کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان
مولف: دکتر محمد عثمان نجاتی
مترجم/ محقق: دکتر سعید بهشتی
ناشر: انتشارات رشد
سال نشر: ۱۳۸۸
نوبت نشر: دوم
محل نشر: تهران
محتوای کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان
در این کتاب، دیدگاه های دانشمندان مسلمان گذشته، پیرامون آن دسته از موضوعات روان شناختی که تاکنون اعتبار خود را در علم روان شناسی حفظ کرده اند، مورد بحث قرار گرفته و در حد امکان از ذکر دیدگاه های فلسفی ایشان در زمینه نفس خودداری گردیده است.
نویسنده این اثر در حد امکان، به مقایسه دیدگاه های آن ها با دیدگاه های روان شناسی جدید نیز پرداخته است. به اعتقاد مولف کتاب علم النفس، در خلال این مقایسه ها سبقت و تقدم علمی دانشمندان مسلمان بر دیدگاه های روان شناسان جدید مشهود گردیده است.
کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان، تالیف محمد عثمان نجاتی در سال 1385 از سوی انتشارات رشد برای اولین بار به چاپ رسیده است. کتاب حاضر، سومین اثر ارزندۀ دکتر محمد عثمان نجاتی، استاد دانشگاه های عربستان و کویت، در زمینۀ روانشناسی اسلامی است. این کتاب می تواند خلأ ناشی از نبود یا کمبود منابع لازم در درس «علم النفس» رشته های روانشناسی را پر کند. کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان از جمله آثار قوی در این حوزه است.
کتاب علم النفس برای چه افرادی مناسب است؟
مطالعۀ کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان، به روانشناسان، اساتید، دانشجویان در زمینه های روانشناسی، روانشناسی عمومی، مشاوره، علوم و مذاهب، عرفان، فلسفه، معارف و علاقمندان به حوزه روانشناسی اسلامی پیشنهاد می شود.
توضیحات تکمیلی پیرامون کتاب علم النفس
کتاب علم النفس محمد عثمان نجاتی، از لحاظ تناسب حجم با تعداد واحدهای درسی موردنظر، مناسبت دارد و به صورتی کامل مطالب پوشش می دهد. این کتاب به سبب آن که دیدگاه های روان شناختیِ تعداد زیادی از اندیشمندان اسلامی را گردآوری کرده، امتیاز مثبتی را دریافت می کند. داشتن مقدمه ای کامل در ابتدای کتاب نیز از نقاط قوت این کتاب به شمار می آید.
از لحاظ فنی بهتر بود پاراگراف بندی متن کتاب کوتاه و خلاصه تر باشد، تا در زمان خواندن طولانی درس ایجاد مشکل نکند. متن کتاب نیز در برخی موضوعات با زبان نارسا بیان شده که برای فهم مطلب را با سختی رو به رو می کند.
امتیازات و ویژگی های کتاب علم النفس
از جمله امتیازات و برجستگی های کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
– استفاده مناسب و مؤثر از منابع و آثار دست اول اندیشمندان مسلمان و روان شناسان غربی؛
– سعی و کوشش نویسنده برای پیرایش بحث ها از موضوع ها و نکته هایی که جایی در روان شناسی امروز ندارد.
– منحصر به فرد بودن این کتاب، به لحاظ گردآوری و تألیف و تدوین منظم و سازمان یافته دیدگاه های روان شناسی شمار قابل ملاحظه ای از اندیشمندان مسلمان؛
از نگاهی دیگر، ویژگی بارز کتاب علم النفس، کاربست روش تعقلات نظری و قیاسی برای بررسی و تحقیق پیرامون مسائلی همچون وجود، ماهیّت، علت، تجرّد و دیگر احوال نفس است. فیلسوفان و اندیشمندان مسلمان که در حوزه علم النفس به کند و کاو و پژوهش دست زده اند، هر کدام به فراخور ذوق و ظرفیت و بضاعت علمی خود، روان شناسی اسلامی را گام یا گام هایی به پیش برده اند. جایگاه و پایگاه رفیع عقل و تعقل در اسلام، همواره راهگشا و برانگیزاننده اندیشه های متفکران مسلمان بوده است.
