کتابشناسی مهدویت؛ بخش اول

این نوشتار با عنوان کتابشناسی مهدویت، به معرفی و آشنایی با برخی از تألیفات و پژوهش های ارزشمند در زمینه مهدویت می پردازد. در بخش اول مجموعه کتابشناسی مهدویت، به تعدادی از آثار و کتب تالیف یافته در باب مهدویت و نیز رویکرد و شیوه تالیف مولفان آن اشاره می شود.

کتاب مهدویت (دوران ظهور)

کتاب مهدویت (دوران ظهور) اثر رحیم کارگر می باشد. این اثر، مجموعه اى از پرسش ها و پاسخ ها مربوط به اندیشه مهدویت با محوریت دوران ظهور است. اداره مشاوره و پاسخ معاونت آموزش نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها از آنجا که با انبوه پرسش هاى دانشجویان روبرو است، به همین جهت با تشکیل گروه هاى علمى و تخصصى توانسته تاکنون حجم زیادى از پرسش ها را پاسخگو باشد. و اثر حاضر مجموعه اى از این سوالات و پرسش ها است که در راستاى ترویج فرهنگ دینى منتشر شده است.

ساختار کتاب

بدون تردید سوال و پرسشگرى، وسیله اى براى رسیدن به آگاهى و باورها است. ولى توجه به این نکته لازم است که پویایى جامعه و فرهنگ در گرو پرسش هاى حقیقت طلبانه و پاسخ هاى خردورزانه است که مجموعه حاضر از دو منظر فوق داراى این ویژگى می باشد و مولف با یک ساماندهى مناسب پرسش ها را دسته بندى و به آن ها یک نظم منطقى داده و پاسخ لازم را در مورد هر کدام ارائه نموده است. پاسخ به سوالات با تکیه بر جوامع روایى شیعه و با استناد به نظریه هاى اندیشمندان و بزرگان شیعه ارائه شده است.

گزارش محتوا

اثر به بیست پرسش در موضوعات: دیندارى در آخرالزمان، نشانه هاى ظهور، دجال و سفیانى، رشد عقلى در عصر ظهور، پیروان ادیان در عصر ظهور، حکومت جهانى امام عصر (عج)، ملاقات و تشرف به محضر امام زمان (ع) و راستى یا دروغگویى ملاقات کنندگان و داستانهایى از اشخاصى که به حضور امام زمان (ع) مشرّف شده اند، پاسخ داده است.

کتاب المحجه فیما نزل فی القائم الحجه (عج)

کتاب المحجه فیما نزل فی القائم الحجه (عج) نوشته سید هاشم بحرانی با تحقیق و تعلیق محمد منیر میلانی در 284 صفحه منتشر شده است. بحرانی، فقیه، مفسر، محدث و صاحب نظر در رجال بوده است.1

شیخ یوسف بحرانی، درباره شخصیت او می نویسد: «… کان السید المذکور فاضلاً، محدثاً، جامعاً، متتبعاً للاخبار بمالم یسبق الیه سابق سوی شیخنا المجلسی (ره) وقد صنف کتباً عدیدهً تشهد بشده تتبعه و اطلاعه…». 2

سید بحرانی، فاضل، محدث، جامع و پژوهشگر در اخبار بوده است. کسی در این فن، جز علامه مجلسی، بر او پیشی نگرفته. کتاب های زیادی تصنیف کرده که گواه تتبع و آگاهی اوست. گذشته از مرتبه بلند علمی، امور حسبیه را نیز بر عهده داشته است. در انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر و مبارزه با ستمگران و حاکمان ستم، هیچگونه بیم و هراسی به خود راه نداده و عمر پر برکت خویش را در راه نشر علوم اهل بیت (ع) و خدمت به بندگان خدا به پایان برده است. وی، در سال ۱۱۰۷ ـ ۱۱۰۸ در قریه نعیم درگذشت و در قریه توبلی، به خاک سپرده شد.

بحرانی از بزرگانی چون: سید عبدالعظیم بن سید عباس استرآبادی، شیخ فخر الدین بن طریحی النجفی، صاحب مجمع البحرین، بهره جسته است3.

