشت). بهره وری شیعیانم از او بدین گونه است که آنچه بدان نیازمندند نزد اوست. او سرور دنیا و آخرت و از مقربان(درگاه الهی) است.»
حدیث ۳۱
سلیمان مروزی گوید: من خدمت ابوالحسن موسی بن جعفر(ع) رسیدم و می خواستم از حجت بر مردم، پس از وی سؤال نمایم که آن حضرت پیش از پرسش من فرمود:
«یَا سُلَیْمَانُ إِنَّ عَلِیّاً اِبْنِی وَ وَصِیِّی وَ اَلْحُجَّهُ عَلَى اَلنَّاسِ بَعْدِی وَ هُوَ أَفْضَلُ وُلْدِی فَإِنْ بَقِیتَ بَعْدِی فَاشْهَدْ لَهُ بِذَلِکَ عِنْدَ شِیعَتِی وَ أَهْلِ وَلاَیَتِی وَ اَلْمُسْتَخْبِرِینَ عَنْ خَلِیفَتِی مِنْ بَعْدِی؛[۳۲]
«ای سلیمان! علی پسرم، وصی و حجت بر مردم بعد از من است. او برترین فرزندانم می باشد. اگر بعد از من زنده بودی، این را نزد شیعیان و دوستدارانم و کسانی که خواستار شناخت جانشین بعد از من هستند، گواهی بده.»
حدیث ۳۲
در حدیثی نورانی امام کاظم(ع) فرمود: «اِبْنِی عَلِیٌّ أَکْبَرُ وُلْدِی وَ أَبَرُّهُمْ عِنْدِی وَ أَحَبُّهُمْ إِلَیَّ هُوَ یَنْظُرُ مَعِی فِی اَلْجَفْرِ وَ لَمْ یَنْظُرْ فِیهِ إِلاَّ نَبِیٌّ أَوْ وَصِیُّ نَبِیٍّ؛[۳۳] همانا علی پسر بزرگم نزد من از همه فرزندانم نیکوکارتر و محبوبتر است. او با من در جفر می نگرد و حال آنکه در جفر جز پیامبر یا وصی پیامبر نمی تواند بدان بنگرد.»
فضائل امام رضا(ع)
فضائل بسیار دیگری نیز از امام رضا(ع) نقل شده و در ادامه، تنها به بیان گوشه ای از آنها می پردازیم:
اباصلت هروی می گوید امام رضا(ع) با مردم به زبان خودشان سخن می گفت و به خدا سوگند او سخنورترین و آگاه ترین مردم به هر زبان و لغت بود. روزی به آن حضرت عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! من از آگاهی شما به این زبان ها – با وجود تفاوتی که با هم دارند – در شگفتم. حضرت در پاسخ من فرمود:
«یَا أَبَا اَلصَّلْتِ أَنَا حُجَّهُ اَللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ مَا کَانَ اَللَّهُ لِیَتَّخِذَ حُجَّهً عَلَى قَوْمٍ وَ هُوَ لاَ یَعْرِفُ لُغَاتِهِمْ أَ وَ مَا بَلَغَکَ قَوْلُ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ(ع) أُوتِینَا فَصْلَ اَلْخِطٰابِ فَهَلْ فَصْلُ اَلْخِطَابِ إِلاَّ مَعْرِفَهُ اَللُّغَاتِ؛[۳۴]
ای اباصلت! من حجت خدا بر آفریدگانش می باشم، و خداوند کسی را حجت بر گروهی نمی گرداند که به زبان آنها آشنا نباشد، آیا این سخن امیرالمؤمنین(ع) را شنیده ای که فرمود: «به ما فصل الخطاب داده شده است» و مگر فصل الخطاب چیزی غیر از شناخت زبان ها می باشد.»
حدیث ۳۴
بزنطی از اصحاب امام جواد(ع) می گوید به امام جواد(ع) گفتم: گروهی از مخالفان شما می پندارند که مامون لقب «رضا» را برای پدرتان انتخاب کرد؛ زیرا آن حضرت به ولایتعهدی مأمون راضی شد. امام در پاسخ این اتهام فرمود:
«کَذَبُوا وَ اَللَّهِ وَ فَجَرُوا بَلِ اَللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى سَمَّاهُ اَلرِّضَا لِأَنَّهُ کَانَ رِضًى لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی سَمَائِهِ وَ رِضًى لِرَسُولِهِ وَ اَلْأَئِمَّهِ مِنْ بَعْدِهِ صَلَوَاتُ اَللَّهِ عَلَیْهِمْ فِی أَرْضِهِ؛
به خدا سوگند دروغ گفتند و گمراه گشتند، بلکه خدای تعالی آن حضرت را رضا نامیده است؛ زیرا که وی از خدای صاحب عزت و جلال در آسمانش و از پیامبرش و امامان بعد از آن حضرت در زمین راضی بود.