به همین دلیل است که نه ملاصدرا خود را اسیر و گرفتار اندیشه های مشایی و اشراقی می بیند و نه سهروردی و ابن سینا خود را محدود و مقید به میراث فلسفی افلاطون و ارسطو می یابند. هم اکنون نیز باید اندیشمندان و محققان حوزه و دانشگاه، ضمن بازشناسی و نقادی ابعاد و زوایای مختلف روانشناسی اسلامی و غربی، رمزها و معماهای ناگشوده را بگشایند، با جهش و جنبشی نوین، مبانی و شالوده های روان شناسی نوین اسلامی را پی افکنند و طلوع دوباره این ستاره فروزان را در سپهر معرفت علوم اسلامی نوید دهند.
گزیده هایی از کتاب علم النفس
«غزالی، به تبعیت از فارابی و ابن سینا، قوه متخلیه را دارای نقشی مهم در خواب ها، رویاها، وحی و نبوت می داند. هنگامی که قوه نامبرده، چه در بیداری چه در خواب، به خدمت حواس اشتغال نداشته باشد، همراه با نفس ناطقه، به سوی عقل فعال جذب می گردد؛ در این هنگام، عقل، آنچه را که در آنجاست، مشاهده و شهودات خود را به سوی قوه متخلیه ارسال می کند، پس آنچه در آنجاست، به صورت امور دیدنی و شنیدنی در می آید.
غزالی در کتاب «کیمیاء السعاده» در این زمینه می نویسد: بدان که قلب، دو باب برای علوم دارد: یکی برای خواب ها و دیگری برای عالم بیداری، که این باب، باب ظاهر به خارج است. پس هرگاه شخص به خواب می رود، باب حواس مسدود و باب باطن گشوده می شود، غیبی از عالم ملکوت و لوح محفوظ چونان نوری بر وی آشکار می گردد و چه بسا آشکار شدنش به تعبیر خواب احتیاج داشته باشد».
در بخش دیگری از کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان به ضمیمه اندیشه های حکیم صدرالمتألهین شیرازی (ره) در حوزه روانشناسی فلسفی می خوانیم:
«به اعتقاد ما، یک نقطه ضعف اساسی در روانشناسی نوین غربی، با وجود همۀ پیشرفت ها و کامیابی های نظری و کاربردی آن، کنار نهادن و به حاشیه راندن موضوع اصلی این علم، یعنی روان است. روان شناسی امروز با حذف این موضوع از قلمرو مطالعات و تحقیقات خود، گرفتار گونه ای ناتمام نگری، جزء بینی و نمود گرایی گردیده و به تعبیر برخی از اندیشمندان به مطالعه تن بی سر پرداخته است. از این رو، در افکندن هر طرح نوی در روانشناسی بر بنیان الگوی اسلامی، مستلزم بازسازی و نوسازی ساختمان این علم بر شالوده موضوع فراموش شده آن یعنی روان خواهد بود.
سخن دیگر، این است که هر چند در متون اسلامی یعنی قرآن کریم و کلام معصومان (علیهم السلام)، مقوله ای به نام روان شناسی اسلامی وجود ندارد، اما نکته ها و آموزه هایی فراوان برای الهام گرفتن و پی افکندن دانشی به نام روان شناسی اسلامی عرضه شده است؛ مگر نه این است که حکمای مسلمان همچون کندی، فارابی، سهروردی، ابن سینا و ملاصدرا، بدون پیروی و تقلید محض از حکمای یونان، آزاد اندیشانه و مبتکرانه با میراث فلسفی یونان رو به رو شدند، از قرآن و روایات پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) و ادعیه، الهام گرفتند و سرانجام فلسفۀ اسلامی را با مسائلی تازه و سبکی جدید پی ریختند؟»
شرحی بر فعالیت ها و دیگر آثار پدیدآورندگان کتاب علم النفس
محمد عثمان نجاتی نویسنده کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان به ضمیمه اندیشه های حکیم صدرالمتالهین شیرازی (ره) نویسنده، روانشناس و استاد دانشگاه کشورهای عربستان و کویت می باشد. وی یکی از برجسته ترین نویسندگان در زمینه روانشناسی می باشد که کتاب علم النفس سومین اثر او می باشد. محمد عثمان نجاتی نویسنده کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان، در این کتاب، به بررسی عقاید و زندگی اندیشمندان مسلمان در قرون مختلف پرداخته و آن را از ابعاد گوناگون بررسی کرده که مورد توجه علاقه مندان واقع شده است.
