نقش مبلغ در تربیت دینی نوجوان

نوشتار حاضر، به دنبال آن است تا به مهمترین وظایف و نقش مبلغ در تربیت دینی نوجوان بپردازد. مبلغ با تربیت دینی، به دنبال این هدف است که نوجوان بتواند این دوره پر از بحران و دوران بلوغ را با موفقیت طی کند و راه را از چاه شناخته و مسیر زندگی اش را مشخص کند و با این کار خوشبختی و سعادتمندی خود را در دنیا و آخرت تضمین کند.

تبلیغ، بزرگترین ابزاری است که در جوامع مختلف برای پیشبرد اهداف گوناگون از آن استفاده می شود. یکی از موضوعاتی که در باب تبلیغ اولویت ویژه ای دارد، تربیت دینی نوجوان است. تربیت یعنی مجموعه روش ها و فنونی است که به کار گرفته شود تا استعدادهای درونی بشر در مسیر تکامل قرار گیرد. اگر این تربیت برپایه معارف دینی و سیره اهلبیت(ع) باشد، تربیت دینی نام دارد.

در عصر کنونی و با پیشرفت علم و فناوری از سوی دیگر، دوره حساس نوجوانی و تهاجم فرهنگی غرب که معطوف به این گروه سنی است و همچنین تأثیرپذیری این گروه از دوستان و بطور کلی از غیر از والدین و تلاش و دسیسه های فروان برای جلوگیری از تربیت دینی، لزوم شناخت عمیق تر تبلیغ و توجه به نقش مبلغ در این راستا و چگونگی اصول و راهکارهای برخورد با نوجوان در جهت دهی وی به سمت تربیت دینی امری آشکار است.

دوران نوجوانی بلحاظ تربیتی، جزء دشوارترین دوران حیات انسان است. این دشواری به علت ویژگی های خاص این سن می باشد که طبق تعاریف، سن نوجوانی حدود سنین ۱۳ تا ۱۸ سال را دربرمیگیرد. یک مبلغ باید اطلاعات جامعی از این ویژگی ها داشته باشد تا بتواند در امر تبلیغ موفق باشد.۱

در این مقاله ویژگی های نوجوان به دو دسته ویژگی های فردی و اجتماعی تقسیم شده است. ویژگی های فردی تحولات جسمانی – تحولات روحی-تحولات عقلی – رشد عاطفی-میل به شهرت و خودنمایی-نوجویی و بحران هویت را دربرمیگیرد که منظور از هویت تمایزی است که فرد بین خود و دیگران می گذارد و شامل طرز فکر و عقایدی می شود که معرِّف فرد و چگونگی ارتباط او با دیگران است.۲

نوجوان در جستجوی شخصیت خود، به این نتیجه میرسد که باید تشخیص دهد برای او چه چیزهایی مهم و چه کارهایی ارزشمند است.۳ ولی اگر سرخوردگی و عدم اعتماد در او پدید آید، به جای رابطه با مردم منزوی می شود و رکورد و ابهام در نقش وی، او را به بحران هویت دچار می کند.۴

ویژگی اجتماعی نوجوان شامل میل به استقلال و اثبات شخصیت، اطاعت از همگنان، نیاز به فعالیت، میل به ناهمجنس – تمرد و سرکشی-تمسخر نسبت به آرمان های خانواده – تعصب نسبت به عقاید و دوستان خود می شود که یکی از مهمترین آن، میل به استقلال و اثبات شخصیت که در آن نوجوان حاضر نیست بدون قید و شرط از تمام روش بزرگسالان پیروی کند و بی چون و چرا، کلیه صفات شخصیت خود را با آنان هماهنگ سازد.۵

به همین علت است که سلطه خانواده را سبک و حقیر شمرده و شخصیت خود را اثبات و مقام خود را احساس می کند و می کوشد که اطرافیانش را به اعتراف نسبت به این موقعیت و مقام خود وادار سازد. گرایش به آزادی، به علت تعادل تازه ای به وجود می آید که بین دو عکس العمل غریزی و مهم«تقلید» و «مخالفت» برقرار شده است. بنا بر مقتضیات سن و یا اخلاق، یکی از این دو عکس العمل بر فرد مسلط هستند ولی هر دو عکس العمل برای انسان لازم و مفید است.

