کتاب المهدی (عج)، نوشته سید صدر الدین صدر است و توسط انتشارات دارالزهراء در بیروت، منتشر شده است. این کتاب 255 صفحه دارد.
مولف کتاب المهدی (عج)
سید صدر الدین صدر، یکی از فقیهان برجسته شیعه است. وی، در سال ۱۲۹۹ هـ . ق. در کاظمین، دیده به جهان گشود و در مهد تربیت پدر بالید و تحصیلات ابتدایی و سطوح را در سامراء و کربلا، نزد اساتید بزرگی، چون: مرحوم شیخ حسن کربلایی، مرحوم آقا ضیاء الدین عراقی و… فرا گرفت. در سال ۱۳۲۹ هـ . ق. به سفارش پدر، به نجف اشرف هجرت کرد و در آنجا، مدت ها از محضر درس مرحوم آخوند خراسانی و مرحوم میرزای نائینی بهره برد.
در سال ۱۳۴۹ هـ . ق. به مشهد مشرف شد و در آنجا اقامت گزید و به تدریس و رسیدگی به امور مردم و… پرداخت. پس از مدتی، به درخواست، مؤسس حوزه علمیه قم، مرحوم آیت الله شیخ عبدالکریم حائری، به قم مشرف شد و در حوزه علمیه قم، جایگاه رفیعی یافت.
ایشان آثار فراوانی دارد.1 از جمله آن ها اثر گرانبها و ارزشمند کتاب المهدی (عج) است. مؤلف کتاب المهدی (عج)، به منابع اصلی حدیث و تاریخ که معروف به وثاقت و مورد اطمینان و اعتمادند، تکیه دارد و بحث دقیق و عمیقی را پی می گیرد و به بسیاری از شبهات پاسخ می گوید. کتاب المهدی (عج)، در یک مقدمه و هشت فصل و خاتمه، تنظیم شده است.
انگیزه تالیف کتاب المهدی (عج)
وی درباره انگیزه تألیف کتاب المهدی (عج) می نگارد:
« در مجلس دوستانه ای، از مهدی منتظر (عج) و آنچه شیعه امامیه اثناعشریه، در این باب، بدان معتقدند، سخن به میان آمد. برخی از حاضران در مجلس، اظهار داشتند، برادران اهل سنت، در این موضوع، چه عقیده ای دارند. آیا از طریق آنان، احادیثی که موافق احادیث شیعه باشد، وارد شده و دانشمندان آنان، نوشته ای دارند، یا خیر؟
در پاسخ گفتم: از طریق اهل سنت، احادیث مستفیضه، بلکه متواتره وارد شده و علمای آنان در این باب تألیفات زیادی دارند. البته بعضی مناقشات و استبعاداتی نیز دارند که از گذشتگان خود گرفته اند و میان آنان، رواج یافته و به تألیفات آنان، با اختلاف در تعبیر، سرایت کرده است.
بعضی از حاضران در مجلس گفتند: برای شما امکان دارد در این موضوع کتابی بنویسید؟ گفتم: پرداختن به این مسأله، سبب جریحه دار شدن عواطف می شود و این را نمی پسندم، به ویژه مثل این زمان که ما، نیاز شدید به وحدت کلمه داریم. گفتند: بحث علمی، با حفظ آداب مناظره و خارج نشدن از آداب و اخلاق اسلامی، اشکال ندارد. از این روی پذیرفتم در این باب، کتابی بنگارم.
روش مولف در گردآوری روایات
مولف کتاب المهدی (عج) در ادامه چنین می گوید: پس از مطالعه کتاب هایی که در دسترس بود، احادیث مربوط به موضوع را ذیل عنوان مناسب، گردآوری کردم. اگر حدیثی، بر چند عنوان دلالت داشت، آن را زیر هر یک از عناوین، آوردم.
در نقل روایات، بر کتاب هایی که در چاپخانه های اهل سنت به طبع رسیده بود، یا آثار مخطوطی که اعتبار آن ها مسلّم بود، اکتفا کردیم و جز اندکی از کتاب های چاپ شده در ایران، نقل نکردم. عنایت داشتم، مطالبی را گرد آورم که از کتاب های اهل سنت و مورد اعتماد آنان باشد. از علمای شیعه و منابع شیعی که احادیث نبوی را از طریق اهل سنت نقل کرده اند، حدیث نقل نکردم، مگر مقداری از کتاب: الدر الموسویه فی شرح العقاید الجعفریه، تألیف حسن صدر کاظمی، به خاطر ادای بعض حقوق و تأیید مطالب.»
مولف در پایان مقدمه کتاب المهدی (عج) می نویسد:
«خدا را شاهد می گیرم، من، به دیده انصاف به احادیث و سخنان سلف صالح نگریستم و بر آن رویه مشی کردم که اعتقاد خود را با دلیل منطبق سازم، نه این که دلیل را بر اعتقاد منطبق سازم.»