دکتر سعید بهشتی مترجم کتاب علم النفس مترجم، نویسنده، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با درجه استاد تمام در دانشکده فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی است. وی به عنوان معانت دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی، مدیرگروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، عضو کمیته دانشگاه علامه طباطبایی، عضو کمیته پژوهشکده برتر دانشکده، عضو کمیته دوره دکتری مازاد بر ظرفیت، عضو شورای بازنگری دروس دوره کارشناسی ارشد، عضو شورای تحصیلات تکمیلی، عضو کمیته کارگروه تعلیم و تربیت شورای تحول و ارتقا علوم انسانی و… فعالیت داشته است.
دکتر سعید بهشتی مترجم کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان به ضمیمه اندیشه های حکیم صدرالمتالهین شیرازی (ره)، مقالات و کتاب های زیادی در زمینه ترجمه و تالیف به چاپ رسانده و همایش های علمی بسیاری را برگزار نموده است. دکتر سعید بهشتی کتاب علم النفس را ترجمه نموده که نشر رشد آن را به چاپ رسانده و در اختیار علاقه مندان قرار داده است. بخشی از آثار دکتر سعید بهشتی مترجم کتاب علم النفس روانشناسی از دیدگاه دانشمندان مسلمان به شرح زیر می باشد:
1- آیین خردپروری (تالیف)/ موسسه دانش و اندیشه معاصر
2- تاملات فلسفی در تعلیم و تربیت (تالیف)/ چاپ و نشر بینالملل
3- پژوهشی در نظام تربیت عقلانی بر مبنای سخنان امام علی (ع) (تالیف)/ پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
4- فلسفه تعلیم و تربیت (ترجمه)/ موسسه اطلاعات
5- برنامه ریزی آموزشی به عنوان یک فرآیند اجتماعی (ترجمه)/ وزارت علوم
6- شرایط موفقیت در برنامه ریزی آموزشی (ترجمه)/ آرایه
7- زمینه ای برای بازشناسی و نقادی فلسفه تعلیم و تربیت در جهان غرب (ترجمه)/ اطلاعات
8- کودک در خانواده (ترجمه)/ چاپ و نشر بین الملل
9- برنامه ریزی آموزشی به سوی یک چشم انداز کیفی (ترجمه)/ موسسه اطلاعات
10- برنامه ریزی کیفیت آموزش (ترجمه)/ چاپار
11- زمینه ای برای بازاندیشی در فلسفه تعلیم و تربیت (ترجمه)/ نشر ویرایش
12- فلسفه آموزش و پرورش (ترجمه)/ آستان قدس
13- دیدگاه های کیفی و اجتماعی در برنامه ریزی آموزشی (ترجمه)/ موسسه اطلاعات
فهرست کتاب علم النفس
مقدمه
فصل اول: کندی
فصل دوم: ابوبکر رازی
فصل سوم: فارابی
فصل چهارم: ابن مسکویه
فصل پنجم: اخوان الصفا
فصل ششم: ابن سینا
فصل هفتم: ابن حزم
فصل هشتم: غزالی
فصل نهم: ابن باجّه
فصل دهم: ابن طفیل
فصل یازدهم: ابن رشد
فصل دوازدهم: فخرالدین رازی
فصل سیزدهم: ابن تیمیه
فصل چهاردهم: ابن قیّم الجوزیه
فصل پانزدهم: اندیشه های ابتکاری حکیم صدرالمتالهین شیرازی در حوزه روانشناسی فلسفی
منابع اقتباس مقاله: روان آموز؛ انتشارات رشد