از وی، نوشته های بسیاری به جا مانده، از جمله: کتاب: المحجه فیما نزل فی القائم الحجه. موضوع مورد بحث، این اثر، آیات قرآنی است که در روایات، به حضرت مهدی (ع) تفسیر و تأویل شده. این آیات، به ۱۲۰ عدد می رسند که از سوره بقره آغاز و به سوره مبارکه عصر، پایان می پذیرند مطالب کتاب، به صورت ترتیب سوره های قرآنی تنظیم شده اند.

نویسنده، در مقدمه کتاب می نویسد: (در این کتاب، آیاتی که در روایات معصومین (ع) به مهدی (عج) تفسیر شده اند، آورده شده و روایات مربوط به دیگر ائمه (ع) را در تفسیر برهان باید جست.)

روایات مورد استناد در تفسیر و تأویل آیات قرآن، از مصادر آنها نقل شده است. محقق محترم، افزون بر آیاتی که مؤلف گردآوری کرده، با جستجوی بسیار، به دوازده آیه از قرآن دست یافته که به گونه ای به امام عصر (عج) ارتباط دارند و آنها را به صورت استدراک در پایان کتاب، تحت عنوان (مستدرک المحجه) آورده است.

وی، با تلاش فراوان و درخور تحسین، برای تصحیح کتاب به نسخه خطی موجود در کتابخانه آیت اللّه مرعشی، که به خط خوانا در زمان مؤلف و از روی نوشته او، نسخه برداری شده، تکیه کرده و کتاب را، اصلاح کرده است. از جمله کارهای ارزشمند محقق، تطبیق احادیث، با مصادر اصلی آن و نمایاندن موارد اختلاف، از نظر زیادی و نقص است. برخی روایات، که سند مشخصی نداشته اند با جستجو و تحقیق در منابع گوناگون، از مصادر دیگری آدرس داده است.

کتاب نور الابصار

کتاب نور الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار، نوشته سید مؤمن بن حسن بن مؤمن الشبلنجی، توسط انتشارت دارالکتب العلمیه بیروت و در ۲۴۸ صفحه منتشر شده است.

وی، در قریه شبلنج از قرای مصر پرورش یافت و در ده سالگی تمام قرآن را حفظ کرد و وارد دانشگاه الازهر مصر شد و نزد دانشمندان بزرگی چون: شیخ محمد خضری، میاطی، شیخ محمد الاشمونی، شیخ محمد الانبابی، شیخ ابراهیم شرقاوی شیخ محمد مرصفی، کسب دانش کرد و در علوم و فنون گوناگون، به ویژه علم حدیث، ادب و تاریخ به درجات عالی نائل آمد و آثار ارزشمندی، عرضه داشت از جمله نوشته های وی، کتاب: نورالابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار است.4

بخشی از این اثر، اختصاص به حضرت مهدی (ع) دارد که تحت عنوان: (فصل فی ذکر مناقب محمد بن الحسن الخالص…) آمده است. ذیل این فصل، به بحث درباره : ولادت، کنیه، القاب، اوصاف و نایبان حضرت، چگونگی غیبت، سال غیبت، طول عمر، زمان و مکانی که حضرت غائب شده، حیات وی پس از غیبت، محال نبودن غیبت طولانی و… می پردازد.

آنگاه، دیدگاه کسانی را که بر این باروند: مهدی منتظر، محمد بن حنفیه است و باز خواهد گشت و هم اکنون در جبل رضوی، اطراف مدینه می زید، به شدت رد می کند و می نویسد:  (و هذه کلها اقوال فاسده… فان محمد بن حنفیه رضی اللّه عنه توفی بالمدینه المنوره و قیل بالطائف).5 این گفتارها تمام فاسد است… محمد بن حنفیه، در مدینه منوره و برخی گفته اند در طایف وفات کرده است.

سپس تحت عنوان: (تتمه) سخن را درباره اخبار مهدی (عج) پی می گیرد. ابتدا اشاره دارد به اختلاف بین علماء، درباره اینکه آیا حضرت مهدی (عج)، از اولاد امام حسن است یا امام حسین (ع) و نظر می دهد که حضرت مهدی (ع)، از اولاد امام حسین (ع) است و دیدگاه صاحب (یواقبت الجواهر) را برای تایید نظر خود، می آورد:  (… المهدی من ولد الامام الحسن العسکری بن الحسین و مولده النصف من شعبان…)6 آنگاه به موضوعات زیر می پردازد:

1. ویژگی های ظاهری امام: قد و قامت، رنگ، سیما و…

2. زمان و مکان ظهور

3. چگونگی قیام.