بزنطی می گوید به امام عرض کردم: مگر پدران پیشین شما از خدای صاحب عزت و جلال و پیامبر و امامان بعد از آن حضرت(ع) راضی نبودند؟ امام فرمود: آری راضی بودند، گفتم: پس چرا پدر شما از میان آنان رضا نامیده شده است؟ امام در پاسخ فرمود:
لِأَنَّهُ رَضِیَ بِهِ اَلْمُخَالِفُونَ مِنْ أَعْدَائِهِ کَمَا رَضِیَ بِهِ اَلْمُوَافِقُونَ مِنْ أَوْلِیَائِهِ وَ لَمْ یَکُنْ ذَلِکَ لِأَحَدٍ مِنْ آبَائِهِ عَلَیْهِمُ السَّلاَمُ فَلِذَلِکَ سُمِّیَ مِنْ بَیْنِهِمْ اَلرِّضَا(ع)؛ زیرا که مخالفان از دشمنانش همانند موافقان از دوستانش از او رضایت داشتند، و این موقعیت برای کسی از پدران او پیش نیامد، از این رو از میان ایشان، لقب رضا(ع) به آن حضرت اختصاص یافت.»[۳۵]
حدیث ۳۵
ابراهیم بن عباس گوید: «هیچ گاه ندیدم که از (امام) رضا(ع) چیزی پرسیده شود، جز اینکه آن سؤال را پاسخ میداد. در میان عالمان پیشین و دانشمندان معاصر او، کسی را آگاهتر از وی نیافتم. مأمون با پرسش های گوناگون، او را می آزمود و او از عهده پاسخ تمامی آنها بر می آمد. تمامی سخن و جواب و شواهد مثال او از قرآن بود. در هر سه روز، یک مرتبه قرائت قرآن را به پایان می برد و میفرمود:
«لَوْ أَرَدْتُ أَنْ أَخْتِمَهُ فِی أَقْرَبَ مِنْ ثَلاَثَهٍ لَخَتَمْتُ وَ لَکِنِّی مَا مَرَرْتُ بِآیَهٍ قَطُّ إِلاَّ فَکَّرْتُ فِیهَا وَ فِی أَیِّ شَیْءٍ أُنْزِلَتْ وَ فِی أَیِّ وَقْتٍ فَلِذَلِکَ صِرْتُ أَخْتِمُ فِی کُلِّ ثَلاَثَهِ أَیَّامٍ؛[۳۶] اگر بخواهم می توانم آن را در کمتر از سه روز هم ختم نمایم، اما هرگز از آیه ای نمی گذرم جز اینکه در آن می اندیشم که درباره چه و چه هنگام نازل گشته است، و از این لحاظ است که هر سه روز یک مرتبه قرآن را ختم می نمایم.»
حدیث ۳۶
عبدالله بن الصلت از مردی از اهل بلخ نقل می کند که گفت: «در طول مسیر مسافرت امام رضا(ع) به خراسان، من در خدمت ایشان بودم، روزی غذا طلبید و (پس از گستراندن سفره) غلامان سیاه خود دیگران را بر سر آن گرد آورد. گفتم: فدایت شود، بهتر بود که (سفره) غذای آنان را جدا می نمودید. فرمود:
«مَهْ إِنَّ اَلرَّبَّ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَاحِدٌ وَ اَلْأُمَّ وَاحِدَهٌ وَ اَلْأَبَ وَاحِدٌ وَ اَلْجَزَاءَ بِالْأَعْمَالِ؛[۳۷] ساکت باش! پروردگار تبارک و تعالی یکی است، مادر یکی است، پدر یکی است و پاداش به کردار است.»
