«انس بن حارث كاهلى»[1] از اصحاب با وفای پيامبر اسلام (صلى اللّه عليه و آله و سلم) است كه همراه آن حضرت در جنگ های بدر و حنين شركت نمود و در روز عاشورا نیز به شهادت رسید.
انس از اصحاب بزرگوار پيغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بوده[2] و از آن حضرت اخذ حديث كرده است، مانند حديثى كه جمع بسيارى از عامه و خاصه از او روايت كردند كه گفت: شنيدم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در حالی که حسين (علیه السلام) را در دامن داشت مى فرمود:
«اين پسرم در زمين عراق كشته شود، هر كس در آنجا حاضر باشد بايد او را يارى كند.»
اين حديث را جزرى در «اسد الغابه»[3] و ابن حجر در «اصابه» و ديگران آورده اند، و چون در عراق، حسين (علیه السلام) را ديدار كرد و به حضورش رسيد او را يارى كرد و با او شهيد شد.
پیوستن انس بن حارث كاهلى به امام حسین (علیه السلام)
انس بن حارث کاهلی از شیعیان مطرح کوفه بود و سوابق اجتماعی و سیاسی ارزنده و موقعیت خوبی در جامعه داشت. وقتی مطلع شد امام حسین (علیه السلام) به کربلا آمده است، از شهر کوفه خارج شد و به سوی کربلا حرکت کرد و شبانه خود را به امام (علیه السلام) رساند.
در بعضی از منابع تاریخی چنین آمده است که انس بن حارث کاهلی از مکه همراه امام حسین (علیه السلام) بوده است. در روز عاشورا، انس بن حارث کاهلی بعد از خواندن نماز ظهر با امام حسین ( علیه السلام) از آن حضرت اجازه گرفت به میدان برود تا با دشمن بجنگد.
هنگامی که انس بن حارث کاهلی صحابی پاک باخته، خود را برای نبرد آماده می کرد، پارچه ای طلبید تا ابروان خود را که بر اثر پیری بر چشمانش ریخته بود ببندد، امام حسین (علیه السلام) با دیدن این صحنه گریست و فرمود: «ای شیخ! خداوند جهاد تو را مورد قبول درگاهش قرار دهد»؛ انس به میدان رفت.
روایت بلاذری از چگونگی پیوستن انس بن حارث کاهلی به امام حسین (علیه السلام)
بلاذرى گويد: انس بن حارث كاهلى گفت و گوى امام حسين (علیه السلام) و ابن حر جعفی را شنيد. او نيز همانند ابن حر جعفی از كوفه آمده بود. چون از نزد ابن حر بيرون رفت، بر حسين (علیه السلام) سلام كرد و گفت:
به خدا سوگند من نيز مانند اين مرد، به اين سبب از كوفه بيرون آمدم كه دوست داشتم نه با تو و نه بر ضد تو وارد جنگ شوم. اما اينك خداوند يارى تو را به دل من افكنده است و تشويق مى كند كه همراه تو بيايم.
حسين (علیه السلام) به انس بن حارث کاهلی گفت: «به راه راست هدايت شوى و محفوظ باشى، با ما بيا.»[4]
در اينجا بايد گفت، اين ترديدى كه مطابق توصيف بلاذرى، در قلب انس بن حارث کاهلی جليل القدر افتاد، با آنچه گروهى از مورخان درباره وى نقل كرده اند، سازگارى ندارد.
از او چنين نقل شده است: از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شنيدم كه فرمود: اين پسرم- يعنى حسين- در زمينى به نام كربلا كشته مى شود. هر كدامتان كه در آنجا حضور داشت بايد او را يارى دهد!