4. سرزمین کشته شدن سفیانی

5. چگونگی برخورد با مردم و…

کتاب شرعه التسمیه حول حرمه التسمیه

نویسنده کتاب شرعه التسمیه حول حرمه التسمیه، سید محمد باقر داماد است. این کتاب با تحقیق رضا استادی توسط انتشارات مهدیه میرداماد در ۱۵۵ صفحه منتشر شده است.

محمد باقر داماد، معروف به میرداماد، تحصیل علوم دینی را در مشهد مقدس آغاز کرد و بر اثر هوش و استعداد سرشاری که داشت، در اندک زمانی در علوم و فنون گوناگونی، به ویژه فقه، حکمت و فلسفه، سر آمد دیگران گردید و به درجه اجتهاد نائل آمد و استاد فقهای عصر خویش شد.

از این روی، فقهای عصر وی، فتاوای شرعی را به تصحیح وی معتبر می شمردند.7 او، افزون بر مقام فقهی، در مسائل فلسفی و کلامی تبحر خاصی داشته و در این زمینه، از وی نوشته های ارزشمندی به جای مانده است، از آن جمله، رساله: شرعه التسمیه حول حرمه التسمیه.

از جمله مباحث مربوط به امام عصر (ع) که در چندین روایت آمده و محققان درباره آن، به بحث و گفتگو پرداخته اند، مسأله حرمت، کراهت یا جواز تصریح به اسم و کینه اصلی امام عصر (ع) در زمان غیبت است. از دانشمندان بنامی که در این موضوع به بحث و بررسی پرداخته اند، میرداماد را می توان نام برد.

وی، اثر مورد بحث را در همین باره نگاشته و در آن، این مسأله را به گونه ای عالمانه و محققانه، به نقد و تحلیل گذاشته، آن گاه، روایات مسأله را یکایک آورده و درباره آنها بحث کرده است. این اثر ارزشمند، افزون بر تحقیق و تبیین مسأله یاد شده، آکنده از فوائد علمی، ادبی و رجالی است.

تحقیق و تصحیح این رساله، بر اساس چهار نسخه معتبر، با تلاش رضا استادی انجام پذیرفته است. در پانوشتها، افزون بر ضبط اختلاف نسخه ها، توضیحاتی درباره برخی روایات داده شده است. در مقدمه کتاب، ضمن اینکه از نسخه های کتاب، چگونگی تصحیح، گزارش شده، شرح حالی از مؤلف آمده و فهرستی از آثار وی، ارائه شده است.

کتاب البرهان علی صحه طول عمر الامام صاحب الزمان (عج)

کتاب البرهان علی صحه طول عمر الامام صاحب الزمان (عج)، نوشته محمّد الکراچکی الطرابلسی با تحقیق و تعلیق: شیخ عبداللّه نعمه توسط انتشارات دارالذخار، قم منتشر شده است. مؤلف، از بزرگان شیعه، است. وی برای کسب دانش ادب، فقه، حدیث و… به بلاد اسلامی سفرهای بسیار کرده و نزد بزرگان دانش، چون: شیخ مفید، به فراگیری دانش پرداخته است.

یافعی درباره شخصیت علمی وی می نویسد: «ابوالفتح الکراچکی خیمی، رأس شیعه صاحب تصانیف نحوی لغوی منجم، طبیب، متکلم از کبار اصحاب شریف مرتضی است».8. وی، پس از عمری تلاش علمی گسترده و بهره رسانی علمی به امت اسلامی و دفاع از کیان تشیّع، در تاریخ ۴۴۹ هـ . ق به درود حیات گفت.9

او، آثار فراوانی در فقه، اخبار، اصول دین، نجوم، هیئت و انساب دارد، از جمله آثار ارزشمند وی، کتاب شریف کنز الفوائد است. مؤلف، در جزء دوّم کنز الفوائد، رساله ای تحت عنوان: البرهان علی صحه طول عمر الامام صاحب الزمان (عج) نگاشته است.

