آموزش سلام کردن به کودک، یکی از موضوعات مهم و در عین حال ظریف در فرایند تربیت فرزند است که لازمست والدین، از ابعاد و تاثیرات گوناگون شیوه های آموزش سلام کردن فرزند خود، اگاهی کامل داشته باشند.
آموزش سلام کردن به کودک بدون اجبار!
حتماً شما هم تا به حال با بچه ای روبرو شده اید که هنگام سلام دادن، دست هایش را پشتش پنهان می کند، پشت مادرش می خزد و صورتش را در لباس او فرو می برد؛ در این لحظه، بهترین راه، نادیده گرفتن و اهمیت ندادن به رفتار کودک است.
به هیچ وجه نباید کودک را به سلام دادن وادار کرد؛ زیرا توجهی که کودک از این راه دریافت می کند، سبب می شود که بار دیگر با شور و شوق بیشتری رفتارش را تکرار کند.
به علاوه، سعی شما مسلماً با شکست روبرو خواهد شد. البته لازم است که بعداً در کمال آرامش با کودک صحبت کنید و به او توضیح دهید که اگر در آینده با چنان شرایطی روبرو شد، چکار کند و چه واکنشی نشان دهد.
در فرایند آموزش سلام کردن به کودک باید به این نکته توجه داشت که با افزایش سن کودکان، شیوه برخورد آنها هنگام سلام دادن تغییر می کند؛ مثلاً هنگامی که به محلی تلفن می زنند، نه سلام می دهند و نه خودشان را معرفی می کنند؛ حتی بعضی از نوجوان ها وقتی به در خانه دوست خود می روند، با پدر و مادر او صحبت نمی کنند و گاه آنها را اصلاً نادیده می گیرند. همه اینها به دلیل ناآگاهی از شیوه ارتباط صحیح با بزرگسالان است و ما پدر و مادرها باید این رفتارهای نوجوان ها را تجربه کنیم و به دنبال راه حلی برای آنها باشیم.
آموزش سلام کردن به کودک و ارتباط چشمی
ارتباط چشمی، هنگام سلام دادن مهم است و نشانه تمرکز شما بر شخصی است که به او سلام می دهید و نگاه نکردن به او نشانه بی ادبی است. این کار بیشتر وقت ها برای کودکان به آسانی امکان پذیر نیست؛ زیرا قد بزرگسالان خیلی بلندتر از آنهاست و بیشتر وقت ها خود به خود در برابر کودک خم می شوند.
بیشتر بچه ها هنگامی که در شرایط سلام دادن قرار می گیرند، غافلگیر می شوند؛ بنابراین با یک لبخند و نگاهی مهربان، اعتماد به نفس آنها را تقویت کنید. این کار در برخورد اول، تأثیر بسزایی دارد. بهتر است ارتباط چشمی خود را با کودک قطع نکنید؛ چون بیشتر وقت ها به اطراف نگاه کردن، خجالت را در کودک تقویت می کند. در آخر، بچه ها هنگامی می توانند بفهمند که با آنها احوالپرسی می کنید که واقعاً نشان دهید که آنها را دیده اید و روی سخنتان با آنهاست.
استفاده از اولین فرصت
در آموزش سلام کردن به کودک، به اولین تاثیرها توجه داشته باشید. اولین تأثیری که از یک انسان (حتی انسانی کوچک) می پذیریم، بیشتر وقت ها اثر تعیین کننده ای دارد. افسوس که خیلی از بزرگسالان، فرصت یک ارتباط خوب را از دست می دهند. در حالی که استفاده از فرصت ها کار سختی نیست. کسی که بداند در برخورد با هر فردی چه حد و مرزی را باید رعایت کند، به مرور زمان به رفتار متناسب دست می یابد. در ضمن منظور از حد و مرز در این کتاب، رعایت بایدها و نبایدها در ارتباط با دیگران یا به عبارتی همان ادب و احترام است.
لطفاً دست بده!
موضوع مهم دیگر در کنار آموزش سلام کردن به کودک، دست دادن است. حتی چپ دست ها هم هنگام دست دادن، با دست راست دست می دهند؛ وگرنه وقتی یک راست دست و چپ دست به هم بر می خورند، حسابی گیج می شوند؛ ولی آیا باید همیشه با همه دست داد؟ البته که نه؛ چون هنگام سلام دادن، فرد مسن تر تصمیم گیرنده است، و وقتی او دست دراز می کند، کودک یا نوجوان یا حتی بزرگسال جوان تر با دست راست دست او را بگیرد و با مهربانی فشار دهد.
