مَسارُ ألشیعَه فی مُختَصَرِ تَواریخ ألشّریعَه، تألیف محمد بن محمد بن نعمان بغدادى معروف به شیخ مفید متوفای ۴۱۳ق است. این کتاب نوعی تقویم تاریخی – دینی درباره تاریخ تولد و شهادت ائمه اطهار (ع) و دیگر وقایع مهم تاریخ اسلام و نیز ایام و مناسبتهای تاریخ اسلام آمده است. این کتاب در موضوع خود از معتبرترین و قدیمیترین منابع امامیه است که در شناخت ایام و مناسبتهای اسلامی نگاشته شده است.
نام کامل کتاب «مسار الشیعه فی مختصر تواریخ الشریعه» گفته شده که در برخی منابع با نام «تواریخ الشرعیه» یاد شده است.[۱] شیخ مهدی نجف، محقق کتاب در ابتدای آن میگوید: «عنوان کتاب به معنای جشنها و شادیهای شیعه در شریعت است اما این مخالف مضمون کتاب و غرض مؤلف کتاب است زیرا از ایام حزن و اندوه نیز سخن گفته شده است.» وی در ادامه میگوید: «از مقدمه کتاب استفاده میشود نام کتاب «مختصر فی تاریخ ایام مسار الشیعه و اعمالها من القرب فی الشریعه و ما خالف فی معناه» باشد که هم ایام شادمانی و هم روزهای حزن و هم اعمال مقرب را در برمی گیرد.»[۲]
اعتبار کتاب
این کتاب در موضوع خود از معتبرترین و قدیمیترین منابع امامیه است که در شناخت ایام و مناسبتهای اسلامی نگاشته شده است.[۳]
انگیزه نگارش
شیخ مفید در مقدمه کتاب مینویسد: «یکی از اساتید ما در علوم نقلی رسالهای در این موضوع داشته که به سبب اختصار نیاز مخاطب را برآورده نمیسازد.»[۴]
شیوه و سبک نگارش
بیان مطالب به صورت مختصر: شیخ مفید در بیان وقایع و حوادث، به کتابهای خویش، المزار، الارشاد و المقنعه اعتماد کرده است. هر چند در برخی مناسبتها مانند واقعه غدیر، لیله المبیت و… به تفصیل سخن گفته و از دیگر منابع بهره برده است.
تاریخهای این کتاب بر اساس ماههای قمری است و از ماه رمضان شروع شده و به ماه شعبان پایان مییابد.
پس از بیان هر یک از روزها و مناسبتها، بر اساس خبار و روایات اهل بیت، به اعمال واجب و مستحب آن نیز اشاره شده است.[۵]
ویژگیهای کتاب
این کتاب از معدود کتاب هایی است که نسخه اصل آن به خط مؤلف در دست است و این کتاب با توجه به نسخه اصل که تاریخ نگارش آن سال ۳۸۹ هجری است تصحیح و تحقیق شده است. کتاب حاضر از نقطه نظر فلسفه و تاریخ، از گنجینههای گرانبهای فرهنگ و تمدن اسلامی به شمار میآید.[۶] نسخه خطی این کتاب روزگاری در دست شیخ بهایی بوده است و اکنون در کتابخانه دانشگاه تهران نگهداری میشود.[۷]
چاپهای کتاب
این کتاب تاکنون چندین بار چاپ شده است.
چاپ قاهره، سال ۱۳۱۳ق
چاپ در ایران سالهای ۱۳۱۳ق و ۱۳۱۵ق
چاپ در ضمن مجموعه موسوعه نفیسه با عنایت آیت الله مرعشی نجفی. این اثر در قم چاپ گردید و در بیروت نیز با حروفچینی امروزین بازچاپ گردید
چاپ کنگره شیخ مفید با تحقیق شیخ مهدی نجف در سال ۱۴۱۴ق در انتشارات دارالمفید.
پی نوشت:
- تهرانی، الذریعه، ج۲۰، ص۳۷۵.
- مفید، مسار الشیعه، ص۴.
- کتابخانه دیجیتال نور.
- مفید، مسار الشیعه، ص۱۸.
- مفید، مسار الشیعه، ص۵.
- مفید، مسار الشیعه، ص۶.
- سیری در مسار الشیعه، آینه میراث، بهار و تابستان ۱۳۸۶(پیاپی ۳۶ و ۳۷)، ص ۳۱۰
منابع
- تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۰۳ق
- مفید، محمد بن نعمان، مسار الشیعه، بیروت، دار المفید، ۱۴۱۴ق.
- کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه ای علوم اسلامی نور.