مؤلف محترم درباره انکار طول عمر امام عصر از سوی مخالفان می نویسد: «چون مخالفان غیبت امام عصر (عج)، نتوانسته اند موضوع طول عمر حضرت را حل کنند، منکر وجود امام عصر (عج) شده اند و طول عمر امام عصر را، دلیل بر بطلان دیدگاه شیعه دانسته اند.»

در مقام پاسخ، منکران وجود امام عصر (عج) را به چند گروه تقسیم می کند و سپس دیدگاه های فلاسفه، منجمان، اطبا و طرفداران عادات را در مورد طول عمر انسانها، یاد آور می شود و در پایان، بر اساس باورهای دینی مورد پذیرش همگان، شواهد عینی و تاریخی، اشکالات را پاسخ می گوید و از کسانی که عمر طولانی داشته اند و هنوز حیات دارند، مانند: حضرت خضر، بر اثبات مطلب گواه می آورد.

کتاب رسالة ثانیة فی الغیبة

کتاب رسالة ثانیة فی الغیبة نوشته شیخ مفید محمد بن محمد بن نعمان با تحقیق علاء آل جعفر توسط  نشر کنگره شیخ مفید در 60 صفحه منتشر شده. این رساله کم حجم نیز، پاسخ به پرسش هایی است که از سوی شخصی درباره غیبت و ظهور امام زمان (عج) مطرح شده و شیخ مفید به آنها پاسخ داده است.

سؤال می کند: چه دلیلی بر وجود امام زمان هست؟ شیخ مفید، با استناد به ادله نقلی (احادیث و روایات صحیح) و مورد پذیرش شیعه و سنی و ادله عقلی، این پرسش را پاسخ می گوید.

پرسش دیگر: چگونه کسی که طرفدار عدل و توحید است، امامت کسی را که ولادت او قطعی نیست می پذیرد. آیا چنین چیزی به عقل، یا وحی درست می آید؟ شیخ مفید، در پاسخ، با اشاره به احادیث و ادله ای که می گوید زمین نباید خالی از حجّت باشد، استدلال می کند و می نویسد:

(حجت ویژگی هایی دارد. کسی حجت است که آن اوصاف را دارا باشد. و در اولاد عباس، اولاد علی و قریش، کسی با این اوصاف نیست. بر اساس این استدلال عقلی، حجت باید فرد دیگری باشد، هر چند ظاهر و پیدا نباشد؛ زیرا مسلّم است شخصی می تواند حجت باشد که از خطا و گناه معصوم باشد. بنابراین، لازم می آید که حجت (عج) غائب باشد).10

در این رساله، پنج پرسش مطرح شده که شیخ، محکم و متقن از آنها پاسخ می دهد.

افزون بر آثاری که از شیخ مفید درباره مسأله غیبت امام عصر (عج) برشمردیم، آثار دیگری نیز، از شیخ به جا مانده که برخی از آنها در ضمن مجموعه ای تحت عنوان: (خمس رسائل فی اثبات الحجه) از سوی دارالکتب التجاریه نجف اشرف، در سال ۱۳۷۰٫ هـ ق. به چاپ رسیده است.

در جلد ۷ مصنفات شیخ مفید نیز که از سوی کنگره نشر یافته، چهار رساله، از جمله همین رساله حاضر، به چاپ رسیده است. البته از آن جا که بنا بر معرفی تمام نوشته های شیخ مفید، در این باره نیست، به همین اندازه بسنده می کنیم.

کتاب الفصول العشره فی الغیبه

کتاب الفصول العشره فی الغیبه تألیف شیخ مفید محمد بن محمد بن نعمان با تحقیق فارس حسون توسط نشر کنگره هزاره شیخ مفید در 103 صفحه منتشر شده است. شیخ مفید در آغاز این رساله اشاره می کند: «در دیگر نوشته های خود، به مسائلی چون: وجوب امامت، عصمت امام، ویژگی های امام، دلائل امامت ائمه معصومین (ع) نقد ادعای مخالفان، فلسفه غیبت و… پرداخته ام. در این نوشته، به ده پرسش درباره مهدی، پاسخ می دهم.»