عکس العمل تقلید به علت جذب چیزهایی که با آنها بیگانه بوده و عکس العمل مخالفت به علت کوششی که برای مقاومت نشان داده می شود، برای شخص مفید هستند. اگر در استفاده از آنها افراط شود، اولی به نوعی تقلید سست و بی دوام و دومی به منفی بودن بی حاصل منتهی می گردد.۶

وظایف مبلغ در قبال تربیت دینی نوجوان

در راستای تربیت دینی نوجوان و در مرحله بعد، مبلغ باید نسبت به وظایف زیر که بر عهده اوست، آشنایی کامل داشته باشد:

۱-تعلیم و تربیت

از دیرباز تاکنون، دسیسه های فراوانی توسط دشمنان اسلام چیده شده است؛ زمان و هزینه های فراوانی صرف شده است تا مانع آگاهی نوجوانان و جوانان نسبت به دین و تعالیم والای اسلامی شوند. چون آنها به این نکته پی برده اند که انسان آگاه، منحرف نمی شود لذاست که در دعای کمیل آمده است: خدایا به خاطر نادانی ام به تو جرأت پیدا کردم(و گناه کردم)۷ پس می توان گفت مبلغین، موظفند که برنامه ها و شیوه های تعلیم و تربیت اسلامی را در اختیار پدران و مادران قرار دهند و نظریات اسلام را در این رابطه از متون اسلامی استخراج کرده در اختیار علاقمندان قرار دهند.۸

۲-احترام به دیگران

مبلغ باید به همه احترام بگذارد و بداند که نوجوان، قشر بسیار حساس و قابل رشدند و آنان نیز همچون بزرگسالان، برای خود شخصیت قائلند. پس باید مبلغ به این نیروی عظیم توجه کند. به آنان شخصیت بدهد و از توهین به آنان بپرهیزد. در سیره پیامبر اکرم(ص) آمده است که آن بزرگوار، به خاطر احترام به کودکان، آنان را با کنیه(فامیل) صدا میزد و همیشه مراقب بود که لطمه ای به شخصیت آنان وارد نشود و روحشان آزرده نگردد.۹

۳-حضور در صحنه

مبلغ باید به این مسئله آگاه باشد که یکی از راه های ترغیب نوجوانان به کارهای خوب، تعاون و همکاری با آنان در همان کارهاست. وقتی مبلغ خود در صحنه حضور داشته باشد، علاوه بر اینکه ارزش و اهمیت فعل نیکو بالا می رود، شخصیت نوجوانان نیز والا می شود و می تواند از آن زمان و مکان، بهره ببرد و متناسب با آن فعل، نکات تربیتی را به نوجوانان آموزش دهد. یعنی آموزش غیر مستقیم که تأثیر و ماندگاری آن در ذهن، بیش از آموزش مستقیم است.

۴-بها دادن به نقاط قوت نوجوانان

بررسی نیروهایی که قابلیت دارند، لازم است و مبلغ باید این نیروها را بشناسد.۱۰ امام صادق(ع) میفرماید: «علیک بالاحداث فأنهم اسرع الی کل خیر» به نوجوانان توجه کن؛ زیرا آنان، سریعتر به هر خوبی روی می آورند.۱۱»

۵-دادن قدرت تفکر و تجزیه و تحلی

شهید مطهری که امام، درباره آثار ایشان میفرمایند: «آثاری که از او هست، بی استثنا همه آثارش خوب است و من کسی دیگری را سراغ ندارم که بتوانم بگویم: بی استثنا آثارش خوب است.۱۲» در کتاب تعلیم و تربیت در اسلام خود میفرماید: تعلیم دهنده و مربی هر که هست، معلم است، استاد است، خطیب است، واعظ است. باید کوشش کند که به شخص، رشد فکری، یعنی قوه تجزیه و تحلیل بدهد، نه اینکه تمام همّش این باشد که هی بیاموزید، هی فراگیرید، هی حفظ کنید، در این صورت خیری نخواهد شد.۱۳

۶-شناخت مقتضیات و نیازهای زمان

مبلغی که با نوجوان در ارتباط است، باید در قدم اول، از مسائل و اتفاقاتی که نوجوان با آن درگیر است، اطلاع کامل داشته باشد سپس از نظر اسلام، راه برخورد با آن مسائل را بررسی کند و در قدم آخر، برای اینکه سخنانش مؤثر واقع شود، از (شور) (احساس) (روح)(هیجان) بهره کامل ببرد.۱۴

۷-ایجاد بصیرت

در روایتی، امام رضا(ع) وظیفه خطیب را بعد از ترغیب به اطاعت از خداوند و تذهیب از معصیت به وسیله موعظه، اینگونه بیان می کنند: «آنها را آگاه کند به جریان های خوب یا بدی که در آفاق دوردست برای عالم اسلام اتفاق می افتد.»۱۵