انس بن حرث کاهلی به كربلا رفت و همراه حسين كشته شد!»[5]
بنا بر نقل برخی منابع، انس قبل از عاشورا به خواست امام حسین (علیه السلام) نزد عمر بن سعد رفت تا او را موعظه کند. وقتی بر عمر وارد شد، بر او سلام نکرد. عمر گفت: چرا بر من سلام نکردی؟ مگر من مسلمان نیستم؟
انس بن حارث کاهلی گفت: به خدا سوگند تو مسلمان نیستی چون میخواهی پسر رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را بکشی. عمر سر به زیر انداخت و گفت به خدا سوگند می دانم قاتل حسین در آتش است، ولی گریزی از اجرای فرمان امیر عبیدالله بن زیاد نیست.
انس بن حارث کاهلی نزد امام حسین (علیه السلام) بازگشت و ایشان را از سخن عمر سعد آگاه کرد.[6]
شهادت انس بن حارث كاهلى
انس بن حارث كاهلى كه پيرمردى بزرگ و از صحابى پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و شاهد جنگ های بدر و حنين بود، جلو آمد و در حالى كه عمامه اى بر سر گذاشته بود از حسين (عليه السلام) اجازه خواست. امام (عليه السلام) چون او را با اين هيئت ديد گريست و فرمود: «اى شيخ! خداوند شاكر تو باشد»؛ انس بن حارث کاهلی با آن سن و سال، هجده نفر را به هلاكت رساند و خود شهيد شد».[7]
شیخ صدوق از وى با نام «مالك بن انس كاهلى» ياد كرده و گفته است كه او در اثناى پيكار اين رجز را مى خواند:
قبايل كاهل و دودان و خندفيون و قيس عيلان مى دانند،
كه من خرد كننده هماوردانم، اى قوم من، همانند شير ژيان باشيد،
خاندان على پيروان رحمان و خاندان حرب پيروان شيطانند.
صدوق نیز نوشته است كه او هجده تن را كشت.[8]
ابن شهر آشوب در المناقب از وى به همين نام ياد كرده و گفته است كه او چهارده تن را كشت.[9] خوارزمى نيز در المقتل از وى به همين نام ياد كرده است. اما بسيارى از منابع تاريخى و مقتل ها از اين صحابى جليل القدر با نام «انس بن حارث كاهلى» ياد كرده اند.[10]
مرحوم شيخ عباس قمى در نفس المهموم گويد: احتمال قوى وجود دارد كه مالك بن انس كاهلى ياد شده همان انس بن حارث كاهلى صحابى بوده باشد.[11]
در زيارت ناحيه مقدسه بر وى اين گونه سلام فرستاده شده است: «السلام على انس بن كاهلى اسدى»[12]
محل دفن انس بن حارث کاهلی
محل دفن انس ابن حارث کاهلی در بارگاه دسته جمعی شهدا پایین پای امام حسین (علیهالسلام) واقع شده است.
کمیت، شاعر بزرگ و مشهور عرب در مصیبت انس بن حارث کاهلی و حبیب بن مظاهر صحابی بزرگ امام حسین (علیه السلام) چنین سروده است:
سِوی عُصْبَةُ فیهِم حَبیبُ مَعفَّرُ
قَضی نَحْبَهُ وَالکاهِلیُ مَرمَّلُ[13]
جز گروهی که در میانشان حبیب جان سپرد و پیکرش به خاک غلطان شد و کاهلی، که جسم او به خون آغشته است.
نتیجه گیری
یکی از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) انس بن حارث کاهلی است، وی از شهدای کربلا است که به قصد یاری امام حسین (علیه السلام) از کوفه به کربلا آمد، او ابتدا به نصیحت لشکر ابن زیاد پرداخت و سپس به مقابله با آنان اقدام نمود تا به شهادت رسید، انس بن حارث در جمع یاران شهید امام حسین (علیه السلام ) دفن شده است.
پی نوشت ها
[1] كاهل، خاندانى است از اسد بن خزيمه.