شیخ در مورد اهمیت و جایگاه این رساله می نویسد: (در این اثر، آنچه تمامی خردمندان بدان نیاز دارند، آورده شده و به گونه ساده، در دسترس همگان قرار گرفته است). شیخ بر این نظراست که اگر کسی از محتوای این رساله، آگاهی یابد، از نوشته های دیگر وی، در این باره، بی نیاز خواهد بود.

پرسش های ده گانه

۱ . آیا امام حسن عسکری (ع) فرزندی به نام مهدی داشته است؟ آیا این را فقط شیعه باور دارد، یا غیر شیعیان نیز، بدان اعتراف دارند؟

۲ . تکذیب وجود فرزند برای امام عسکری (ع)، از سوی جعفر بن علی (عموی امام زمان عج).

۳ . امام حسن عسکری (ع) اگر فرزندی به نام مهدی داشت، چطور در وصیت خود، از او نام نبرده و به مادرش وصیت کرده است؟

۴ . دلیل بر ولادت مخفیانه و غیبت آن حضرت چیست؟

۵ . غیبت طولانی، خلاف عادت، پذیرفته نیست. چگونه می تواند فردی که در زمان های دور، چشم به جهان گشوده، تا این زمان، (۴۱۱ هـ .ق) زنده باشد؟

۶ . غیبت طولانی، با دست نیابیدن و مشخص نبودن محل سکونت وی، چگونه ممکن است؟

۷ . بر فرض صحت غیبت، در صورت اجرا نکردن حدود، بیان نکردن احکام، هدایت نکردن گمراهان، اقامه نکردن امر به معروف و نهی از منکر و… چه نفعی خواهد داشت؟

۸ . به هر دلیلی که شیعه امامیه ادعاهای فطحیه، کیسانیه، ناووسیه و اسماعیلیه را در باب غیبت باطل می شمارد، به همان دلیل ادعای شیعه امامیه نیز، در غیبت حضرت مهدی باطل است.

۹ . شیعه امامیه بر این باور است که خداوند غیبت آن حضرت را لازم دانسته و خداوند چیزی را اراده نمی کند، مگر آنکه دارای مصلحت باشد. از سوی دیگر شیعه امامیه معتقد است که در مشاهده آن حضرت و اخذ معارف دین از وی، مصلحت کامل بندگان وجود دارد و با ظهور آن حضرت، همه مصالح تحقق می پذیرد. بنابراین چگونه خداوند غیبت حضرت را اراده نموده است؟

۱۰ . اگر امامیه بر غیبت امام عصر (عج) اصرار کند، باید در هنگام ظهور، معتقد به معجزه باشد، تا مردم او را بشناسند، در حالی که داشتن معجزه از ویژگی های پیامبران الهی است.

پس از طرح پرسش های بالا، شیخ، به یکایک آنها به شرح پاسخ می دهد. این اثر با عناوین: (المسائل العشره فی الغیبه و الاجوبه عن المسائل العشر) در نجف و قم چاپ شده و اخیراً در هزاره شیخ مفید، با دیگر آثار وی (مصنفات ج۳) نشر یافته است.

گفتمان مهدویت

کتاب گفتمان مهدویت تالیف مرحوم آیت الله صافی گلپایگانی با تحقیق و ویرایش واحد تحقیقات مسجد مقدس جمکران منتشر شده است.

«گفتمان مهدویت» از جمله آثار ارزشمندی است که توسط حضرت آیت الله صافی گلپایگانی با هدف پاسخ به بعضی پرسش ها و شبهاتی که در زمینه ابعاد مختلف مکتب تشیع به ویژه مساله مهدویت توسط افراد مختلف در طول تاریخ مطرح شده، به نگارش درآمده است. مجموعه مطالب این کتاب در سه بخش و 248 صفحه تنظیم و ارایه شده است.

در بخش اول که تحت عنوان «تشیع» آمده است، حدود هشت پرسش و پاسخ به چشم می خورد که در آن ها به سؤالات موجود در زمینه چگونگی پیدایش مکتب تشیع و نقش امام صادق (ع)، در تحکیم مبانی آن و همینطور موضع گیری شیعه در قبال زمامداران غاصب و… پاسخ داده شده است.