یک مبلغ باید در وهله نخست، خودش از اوضاع داخلی و خارجی آگاه باشد.۱۶ از فرقه های انحرافی و تلاش ها و دسیسه چینی های غرب و از تزریق شبهات گوناگون در بین جوانان و نوجوانان اطلاع داشته باشد سپس با دادن آگاهی به نوجوانان و ارائه کلیدهای اصولی و اساسی اعتقادی، او را واکسینه کند و همیشه راه را برای پرسش و پاسخ باز گذارد تا نوجوان، هرگاه با هر شبهه اعتقادی-اخلاقی-سیاسی مواجه شد، به آسانی آن را با مبلغ در میان گذارد و از طرح آن واهمه نداشته باشد.

پس از اینکه مبلغ ویژگی های نوجوان را شناخت و صفاتی را در خود نهادینه کرد و با دانستن وظایف خود، راهش را مشخص کرد برای اینکه بتواند یک ارتباط مؤثر با نوجوان برقرار کند، باید در ابتدا نسبت به سطح درک و میزان فهم نوجوان آشنایی داشته باشد و بداند که مکانیسم تربیت در سن نوجوانی، هم اندیشی و همراهی و ملازمت است نه آمریت و نوجوان انتظار هم‌رأیی و حرمت گذاری دارد.۱۷

همانطور که امام صادق(ع) میفرمایند: «فرزندت را آزاد بگذارتا هفت سال بازی کند(۷-۱) و هفت سال (۱۴-۷) تأدیب شود و هفت سال(۲۱-۱۴) او را ملازم خود قرار بده»۱۸

موقعیت فعلی که می خواهد با او ارتباط برقرار کند را بشناسد به این معنا که بداند، نوجوان در چه حالتی قرار دارد، عصبانی است یا هیجانی و یا احساساتی؛ زیرا اگر به این حالت ها توجهی نشود و موقعیت روحی و عاطفی وی نادیده گرفته شود، بهترین پیامها و رساترین گفته ها با مقاومت و بیزاری نوجوان روبرو می گردد.۱۹

مبلغ باید وضع نوجوان را کاملاً درک کرده، خود را به جای او بگذارد و فضای فکری خود را در حد او تنزل داده تا بتواند احساسات او را درک کند. با رویی گشاده به سخنان و اظهار نظرهای نوجوان گوش می دهد تا علاوه بر اینکه موجب تخلیه احساسات نوجوان و آرامش روحی و روانی و کاهش فشارها در او شود، او را متقاعد سازد که بزرگترها برای نظر او ارزش قایلند و همچنین از ارائه باورها و احساسات خود و عدم پذیرش آنها از سوی دیگران ابایی نداشته باشد.۲۰

نوجوان را آنگونه که هست بپذیرد، نه آنچنان که باید باشد و این به منزله تأیید احساسات او نیست بلکه زمینه ای برای آرام کردن او و هدایت احساسات او و در آخر با ایجاد فضایی محبت آمیز با او همدردی و همدلی کند تا بتواند در لفافه و غیر مستقیم راهکارهای خود را ارائه دهد و از این شیوه در تربیت دینی وی بهره جوید.

اصول ارتباط با نوجوان

مبلغ باید بداند در امر تبلیغ و تربیت دینی نوجوان، چه اصولی را در چه زمانی بکار گیرد تا ارتباطی را که با نوجوان برقرار کرده است، حفظ شود و هر روز تقویت شود:

۱-اصل اعتدال در ذهن نوجوان

عادل بودن یعنی «آنان را به حقوقشان رساندن یا حقوق تباه شده آنان را بازگرداندن و در شرایط مساوی در بهره مندی از مزایا و عواطف و امکانات بین آنان فرق نگذاشتن» مبلغ باید در ابراز محبت-در داوری کردن -در نوع نگاه-در تشویق و تنبیه در گفتار و در تقسیم وظایف بین نوجوانان، عدالت را رعایت نماید.

۲-اصل تعقل

همت تربیتی باید بر این باشد که قوای گوناگون انسان(وهم و غضب و شهوت و…) عواطف و احساسات آدمی تحت حاکمیت عقل درآیند که اگر اینها زیر پوشش عقل باشند هر کدام در جای خود واقع می شوند و هماهنگی و موزونی کامل میان قوا و عواطف و احساسات آدمی برقرار می شود. در این صورت است که انسان در عین رحمت و محبت، از صلابت و شدت برخوردار می شود و هر یک را در جای خود و به درستی بکار می گیرد.۲۱ هدف از تربیت دینی، تقویت قوه عاقله انسان است.