ایشان تحت عنوان نظره اجمالیه، به کتاب هایی که بزرگان اهل سنت، درباره مهدی (عج) نگاشته اند، اشاره می کند و مستفیض و متواتر بودن روایات پیامبر اکرم (ص) درباره حضرت مهدی از دیدگاه اهل سنت می نمایاند:
«… قال ابن حجر فی (الصواعق) قال ابوالحسین ا لا بری قد تواترت الاخبار و استفاضت بکثره رواتها عن المصطفی (ع) بخروج المهدی و انه من اهل البیت».2 ابن حجر، در الصواعق، از ابوالحسین الابری نقل می کند: روایات متواتر و مستفیض در بسیاری راویان از پیامبر (ص) بر ظهور مهدی (عج) و این که از اهل بیت است، رسیده است.
«… قال الشبلنجی فی «نورالابصار» تواتر الاخبار عن النبی (ص) ان المهدی من اهل بیت و انه یملاء الارض عدلاً.» 3 شبلنجی در نور الابصار، گفته است: اخبار نقل شده از پیامبر اسلام (ص)، مبنی بر این که مهدی، از اهل بیت و زمین را پر از عدل می کند، متواتر است.
آن گاه، سخنان دیگری که بر تواتر و استفاضه اخبار مهدی (عج) دلالت دارد، می آورد و می نویسد: اگر از سخنان صریح این گواهان چشم بپوشیم و به احادیث از حیث سند و دلالت نظر افکنیم، روایات، سه دسته اند:
۱ . روایات صحیح از نظر سند و بی اشکال از نظر دلالت. ائمه حدیث و بزرگان حفّاظ بر صحت و حسن بودن آن ها تصریح کرده اند. در وجوب عمل و اخذ این دسته از روایات، تردیدی نیست.
۲ . روایاتی که از نظر سند، صحیح نیستند، ولی دلالت آن ها روشن است و قواعد مقرر در علم رجال، این دسته از روایات را، از آن جهت که به واسطه دسته اول جبران می شوند و اجماع بر مضمون آن هاست، معتبر می شمارند.
۳ . روایات صحیح و ضعیفی هستند که مخالف عموم احادیث متواتر و مستفیضه اند که اگر تأویل آن ها، ممکن نباشد، طرح و اعراض از آن ها لازم است. مثل روایاتی که دلالت می کنند که اسم مهدی (عج)، احمد است و اسم پدرش، عبداللّه. یا این که از اولاد ابی محمد الحسن زکی است.
ساختار و فهرست مطالب کتاب المهدی (عج)
مطالب هشت فصل کتاب المهدی (عج)، بدین شرح است:
فصل اوّل، درباره بشارت هایی که بر ظهور مهدی (عج) در کتاب خدا، سنت پیامبر خدا (ص)، سخنان علی (ع) و بزرگان و اعلام، در قالب نظم، یا نثر وارد شده است.
فصل دوّم، مهدی منتظر عرب و از امت پیامبر (ص) است و بیت شریف و خانواده وی، مشخص بوده و شواهد بسیاری بر این دلالت دارند.
فصل سوّم: ویژگی های ظاهری و باطنی، ملکات فاضله، دانش، قضاوت، بیعت، حکومت، اصلاحات و…
فصل چهارم، مقام و منزلت حضرت نزد خداوند و…
فصل پنجم، ولادت، تعیین اسم، لقب، کنیه، نام پدر، مادر، طول عمر شریف و…
فصل ششم، چگونگی غیبت، محل غیبت، علت غیبت، چگونگی بهره مندی مردم از حضرت در زمان غیبت و…
فصل هفتم، نشانه های آسمانی و زمینی ظهور، جوّ عمومی جهان، خروج سفیانی و…
فصل هشتم، فضیلت انتظار فرج، نهی از تعیین زمان ظهور، محل ظهور، بیعت، شمار یاران و…
در پایان کتاب المهدی (عج)، فهرستی ارائه شده از کتاب هایی که نویسنده محترم، از آن ها نقل روایت کرده است.
پی نوشت ها
1 . الذریعه، آقا بزرگ تهرانی، ج ۳، ص ۲۳۲؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج ۳، ص ۲۴۷؛ شریف رازی، آثار الحجه، ص ۲۰۱.
2 . کتاب المهدی (عج)، سید صدرالدین صدر، ص ۱۷، انتشارات دارالزهراء، بیروت.
3 . کتاب المهدی (عج)، سید صدرالدین صدر، ص ۱۷، انتشارات دارالزهراء، بیروت.
منبع: نشریه حوزه؛ مهر و آبان و آذر و دی ۱۳۷۴ ش، شماره ۷۰ و ۷۱؛
