ازدواج و طلاق، دو سرنوشت متفاوت و دو روی زشت و زیبا در فرایند زندگی ما انسان ها است. در ازدواج، فرد از «من» رها شده و با رسیدن به «ما» و تشکیل خانواده، رویکردی سازنده را در زندگی خود تجربه می کند اما در طلاق، مسئله کاملا بر عکس است و فرد، با درماندگی و احساسات مخرب بعد از جدایی مواجه می شود.
از گذشته تاکنون، رویکردهای متفاوتی نسبت به موضوع ازدواج و طلاق وجود داشته است. در گذشته، این فرهنگ رایج بوده که ازدواج آری اما طلاق هرگز! به قول معروف: دختر با لباس سفید به خانه شوهر می آید و با لباس سفید(کفن) از خانه شوهر می رود (یعنی تا هنگام فرارسیدن مرگ و تحت هر شرایطی، به زندگی مشترک خود ادامه می دهد).
اما باید توجه داشت که با وجود سفارشات و تاکیدات در فراوان آموزه های اسلام پیرامون ارزش و اهمیت ازدواج و منفور بودن طلاق، در برخی موارد، طلاق، بهترین راه حل موجود در تعیین تکلیف و سرنوشت همسران است. از این رو، اسلام در مقوله ازدواج و طلاق، تلاش نموده تا مسیری منطقی و مبتنی بر عقلانیت طی شود و در موارد بحرانی و به هنگام وجود بن بست در زندگی مشترک زوجین، طلاق صورت پذیرد.
ازدواج و طلاق، هر کدام در جای خود
در روایت آمده است شخصی خدمت امام صادق (علیه السلام) رسید و از فقر و نداری و زندگی سخت خود، شکایت نمود. حضرت به او فرمود: برو ازدواج کن.
آن مرد چنین کرد و ازدواج نمود. پس از چندی، بار دیگر به حضور آن حضرت شرفیاب شد و بار دیگر از فقر و گذران سخت زندگی و معیشت خود، شکوه و شکایت نمود. این بار اما امام صادق (علیه السلام) به او فرمود: همسرت را طلاق بده!
سبب این دو رهنمون متفاوت را از حضرت پرسیدند، در پاسخ فرمود: إِنِّي أَمَرْتُكَ بِأَمْرَيْنِ أَمَرَ اللَّهُ بِهِمَا؛ من به دو کار امر کردم و هر دو کار، مورد سفارش و دستور خداوند بود.
او را امر به ازدواج نمودم به جهت این آیه که خداوند متعال می فرماید: وَ أَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَ إِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ؛[1] (مردان و زنان) بی همسرتان و غلامان و کنیزان شایسته خود را همسر دهید؛ اگر تهیدست اند، خدا آنان را از فضل خود بی نیاز می کند؛ و خدا بسیار عطا کننده و داناست.
اما اکنون دیدم که او از اهل این آیه نیست، لذا او را امر به طلاق نمودم به جهت این آیه که خداوند فرموده: وَ إِنْ يَتَفَرَّقَا يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ وَ كَانَ اللَّهُ وَاسِعًا حَكِيمًا؛[2] و اگر (زن و شوهر راهی برای صلح و سازش نیافتند و) از یکدیگر جدا شوند، خدا هر یک را از توانگری خود بی نیاز می کند؛ و خدا همواره بسیار عطا کننده و حکیم است.[3]
این کلام ارزشمند حضرت صادق (علیه السلام) ناظر بر این موضوع است که در هر زمان، باید تصمیم منطقی و عملکرد متناسب با آن گرفته شود. اگر ازدواج انجام شد و پس از گذشت زمان، به هر دلیل (مثلا تعامل ناکارآمد با همسر در زندگی مشترک) پیش آمد و به کار بستن راهکارهای خروج از بحران در زندگی مشترک نیز کارساز نشد و چاره ای جز طلاق نبود، طلاق صورت پذیرد.
بدیهی است تجویز طلاق در اسلام، به معنی قبح زدایی از این عمل و استفاده ابزاری از آن و مبادرت به ازدواج و طلاق های پی در پی نیست. در کلام پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)، فردی که بی دلیل و غیرموجه همسر خود را طلاق دهد، مورد سرزنش و نکوهش قرار گرفته است.
نکوهش پیامبر (ص) از ازدواج و طلاق های بی رویه
در داستانی که از پیامبر (ص) نقل شده آن حضرت صراحتا ازدواج و طلاق های پیاپی و بی مورد را مورد نکوهش قرار می دهد:
روزی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در راه، به یکی از مسلمانان برخورد واحوال همسر او را پرسيد. عرض كرد: ای رسول خدا! طلاقش دادم؛ حضرت پرسيد: بى هيچ ايرادى؟! عرض كرد: بى هيچ ايرادى.
بعدها آن مرد دوباره ازدواج كرد و روزی پيامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به او برخورد و پرسيد: ازدواج كردى؟ عرض كرد: آرى.
مدتى گذشت و در یکی از دیدارهایش با پیامبر (ص)، حضرت احوال همسر او را پرسيد. عرض كرد: طلاقش دادم؛ فرمود: بى هيچ ايرادى؟! عرض كرد: بى هيچ ايرادى.
آن مرد بار ديگر هم ازدواج كرد و باز پيامبر (ص) او را ديد و پرسيد: ازدواج كردى؟ عرض كرد: آرى. پس از مدتى به او فرمود: همسرت چه مى كند؟ عرض كرد: او را طلاق دادم! حضرت پرسيد: بى هيچ ايرادى؟! عرض كرد: بى هيچ ايرادى.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از ازدواج و طلاق های بی رویه او ناخشنود شد و فرمود: إنَّ اللّه َ عَزَّ و جلَّ يُبغِضُ أو يَلعَنُ كُلَّ ذَوّاقٍ مِنَ الرِّجالِ و كُلَّ ذَوّاقَةٍ مِن النِّساءِ؛ خداوند عز و جل مردان و زنانى را كه همواره تغيير همسر مى دهند (ازدواج و طلاق های پی در پی می دهند) دشمن می دارد، يا آنها را لعنت مى كند.[4]
جمع بندی
ازدواج و طلاق هر کدام در جای خود، اقدامی بجا و شایسته است. با وجود منفور بودن طلاق از نگاه اسلام، اما در شرایط خاصی که همه راهکارهای خروج از بن بست در زندگی مشترک همسران بکار گرفته شده و نتیجه ای حاصل نشده و ادامه مسیر برای زوجین امکانپذیر نیست، طلاق می تواند راهکار و برون رفتی مناسب جهت خروج از این بن بست باشد.
پی نوشت ها
[1] . نور/ ۳۲
[2] . نساء/ ۱۳۰
[3] . شیخ کلینی، کافی، ج10 ص 588
[4] . شیخ حر عاملى، وسائل الشیعه، ج22 ص8
منابع
- قرآن کریم
- شیخ كلينى، محمد بن يعقوب؛ کافی؛ قم؛ انتشارات دار الحديث؛ چاپ اول؛ 1429 ق
- شيخ حر عاملى، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه؛ قم؛ ناشر: موسسه آل البيت عليهم السلام؛ چاپ اول؛ 1409 ق