[2] . اسد الغابه فی معرفه الصحابه، ج1، ص349؛ الاصابه فی تمییز الصحابه ، ج1، ص68؛ دلائل النبوه و معرفه احوال صاحب الشریعه، ج2، ص710.
[3] . «انس بْن الحارث عداده في أهل الكوفة. روى حديثه أشعث بْن سحيم، عن أبيه، عنه أَنَّهُ سمع النَّبِيّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يقول: إن ابني هذا يقتل بأرض من أرض العراق، فمن أدركه فلينصره، فقتل مع الحسين رضي اللَّه عنه.» اسد الغابه، ج1، ص 288.
[4] . انساب الاشراف، ج 3، ص 384.
[5] . تاريخ ابن عساكر، ترجمة الامام الحسين (علیه السلام)، محمودى، ص 347- 349، شماره 283؛ و ر.ك: اسدالغابه، ج 1، ص 123؛ الاصابه، ج 1، ص 68؛ و ر. ك: ذخاير العقبى، ص 146.
[6] . ینابیع الموده، قندوزی، ج۳، ص۶۹.
[7] . ذخيره الدارين ص 208، ابن نما در مثير الاحزان مبارزه او را ذكر كرده است، در الاصابة ج 1، ص 68، حديث رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را از او روايت كرده: فرزندم در سرزمين كربلا كشته مى شود، هر كس شاهد باشد بايد او را يارى كند. اين مطلب را سيوطى در الخصائص ج 2، ص 125 و جزرى در اسد الغابة ج 1، ذکر کرده اند.
[8] . شيخ صدوق در امالى (ص 137)، مجلس 30، حديث 1.
[9] . المناقب، ج 4، ص 102.
[10] . المقتل، ج 2، ص 21.
[11] . نفس المهموم، ص 289.
[12] . مجلسی، بحار، ج 45، ص 71.
[13] . سماوی، محمد بن طاهر، ابصار العین، ص۱۰۰.
منابع
- انساب الاشراف، بلاذرى (ق 3) زير نظر مكتب البحوث و الدراسات در دار الفكر للطباعة و النشر و التوزيع، بيروت.
- تاريخ مدينه دمشق، حافظ ابو القاسم، على بن حسن بن هبة الله بن عبد الله شافعى معروف به ابن عساكر (499-571) چاپ به صورت خطى، مكتبه الظاهرية دمشق، دار البشير.
- اسد الغابة فى معرفة الصحابة، ابن اثير، دار احياء التراث العربى، بيروت.
- الاصابة فى تمييز الصحابة، شهاب الدين ابوالفضل، احمد بن على بن حجر عسقلانى (وفات: م 852)، دار احياء التراث العربى، بيروت.
- ذخائر العقبى فى مناقب ذوى القربى، حافظ محب الدين احمد بن عبدالله طبرى، مكتبة القدسى، القاهرة.
- ينابيع المودة، شيخ سليمان بن ابراهيم قندوزى حنفى (وفات: 1294)، انتشارات اسوه، قم.
- الامالى، شيخ صدوق (وفات: م 381)، تحقيق بخش پژوهش هاى اسلامى، موسسه بعثت، قم.
- مقتل الحسين (ع)، ابوالمؤيد موفق بن احمد مكى اخطب خوارزم، (وفات: 568)، چاپ نجف، تحقيق علامه شيخ محمد سماوى، انتشارت مفيد، قم.
- نفس المهموم.
- بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، علامه مجلسى (وفات: 1111)، كتابفروشى اسلاميه، تهران.
- سماوی، محمد، ابصار العین فی انصار الحسین (علیهالسلام)، تحقیق محمد جعفر الطبسی، مرکز الدرسات الاسلامیه لممثلی الولی الفقیه فی حرس الثورة الاسلامیه، چاپ اول.
- دلائل النبوه و معرفه احوال صاحب الشریعه، بیهقی، ابوبکر احمد بن الحسین، تحقیق عبدالمعطی قلعجی، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1405 ﻫ.