پس تنها لمس کردن دست دیگری کافی نیست؛ چون احساس ناخوشایند تردید و خجالت را به فرد منتقل می کند؛ بنابراین، یک بار دست دادن با فرزند خود را امتحان کنید و بفهمید که او چگونه دست می دهد. البته در مورد کودکان پیش دبستانی طبیعی است که با احتیاط دست بدهند و نه محکم.
ما بیشتر وقت ها فراموش می کنیم که بچه ها نسبت به لمس شدن، بسیار حساس تر از بزرگسالان هستند. شاید به این دلیل که قدری احساس ناتوانی می کنند؛ با وجود این، اگر می بینید که فرزند شما از هرگونه نوازش و تماس بدنی که در زندگی خانوادگی معمولی برقرار می شود، فرار می کند، به دلخواه او عمل نکنید؛ زیرا او باید اجتماعی زندگی کند و در دنیای اجتماعی امروز آداب و رسومی وجود دارد که دست دادن با دیگری، یکی از ابتدایی ترین شکل آن به شمار می رود.
اشاره به رفتار درست در آموزش سلام کردن به کودک
وقتی دختر یا پسر جوانی با یک خانم مسن روبرو می شود، اگر خجالت می کشد که با صدای بلند سلام بدهد، دست کم می تواند با خم کردن سرش به پایین، به او ادای احترام کند. ولی اگر کسی واقعاً بخواهد آداب سلام دادن به یک بزرگتر را بیاموزد، باید به او بگویید: بایستد، دستش را از توی جیبش درآورد و کلاهش را از سرش بردارد! اگر بزرگسالی وارد محلی می شود که جای خالی برای نشستن نیست، فرد جوان تر باید جای خود را به او بدهد.
هنگام آموزش سلام کردن به کودک، به او یادآوری کنید که هنگام سلام دادن، اگر دستش در جیبش باشد، عملی ناپسند است و اگر جلو پای کسی که سلام می دهد، بلند نشود، عملی بی ادبانه است.
نمی خواهی خاله را ببوسی؟!
متاسفانه برخی خانواده ها در کنار آموزش سلام کردن به کودک، بوسیدن فرد مقابل را نیز از او می خواهند. این در حالیست که از نظر بچه ها، بوسیدن یک بزرگسال، در بیشتر اوقات چندش آور است و نباید آنها را وادار به بوسیدن کرد و باید اجازه دهیم که هر طور دلشان می خواهد، عمل کنند. به زور بوسیدن، کودک را فراری می دهد. از طرفی ممکن است با واکنش شدید او روبرو شوید و خطر اصابت سر او با صورت شما پیش می آید. و وقتی بوسه برای هر دو طرف دردناک می شود، خشونت جای مهربانی را می گیرد.
جالب است بدانید که بیشتر فرانسوی ها فقط صورت خود را به سمت چپ و راست صورت دیگری میچسبانند؛ چون لمس و تماس به هر صورتی امکان پذیر و دوست داشتنی است؛ بنابراین شما به عنوان یک بزرگسال باید احساس کودکانه فرد مقابل خود را درک کنید و اگر تمایلی به بوسیدن نداشت، از بوسیدن او صرف نظر کنید.
چه کسی باید اول سلام کند؟
در آموزش سلام کردن به کودک، تاکید کنید که هر که کوچکتر است، اول باید سلام بدهد. به طور کلی، آقایان به خانم ها، بچه ها به بزرگترها و دخترها به مردهای بزرگتر. در اینجا بزرگسالان می توانند اولین قدم را بردارند و به کودک میدان دهند، حتی در مورد نوجوان هایی که احتمالاً خودشان را کنار می کشند یا خجالتی هستند، بهتر است که یک بزرگسال انگیزه سلام دادن را به او بدهد، در اصل، بیشتر وقت ها، سلامی که با تماس چشمی و حرکات بدنی همراه است، حتی به کودکان مردد هم علامت می دهد که می خواهم که تو به من سلام کنی.