حدیث ۳۷
ابراهیم بن عباس می گوید:
«مَا رَأَیْتُ أَبَا اَلْحَسَنِ اَلرِّضَا(ع) جَفَا أَحَداً بِکَلِمَهٍ قَطُّ وَ لاَ رَأَیْتُهُ قَطَعَ عَلَى أَحَدٍ کَلاَمَهُ حَتَّى یَفْرُغَ مِنْهُ وَ مَا رَدَّ أَحَداً عَنْ حَاجَهٍ یَقْدِرُ عَلَیْهَا وَ لاَ مَدَّ رِجْلَهُ بَیْنَ یَدَیْ جَلِیسٍ لَهُ قَطُّ وَ لاَ اِتَّکَأَ بَیْنَ یَدَیْ جَلِیسٍ لَهُ قَطُّ وَ لاَ رَأَیْتُهُ شَتَمَ أَحَداً مِنْ مَوَالِیهِ وَ مَمَالِیکِهِ قَطُّ وَ لاَ رَأَیْتُهُ تَفَلَ وَ لاَ رَأَیْتُهُ یُقَهْقِهُ فِی ضَحِکِهِ قَطُّ بَلْ کَانَ ضَحِکُهُ اَلتَّبَسُّمُ وَ کَانَ إِذَا خَلاَ وَ نَصَبَ مَائِدَتَهُ أَجْلَسَ مَعَهُ عَلَى مَائِدَتِهِ مَمَالِیکَهُ وَ مَوَالِیَهُ حَتَّى اَلْبَوَّابَ اَلسَّائِسَ وَ کَانَ(ع) قَلِیلَ اَلنَّوْمِ بِاللَّیْلِ کَثِیرَ اَلسَّهَرِ یُحْیِی أَکْثَرَ لَیَالِیهِ مِنْ أَوَّلِهَا إِلَى اَلصُّبْحِ وَ کَانَ کَثِیرَ اَلصِّیَامِ فَلاَ یَفُوتُهُ صِیَامُ ثَلاَثَهِ أَیَّامٍ فِی اَلشَّهْرِ وَ یَقُولُ ذَلِکَ صَوْمُ اَلدَّهْرِ وَ کَانَ(ع) کَثِیرَ اَلْمَعْرُوفِ وَ اَلصَّدَقَهِ فِی اَلسِّرِّ وَ أَکْثَرُ ذَلِکَ یَکُونُ مِنْهُ فِی اَللَّیَالِی اَلْمُظْلِمَهِ فَمَنْ زَعَمَ أَنَّهُ رَأَى مِثْلَهُ فِی فَضْلِهِ فَلاَ تصدق [تُصَدِّقْهُ]؛[۳۸]
ندیدم که هرگز ابوالحسن الرضا(ع) با سخنی به کسی ستمی روا دارد، و ندیدم که سخن کسی را قطع کند تا اینکه کلامش را به پایان برد و نه آنکه از برآوردن حاجت نیازمندی سرباز زند. او هرگز در برابر همنشینی نه پایش را دراز می کرد و نه به چیزی تکیه می داد. همچنان که ندیدم یکی از زیردستان و زیر خریدانش را هرگز دشنام دهد، و ندیدم که آب دهان(بر زمین) اندازد و صدا به خنده بلند سازد، بلکه خنده اش به صورت تبسم بود. چون در خلوت خانه سفره غذا می گستراندند، زیردستان و غلامانش -و حتی مأمور اصطبل- را همراه خود بر سر سفره می نشاند.
آن حضرت کم خواب و بسیار شب زنده دار بود، اکثر شبها را از ابتدا تا صبح به عبادت می گذراند، بسیار روزه می داشت و روزه سه روزه. را از دست نمی داد و میفرمود: این (روزه این سه روز معادل) روزه یک عمر است؛ کار نیکو بسیار می کرد و صدقه نهانی بسیار می داد، که البته اکثر اینها در شبهای تاربود؛ پس اگر کسی پندارد که کسی را در فضیلت همتای او دیده است، تو باور مکن.»
حدیث ۳۸
رسول خدا(ص) در ضمن حدیثی در بیان فضائل یکایک ائمه معصومین(ع) در مورد امام رضا(ع) میفرماید: «مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَلْقَى اَللَّهَ ضَاحِکاً مُسْتَبْشِراً فَلْیَتَوَلَّ عَلِیَّ بْنَ مُوسَى اَلرِّضَا؛[۳۹] کسی که دوست دارد خداوند را با حالت خندان و شادمان ملاقات کند، باید محبت و ولایت علی بن موسی الرضا(ع) را داشته باشد.»