مطالب بخش دوم کتاب، تحت عنوان امامت ارائه گردیده است؛ مسایلی چون امامت، سر گزینش ائمه (ع) و تعداد امامان و قلمرو رهبری و علم غیب امام و… با توجه با آیات و روایات مورد تحلیل قرار گرفته است.

در بخش سوم که مهمترین و در عین حال عمده ترین قسمت اثر حاضر است، مساله «مهدویت» باجمال مطرح و شبهات موجود در این زمینه در طی شانزده پرسش و پاسخ مورد نقد واقع می شود و در هر مورد پاسخی مختصر و درعین حال مناسب ارایه می گردد؛ از جمله مسایلی که در این قسمت مورد بررسی قرار گرفته می توان منبع اصلی اعتقاد به اصل امامت و ایمان به ظهور حضرت مهدی (ع)، قرآن و مهدویت، اعتقاد به ظهور منجی، انواع غیبت و مساله امتحان در دوره غیبت بداء و مساله رجعت و.. را نام برد.

مؤلف محترم در این اثر از شیوه پرسش و پاسخ استفاده کرده اند که این امر به جذابیت کتاب به ویژه در بین نسل جوان افزوده است؛ ایشان در معرفی کتاب حاضر در مقدمه می نویسد: مطالبی که خوانندگان محترم در این رساله مطالعه می فرمایند، توضیحاتی است درباره امامت و رهبری امت و اعتقاد به مهدویت و ظهور حضرت مهدی صاحب الامر (ع) که به صورت پرسش و پاسخ تقدیم می شود…

کتاب صحیفة المهدى (عج)

کتاب صحیفة المهدى (ع)، متن عربى و ترجمه فارسى مجموعه ادعیه و زیارات مهدویه است که به کوشش عیسى اهرى، در سال ۱۴۰۶ق گردآورى شده است.

ساختار و گزارش محتوا

کتاب با متن اجازه روایى آیت‌الله مرعشى به مؤلف و مقدمه وى در بیان چند نکته پیرامون دعا، آغاز شده و مطالب دربردارنده چهل و دو دعا و زیارت وارده از ناحیه مقدسه است. نویسنده با استناد به منابع روایى و کتب ادعیه، به ذکر دعاهاى امام زمان (عج) از جمله دعاى فرج، معرفت، رجبیه، توحید، افتتاح، استخاره، ندبه، قنوت، علوى مصرى، حکمت، القائم، نیایش آن حضرت در روز هجدهم هر ماه، دعا براى رهایى از بیماری ها، گشایش گره غصه ها و اندوه ها، نیایش پس از زیارت ناحیه مقدسه، دعاى آن حضرت و راهنمایى ورود به سرداب، دعاء العبرات، نیایش آن حضرت در هنگام تولدش، دعاى ایشان در تعقیب نمازها و… پرداخته و ذیل هر دعا، منابع آن را نیز برشمرده است.

وضعیت کتاب

فهرست موضوعات، آیات، احادیث، اسماء، القاب و صفات خداوند، مقام ولایت، اسماء و القاب امام مهدى (عج)، مقام امام مهدى (عج)، اهداف و برنامه هاى امام مهدى (عج)، درخواست‌هاى ویژه مهدویت، مضامین و محتوا، اعلام، اماکن، منابع و مصادر مورد استفاده مؤلف، در انتهاى کتاب آمده است.(11)(12)

صحیفه امام مهدى (عج)

صحیفه امام مهدى (عج) اثر جواد قیّومى اصفهانى، مجموعه دعاها، زیارات و سخنان امام مهدى (عج) است. نویسنده هدف خود از جمع آورى و ترجمه دعاها، زیارات و سخنان را، تلاش هر چند ناچیز در جهت شناساندن هر چه بیشتر آن حضرت ذکر و آرزو می کند.