البته هر بزرگسالی وقتی وارد محلی می شود، سعی می کند زودتر از دیگری سلام بدهد؛ مثلاً وقتی وارد مغازه ای می شود، به همه سلام دهد و فرقی نمی کند که چند ساله است و می داند به یک کوچکتر سلام دادن هم ضرری ندارد.
معرفی و آشنایی بهتر
در کنار آموزش سلام کردن به کودک، به موضوع معرفی هم باید توجه داشت. کسی که کوچکتر است، باید به بزرگتر معرفی شود یا خودش، خود را معرفی کند؛ مثلاً هنگامی که یک مادر و دختر وارد محلی می شوند، یا مادر می گوید:” این دختر من است.” یا خود دختر پس از سلام، خود را معرفی می کند. سپس مادر به دخترش توضیح می دهد که خانمی که به او سلام دادیم، کیست.
شاید برای این کار، چند جمله اضافه به شناخت کودک کمک کند:” این خانم مادر…” یا ” شغل این خانم…” به این ترتیب، کودک می تواند او را بهتر به خاطر بسپارد، به اسامی توجه کند و تکه ای از پازل به هم ریخته ارتباط را در ذهنش منظم کند. در این صورت، کودک در دنیای بزرگسالان با اطمینان بیشتری حرکت می کند.
تو او را نمی شناسی!
بچه ها آرام و زیر لب صحبت می کنند یا اصلاً حرفی نمی زنند. دست کم هنگام سلام دادن که این عادت در آنها بسیار شایع است و به نظر مخاطب رفتاری بی ادبانه می آید. فرد مخاطب باید بداند با چه کسی سر و کار دارد؛ بنابراین در طی آموزش سلام کردن به کودک، باید به او این نکته را نیز آموخت که در برخورد اول، نام خود را واضح و با صدای بلند و مؤدبانه بیان کند.
بزرگسالی هم که مخاطب اوست، باید به همین ترتیب نام خود را بگوید و حتی اگر بگوید که دوست دارد کودک به چه نامی او را صدا بزند، بهتر است. برای کودکان پیش دبستانی دانستن نام کوچک افراد کفایت می کند؛ مگر اینکه عملاً بخواهیم فردی را با نام خانوادگی اش صدا بزنند. فراموش نکنید که اگر کودکتان نام دوستی را از شما پرسید، هرگز با بی توجهی به او پاسخ ندهید:” تو که او را نمی شناسی!” یا ” دانستن اسم او، چه فایده ای برای تو دارد.”
راحت بگو، سلام…
کاش آموزش سلام کردن به کودک، مهمتر از این تلقی می شد و همه بچه ها قبل از ورود به دبستان، سلام دادن را می آموختند. بعضی از بچه ها حتی در دوران دبستان هم وقتی وارد محلی می شوند، سرشان را پایین می اندازند و بی آنکه به دیگران نگاه کنند، بی توجه به اطرافیان در گوشه ای می نشینند و به کسی سلام نمی دهند.
بعضی ها از روی خجالت و بعضی ها از روی نادانی این کار را انجام می دهند؛ زیرا پدر و مادر یا بزرگتری ضرورت این کار را به آنها تذکر نداده است؛ در حالی که یک سلام ساده و یک روی خوش، موقعیت و شرایط خوبی هم برای بزرگسال و هم برای کودک ایجاد می کند و می تواند زمینه ای برای ارتباط مثبت بعدی باشد. در آموزش سلام کردن به کودک خود، به او یادآوری کنید همیشه کسی که وارد محلی می شود یا به گروهی می پیوندد، باید سلام بدهد. خودتان نیز فراموش نکنید که وقتی جواب سلام کودک را به گرمی می دهید، انگیزه او را برای سلام دادن تقویت می کنید.
سلام دادن در خانواده
این روزها که بیشتر خانواده ها درگیر مسائل اقتصادی و پرتنش هستند، چه بسا کمتر به موضوع آموزش سلام کردن به کودک توجه می شود. حتی در بین اعضای خانواده، گفتن سلام به تدریج اهمیت خود را از دست داده و می دهد؛ ولی این وظیفه ما به عنوان پدر یا مادر است که جای آن را تحکیم کنیم و به آموزش سلام کردن به کودک اهمیت دهیم.
