اشاره:
دین شینتو كه از روزگاران بسیار قدیم و به یاد نماندنی دین ملی ژاپن بوده است. سومین دین كهنسال جهان است. این دین در میان ادیان عالم، از جهت نقشی كه در شكل دادن به نظر سیاسی و ثبات ملی پیروان خود داشته است منحصر به فرد است. دین شینتو از جهت تحمل عملی نسبت به سایر ادیان عالم بسیار شگفت انگیز میباشد.(1) این مقاله ارتباط این دین را به ادیان چینی و سایر ادیان خاور دور را بیان نموده است.
اسطوره شینتو بسیار در هم آمیخته و طولانی است و باید به دقت در آن نگریست و وقایعی را كه در حول و حوش مبدأ و منشاء آن به وقوع پیوسته و موجب و موجد وقایع و حوادث عظیم شده در نظر آورد. در اوایل ادوار باستانی تاریخ ژاپن شینتوی قدیم به صورت متشكل و معلومی در نیامده بود. ولی همین كه تمدن چینی در كشور ژاپن خرد خرد نفوذ كرد در قرن پنجم میلادی آن دین شكل واضحی به خود گرفت. و یك جنبه فرهنگی ـ ملی حاصل كرد. تأثیر تمدن و ادیان چینی در كشور ژاپن و دین شینتو سراسر زندگانی ملی آن كشور را دستخوش تغییر قرار داد و آثار مهم و نتایج برجسته در تاریخ آن دیار باقی گذاشت. ژاپنیها به سرعت تمام افكار و آداب همسایه خود را اقتباس كردند و حوایج طبیعی زندگانی خود را با آن وفق دادند. و صورتی كاملتر به آن بخشیدند. دین شینتو با ادیان چینی بودیسم، كنفوسیوس و تائوئیسم در مسیر تحولات تاریخی خود ارتباط پیدا كرده و از آنها متأثر گشته است:
1. ارتباط دین بودا و آئین شینتو: دین بودایی كه ریشه در هند داشت و در چین بومی شده بود از طریق چین وارد ژاپن شد و همراه خود مقداری آثار ادبی و هنری و افكار تازه و اندیشههای گوناگون به كشور ژاپن ارمغان آورد. غلبه و استیلای بودیسم در ژاپن در قرن ششم م. به اوج خود رسید و طبقات عالی اجتماعی همه به آن دین گردن نهادند. در آن موقع در درون آن ملت احساس میشد كه بین دین شینتوی ملی قدیم با مذهب بیگانه و نو رسیده بودایی تلفیق و تركیبی به عمل آید. این پیشامد و بحران دینی باعث شد كه شینتوئیزم در برابر بودیزم تقریباً مضمحل شده رو به زوال نهاده طبقه متفكر و نورانی جامعه ژاپن همگی این روش تركیبی را پذیرفتند. بدین منوال رسوم و كتب و ادعیه و تمام تشریفات بودایی در معابد شینتو رواج یافت و معمول گردید. دولت ژاپن در این مدت وسایلی بر انگیخت كه دین شینتو را از خطر محو و زوال مصون دارد. پس به دو طریق یكی مثبت و دیگری منفی شروع به عملیات كرد اولاً از طریق منفی یك سلسله تغییرات و تأویلات برای افسانهها و اسطورههای شینتو بوجود آورد. به طوری كه در نظر منتقدین شكاك و متفكران مملكت قابل قبول باشد. ثانیاً: از طریق مثبت، دولت ژاپن سعی میكرد كه مذهب شینتو را مانند یك عامل فعال و قوی و نیروی محرك ملی بر پایه اخلاقی و شالوده تاریخی استوار سازد.(2)