حدیث ۳۹
امام موسی بن جعفر(ع) ضمن حدیثی نورانی میفرماید که رسول خدا(ص) و امیر المومنین(ع) را در خواب دیدم و رسول الله فرزندم علی را این چنین برای من توصیف نمود:
«عَلِیٌّ اِبْنُکَ اَلَّذِی یَنْظُرُ بِنُورِ اَللَّهِ وَ یَسْمَعُ بِتَفْهِیمِهِ وَ یَنْطِقُ بِحِکْمَتِهِ یُصِیبُ وَ لاَ یُخْطِئُ وَ یَعْلَمُ وَ لاَ یَجْهَلُ قَدْ مُلِئَ حُکْماً وَ عِلْماً؛[۴۰]علی پسر توست که نور خدا می بیند و به تفهیم الهی می شنود و بر پایه حکمت او سخن می گوید، او راه راست می پوید و به خطا نمی رود، دانشمندی است که(علمش) به جهل نمی گراید و لبریز از بردباری و دانش گردیده است.»
حدیث ۴۰
یعقوب بن اسحاق نوبختی می گوید: مردی خدمت امام رضا(ع) آمد و عرض کرد: به من به اندازه جوانمردیت بخشش نما. حضرت در پاسخ فرمود: نمی توانم چنان کنم. آن مرد گفت: پس به اندازه جوانمردی خودم به من بخشش نما. حضرت به یکی از غلامان خود فرمود: «أَعْطِهِ مِائَتَیْ دِینَارٍ؛[۴۱] ای غلام به او دویست دینار بده.»
جمع بندی
در این نوشتار، پس از اشاره کوتاهی به زندگانی امام رضا(ع)، چهل حدیث پیرامون فضائل آن حضرت بیان شد. بیشتر احادیث پیرامون فضیلت زیارت امام رضا(ع) بود که در احادیث ثواب ها و پاداش های فراوانی برای آن نقل شده بود؛ از جمله آمرزش گناهان، دستگیری امام رضا(ع) از زائران خود پس از مرگ، برتری زیارت امام رضا(ع) بر زیارت امام حسین(ع) و …. همچنین به احادیثی زیبا درباره امامت امام رضا(ع) و دیگر فضائل آن حضرت همچون علم و کرامت اشاره شد.
پی نوشت ها
[۱] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۲۸۳.
[۲] ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۶۰.
[۳] ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۶۲.
[۴] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۴۴.
[۵] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۳۲.
[۶] ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۲۶.
[۷] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۳۵.
[۸] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۲۸۶.
[۹] الحدید/۱۰.
[۱۰] حرعاملی، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۵۶۴.
[۱۱] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۳۶.
[۱۲] ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۵۷.
[۱۳] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۲۸۴.
[۱۴] ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۵۶.
[۱۵] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۳۹.
[۱۶] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۲۵۷.
[۱۷] ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۵۴.
[۱۸] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۴۹.
[۱۹] مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۳۴.
[۲۰] حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۴، ص۵۵۲.
[۲۱] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۲۶۱.
[۲۲] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۲۵۶.
[۲۳] مجلسی، بحارالانوار، ج۵۰، ص۱۹.
[۲۴] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۱۰۰.
[۲۵] کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۱۲.
[۲۶] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۱، ص۲۱.
[۲۷] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۱۴.
[۲۸] مجلسی بحار الانوار، ج۴۹، ص۱۷.
[۲۹] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۲۰.
[۳۰] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۱، ص۲۷.
[۳۱] حر عاملی، اثبات الهداه، ج۴، ص۳۰۱.
[۳۲] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۱۵.
[۳۳] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۲۴.
[۳۴] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۲۲۸.
[۳۵] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۱، ص۱۳.
[۳۶] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۹۰.
[۳۷] کلینی، الکافی، ج۸، ص۲۳۰.
[۳۸] ابن بابویه، عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۱۸۴.
[۳۹] مجلسی، بحارالانوار، ج۳۶، ص۲۹۶.
[۴۰] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۲.
[۴۱] مجلسی، بحارالانوار، ج۴۹، ص۱۰۰.
فهرست منابع
قرآن کریم.
ابن بابویه، عیون اخبار الرضا، تهران، نشر جهان، بی تا.
حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
حر عاملی، محمد بن حسن، اثبات الهداه بالنصوص و المعجزات، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۲۵ق.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران ـ ایران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