شنیدن سلام صبحگاهی از دهان تک تک اعضای خانواده، شروع خوبی برای فعالیت روزانه است و سبب هماهنگی و نزدیکی می شود، وقتی گفتن سلام به عنوان یک امر لازم و ضروری در خانه باب می شود، احساس شادی و شکرگذاری از با هم بودن را موجب می شود. این نکته حتی در مورد زن و شوهرهای بی فرزند نیز صدق می کند. ممکن است بسیاری از کدورت ها با ادای این کلمه جادویی از بین برود و جای خود را به صلح و آرامش بدهد.
پس بهتر است با آموزش سلام کردن به کودک، در همان سال های اول کودکی، فرهنگ گفتن سلام را در خانه نهادینه کنید، به طوری که نگفتن آن در ذهن افراد خانواده، سؤال برانگیز باشد.
آموزش خداحافظی به کودک
معلوم است که خداحافظی به سختی سلام دادن نیست ولی آموزش خداحافظی، به همان اندازه آموزش سلام کردن به کودک مهم است. همه قوانین سلام گفتن در مورد خداحافظی هم صدق می کند. خداحافظی آخرین اثری است که فرد از خود به جای می گذارد.
در ضمن، اگر کسی هنگام رویارویی نتوانسته باشد آنطور که باید سلام دلپذیری بدهد، هنگام خداحافظی می تواند جبران کند سرانجام پس از چند بار روبرو شدن با دیگران و اصلاح رفتار خود، به رفتار مطلوب دسترسی پیدا خواهد کرد. در عین حال، خداحافظی روش مناسبی برای تشکر از مهمان نوازی و دادن احساس خوب و مثبت به میزبان است. یا راهی برای قول و قرار گذاشتن درباره دیدار بعدی است. به هر حال خداحافظی می تواند یک ” پایان خوش” و امیدی برای دیدار دوباره باشد.
برای خداحافظی، دو نفر لازم است!
مهمان های نوجوان، دوست دارند همانطور که آرام و نامرئی وارد خانه ای می شوند، به همان ترتیب نیز از آن خانه خارج شوند. منظور آن دسته از نوجوانانی است که هنوز یاد نگرفته اند سلام و خداحافظی لازمه یک دیدار است. البته تا حدودی هم به میزبان بستگی دارد.
در بعضی از خانواده ها، بیشتر وقت ها بچه ها به اجبار پدر و مادر به مهمان سلام می دهند، ولی از زیر بار خداحافظی شانه خالی می کنند و مهمان را مانند یک توپ فوتبال، پس از بازی به یک طرف شوت می کنند تا خودش راهش را به کنار زمین پیدا کند و این کار به شدت بی ادبانه است.
حتی کودکان مهدکودکی هم از سه سالگی می توانند یاد بگیرند که همبازی خود را تا دم در بدرقه و از او خداحافظی کنند و در را پشت سر او ببندند. اگر لازم باشد، برای این کار پدر یا مادر می توانند کودک را همراهی کنند؛ ولی گاهی میزبان های بزرگسال، هنگام بدرقه دوست های فرزندشان، به گوشه ای می خزند تا مجبور نشوند با آنها روبرو شوند، راه منطقی این است که با نوجوان ها راحت برخورد کنید.
سلام ساده نوجوان را مانند خود او به سادگی پاسخ دهید و اگر احساس می کنید که خجالت می کشد، شما برای خوش آمدگویی قدم پیش بگذارید. مطمئن باشید با این کار به فرزند خود که میزبان فرزند دیگری است، بها داده اید.
پیدا کردن راه خداحافظی
خداحافظی اصلاً بی ادبانه نیست؛ مگر اینکه فرد یک بار خداحافظی کند و بعد یادش بیفتد که باید به دستشویی برود، پس از خداحافظی دوباره به یاد کتابی بیفتد که قرار بود از صاحب خانه قرض بگیرد، پس از خداحافظی سه باره تذکر دهد که تشنه است و یک لیوان آب می خواهد و به این ترتیب، در برابر چشم های منتظر میزبان خرده فرمایش های متعدد خود را بیان کند.
این نوع خداحافظی بدتر از خداحافظی نکردن است.
یکی دیگر از انواع بد خداحافظی، زمانی اتفاق می افتد که مادری برای بردن فرزند خود از منزل دوستی، بخواهد ساعت ها با میزبان جلو در صحبت کند، شاید میزبان از روی ادب به او نگوید که غذایی در حال پختن دارد که هر لحظه ممکن است بسوزد، یا یک نفر پشت خط تلفن منتظر است یا به زودی مغازه ها می بندند و او باید به خرید برود.