ساختار کتاب

دعا اگر از حد لقلقه زبان بگذرد و دل با زبان هماهنگى کند و روح انسان به اهتزاز در آید، یک روحانیت بسیار عالى دارد. مثل این است که انسان خود را غرق در نور می بیند، شرافت گوهر انسانیت را در آن وقت احساس می کند. اولیاى خدا هیچ چیزى را به اندازه دعا خوش نداشتند، همه خواهش ها و آرزوهاى دل خود را با محبوب واقعى در میان می گذاشتند و بیش از آن اندازه که به مطلوب هاى خود اهمیّت می دادند، به خود طلب و راز و نیاز اهمیّت می دادند. علاوه بر این یکى از راه هاى وصول به معارف الهى می باشد؛ زیرا توسط هدایتگران مکتب وحى، این گونه معارف از طریق دعا انشاء شده است. نویسنده در این اثر با استناد جوامع و ماخذ روایى و گردآورى دعاها، زیارات و سخنان منتسب به امام زمان (عج) و سازماندهى آنها در دو فصل در راستاى این اهداف گام برداشته است.

شیوه نگارش مولف بدین صورتست که متن دعاها، زیارات و سخنان را به زبان عربى در یکطرف و ترجمه آن را در مقابل آن آورده است و براى هر کدام از آنها عنوان را در بالاى صفحه درج نموده است و عارى از هر گونه دخل و تصرف می باشد.

گزارش محتوا

گردآورنده پس از مقدّمه کوتاهى درباره امام مهدى (ع)، غیبت ایشان و تکالیف شیعیان در آن زمان در فصل اوّل طى ده بخش دعاهایى از امام زمان (ع) را در ستایش خداوند، صلوات بر پیامبر (ص) و خاندانش، طلب حاجت و رفع سختی ها، در زوال اندوه ها و اجابت خواسته ها، ادعیّه ایشان در ماه رجب و رمضان و در آخر ادعیّه آن حضرت در زیارات می آورد.

فصل دوم، گزیده اى از سخنان امام در خصوص توصیف خودشان و حجت هاى خداوند، در مورد عدم طلب معرفت الهى از غیر امامان (ع)، در مورد کسانى که او را انکار می کنند، در خصوص غیبت خویش، چگونگى بهره مند شدن مردم از ایشان و علّت تاخیر ظهور می باشد.

فصل سوم، اشعارى در مدح امام زمان (ع) از عالمان شیعه؛ از جمله: کمیانى، فیض کاشانى و لطف الله صافى که سروده شده، آمده است.

گزارش وضعیّت

اثر، فاقد هر گونه پاورقى می باشد؛ زیرا مولف در فصل دعاها که ۴۴ مورد و در فصل سخنان که تعداد آنها ۴۰ مورد است با شماره گذارى آنها در صفحات پایانى با ترتیب دادن دو فهرست به ذکر منابع ادعیه و احادیث به طور کامل اقدام نموده است.

پی نوشت ها

1. مدرس، ریحانه الادب، ج۱، ص۲۳۳.

2. مدرس، ریحانه الادب، ج۱، ص۲۳۳.

3. مدرس، ریحانه الادب، ج۱، ص۲۳۳.

4 . کحّاله، معجم المؤلفین، ج۴/۲۸۸.

5. شبلنجی، نورالابصار، ص۱۶۹.

6. شبلنجی، نورالابصار، ص۱۷۰.

7. حرّ عاملی، امل الآمل،  ج۲، ص ۲۴۹.

8. محدث قمی، فوائد الرضویه، ص571.

9. محدث قمی، فوائد الرضویه، ص571.

10. شیخ مفید، رساله ثانیه فی الغیبه، ص۱۶.

11. اهری، صحیفة المهدى (ع).

12. پارسا با مشارکت بنیاد فرهنگى حضرت مهدى موعود (عج) و انتشارات مسجد جمکران، (۱۳۸۸)، «امام مهدى (عج) در آینه قلم کارنامه منابع پیرامون امام مهدى (ع) و مهدویت»، قم، مؤسسه اطلاع رسانى اسلامى مرجع، ج۱ ص۱۰۴.

منابع اقتباس: پایگاه اطلاع رسانى سراسرى اسلامى (پارسا)، ۱۳۸۸، امام مهدى (عج) در آینه قلم، قم، موسسه اطلاع رسانى مرجع؛ موعود ، فروردین و اردیبهشت ۱۳۷۸، شماره ۱۳؛ حوزه، مهر و آبان و آذر و دی، ۱۳۷۴، شماره ۷۰ و ۷۱.