2. ارتباط آئین شینتو با دین كنفوسیوس: یكی دیگر از ادیان چینی كه در ژاپن رواج یافت و با دین شینتو ارتباط پیدا كرد. دین كنفوسیوس بود كه در ابتدای قرن اول میلادی با تمدن چین به آن كشور وارد گردید. تا قرن هفدهم م. نفوذ آن محدود به بعضی از نواحی مرزی بود. ولی اكنون كتب آئین كنفوسیوس در سراسر آن كشور رایج است. و در فرهنگ آن دیار تأثیر دارد. اخلاق خانوادگی و آداب نیرومند دین كنفوسیوس با روح ملت ژاپن مطابقت دارد و عشق خانوادگی و احترام گذشتگان دین شینتو را تشكیل میدهد.(3)
3. سومین دین چینی كه با آئین شینتو ارتباط پیدا كرد دین تائو است. در بین ادیان چین، دین تائو یكی از سه دینی است كه در كنار ادیان بودایی و كنفوسیوس به عنوان سه مذهب با آئین شینتو در ارتباط بوده به رسمیت شناخته شده است. لازم به ذكر است تائویسم اكنون سالهاست كه در كشور ژاپن در ارتباط با دین شینتو رو به انحطاط و زوال نهاده است و میتوان گفت فعلاً در ژاپن امروزی مذهبی مرده تلقی میشود و دولت آنرا طرد و منع میكند، ولی با همه اینها مردم بیشماری به مبادی سحر و جادو بسیار علاقه دارند.
در طی قرون متمادی مردم ژاپن از میان ادیان مختلف كه اكثراً از ادیان چینی بود كه در آن دیار نفوذ كرد،یكی را انتخاب نكردند. و آنچه پذیرفتند تركیبی از سنن باستانی آئین شینتو و دین بودا است كه گاهی با مكتب اخلاقی دین كنفوسیوس، تركیب گردیده است. در قرن هجدهم و نیمه اول قرن نوزدهم م. بعضی از متفكرین بزرگ مانند (موتوری و هیواتا) دین شینتو، آئین بومی و ملی ژاپن را تجلیل كردند و آنرا در مقابل ادیان چینی، بودا و كنفوسیوس قرار دادند.(4) در خلال این دوران ادیان تائویی و كنفوسیوس نیز بر دین شینتویی تأثیر گذاشتند به خاطر تأثیر و نفوذی كه هر سه ادیان چینی روی دین شینتویی بر جای گذاشته بود، روحانیون شینتو فرمول مصالحه آمیز زیر را برای مردم بیان كردند. (برای سلوك اخلاقی، مردم بر مقررات كنفوسیوس تكیه میكنند. قلمرو مسایل درونی به ادیان شینتویی و بودایی واگذار گردیده است. به عبارت دیگر، دین كنفوسیوسی برای اخلاق مردم كار میكند و ادیان شینتویی و بودایی به دین ایشان میپردازد.(5)
از مطالب گذشته نتیجه میگیریم كه دین شینتو مجموعهای است از عقاید باستانی مردم ژاپن و سنتهای كهن كه ریشه در آنیمیسم دارد تا قرن ششم ق . م از این دین نامی نبود، اما پس از نفوذ دین بودا و تائویی و كنفوسیوس در ژاپن برای مقابله با دین بودایی و دو دین بزرگ چینی، دین شینتویی شكل گرفت. و در حال حاضر این ادیان هر كدام به گونهای در میان مردم ژاپن حضور دارد.
پی نوشت:
- رابرت. ا. هیوم، ادیان زنده جهان، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1369، ص 211.
- جان بی ناس، تاریخ جامع ادیان، انتشارات آموزش انقلاب اسلامی، چاپ چهارم، 1370، ص425 تا 428.
- فلیسین شاله، تاریخ مختصر ادیان بزرگ، انتشارات طهوری، چاپ دوم، 1355، ص 200.
- تاریخ زنده ادیان، همان، ص 184.
- ادیان در جوامع امروز، ترجمه عبد الرحیم گواهی، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1374، ج2، ص544.
منبع: نرم افزار پاسخ مرکز مطالعات حوزه