پس اگر نمی خواهید که فرزند شما مزاحم دیگران شود، از قبل ساعتی را برای بردن او مشخص کنید، سر موقع به دنبالش بروید و زمان خداحافظی از میزبان را کوتاه کنید. گاهی بعضی از بچه ها به ساعت مقرر اکتفا نمی کنند و به کسی که به دنبال او آمده، می گویند:” هنوز داریم بازی می کنیم و بازی ما تمام نشده. برگرد و یک ساعت دیگر بیا.” و گاه پدر و مادر بدون در نظر گرفتن شرایط صاحبخانه به حرف فرزند خود عمل می کنند. برای اینکه مشکل در روابط شما و خانواده دیگری ایجاد نشود، حتماً به ساعت مقرری که از قبل تعیین کرده اید، پایبند باشید و از این طریق به فرزند خود نیز وقت شناسی را بیاموزید.
برای برخی بچه ها سخت است که از معلم و ناظم خداحافظی کنند؛ یا هنگام ترک مطب دکتر از منشی یا پس از خرید از مغازه ای، از مغازه دار خداحافظی نمی کنند. متأسفانه بزرگسالان هم اهمیت زیادی برای این موضوع قایل نیستند. پس اگر خداحافظی کردن برایتان دشوار است. دست کم با سلام دادن شروع کنید. در آموزش سلام کردن به کودک، به او یادآور شوید که هر جا وارد شود، سلام را فراموش نکند تا دیگران متوجه شوند که او آنها را دیده است.
خداحافظی در خانواده
خداحافظی هم مانند سلام از آداب ضروری هر خانواده ای به شمار می رود و آموزش آن همانند آموزش سلام کردن به کودک، اهمیت ویژه ای دارد. همانطور که کودک یک تغذیه ساده برای زنگ تفریح در مهدکودک و مدرسه لازم دارد، به شنیدن یک خداحافظی گرم و صمیمی نیز نیازمند است تا او را مطمئن سازد که کسی در انتظار بازگشت اوست؛ کسی که دوستش دارد. به این ترتیب، کودک با امید و اطمینان بیشتری راهی مهدکودک یا مدرسه می شود.
البته وقتی مادر و فرزند به شدت به یکدیگر وابسته باشند، خداحافظی می تواند برای هر دو آزاردهنده باشد. مانند وقتی که کودک راضی نمی شود از مادر جدا شود و به مهدکودک برود. در این صورت برای مدت کوتاهی باید از خداحافظی صرف نظر کرد تا زمان بریدن از او کوتاه تر شود. سپس وقتی به مرور کودک به رفتن به مهدکودک عادت کرد، می توان به طور عادی از او خداحافظی کرد.
مهمترین خداحافظی در طول شبانه روز، خداحافظی برای رفتن به رختخواب است. هرچه بچه کوچکتر باشد، این کار می تواند با مراسم مفصل تری اجرا شود. مانند حمام کردن کودک قبل از خواب، کتاب خواندن یا گفتن قصه، پاسخ دادن به سؤال های او و دعا کردن برای همه. شب فرصت خوبی برای جبران کمبود توجه روزانه به کودک است. اگر شاغل هستید و در طول روز فرصت وقت گذاشتن برای کودک را ندارید، از این فرصت شبانه استفاده کنید.
جمع بندی
آموزش سلام کردن به کودک، علاوه بر اینکه آموختن یکی از محاسن اخلاقی و اسلامی به اوست، تاثیر مستقیم و مهمی نیز در روابط اجتماعی او با دیگران دارد. در آموزش سلام کردن به کودک، لازمست از اجبار نمودن وی به سلام دادن، دست دادن و بوسیدن فرد مقابل خودداری نمود و اجازه داد تا او به آرامی با شیوه صحیح سلام کردن و برخورد با دیگران آشنا شده و خو بگیرد. آغاز آموزش سلام کردن به کودک، از درون خانواده صورت می گیرد و اعضای خانواده باید به یکدیگر سلام کنند و در ادامه، به کودک آموخته شود که ابتدا، کوچکتر باید سلام کند.
منبع اقتباس: داگمارف، کرام؛ آموزش آداب معاشرت به کودکان و نوجوانان؛ ترجمه خلیلی سپیده؛ موسسه نشر پنجره؛ ۱۳۸۸