۳-اصل تدرج و تمکن

«تدرج» به معنای اندک اندک و آهسته آهسته پیش رفتن و پایه پایه نزدیک شدن است.۲۲ «تمکن» به معنای توانایی و قدرت و قادر شدن بر چیزی است.۲۳

تربیت کردن و تربیت پذیری، امری تدریجی است و با استمرار و رعایت توانایی و قدرت افراد، تحقق می یابد. این امر در هر حرکت و فعل تربیتی باید مدنظر گرفته شود تا تربیت به نتیجه رسد توجه به تفاوتهای فردی و اختلاف استعدادها در تربیت، از مهمترین اصول تربیت است.۲۴

۴-اصل تسهیل و تیسیر

«تسهیل» و «تیسیر» به معنای آسان کردن و سهل گردانیدن است.۲۵ مراد آن است که در هر حرکت تربیتی، راه های آسان و میسر به روی متربی گشوده شود تا میل و رغبت به رفتن، فراهم شود و با متربی از سر ملایمت و مدارا رفتار شود تا بتواند راه را بر خود هموار سازد و طی طریق کند و به مقصود دست یابد.۲۶

خدای رحمان فرستاده گرامی اش را با این راه و رسم تربیتی معرفی می کند و میفرماید: «پس به برکت رحمت الهی، با آنان نرمخو و پرمهر شدی و اگر تندخو و سخت دل بودی، قطعاً از پیرامون تو پراکنده می شدند.» ۲۷

۵-اصل عزت

اصل عزت، از مهمترین و بنیادی ترین اصول تربیتی است؛ زیرا اساس تربیت بر عزت است و اگر فرد با عزت رشد یابد و تربیت شود، به حالتی دست می یابد که پیوسته و در هر اوضاع و احوالی راست و استوار باشد.۲۸

هیچ چیز مانند فقدان عزت، آدمی را مستعد تباهی نمی سازد؛ زیرا عزت است که انسان را محکم و استوار و شکست ناپذیر می سازد و چون ذلت بر وجود آدمی حاکم شود، او را آماده پذیرش هر خواری و پستی می گرداند.۲۹

روش های عملی در فرایند پرورش و تربیت دینی نوجوان

یکی از مهمترین دغدغه ها در فرایند تربیت دینی نوجوان، یافتن راهکارهای صحیح و روش های موثر در پرورش نوجوان است که به مهمترین آن ها اشاره می شود:

۱-الگونمایی

نوجوان طبیعتاً به دنبال الگوست و این خواسته درونی او، در حس تقلید وی جلوه‌گر است-او می خواهد آینده شخصیت دلخواه خویش را در سیمای بزرگان، سرشناسان و افراد موفق، چهره های مشهور، ستاره های جهان ورزش و هنر و سیاست و فرهنگ مشاهده کند، برای همین از روش تقلید استفاده می کند-۳۰

حضرت زهرا(س) الگونمایی را ضمن بازی با فرزندش امام حسن(ع) و سرودن اشعار، چنین نشان می دهند:

اشبِه أباک یا حسن! و اخلع عن الحق رَسَن

و اعبد إلهاً ذامِنَن و لاتُوالِ ذالأَحَن

ای حسن! شبیه پدرت باش ریسمان از گردن حق بردار

خدای منان را بپرست و با کینه توز دوستی مکن۳۱

باید سعی کند بدون تحمیل-زمینه ای را بطور طبیعی فراهم آورد که کودکان و نوجوانان از روی میل درونی و نیاز فطری، برای تکمیل خلاء‌ها و کاستی های خود به همان افراد و مدل هایی گرایش یابند که مطلوب است.۳۲ چون ذهن نوجوان خود به خود الگویاب است. در این میان، کاری که مبلغ می کند، فراهم آوردن شرایطی است که او را به انتخابی شایسته برساند.

از آنجا که نوجوانان در مقطع هویت یابی به سر می برند، الگونمایی برای آنان اهمیتی صدچندان خواهد داشت. آنان به دنبال الگویی هستند که دوستش بدارند و هویت خود را مطابق هویت او رقم بزنند. مبلغ در این راستا، باید توجه داشته باشد که در صورتی که الگویی نامطلوب مورد توجه آنان قرار گرفته باشد نباید شمشیر را از روبست و به جنگ آنان شتافت؛ زیرا در این هنگام، احتمال شکست جدی است؛ بلکه برای حذف و جایگزینی آن، می شود به صورت «غیرمستقیم و تدریجی» اقدام کرد.۳۳

۲-پرورش عزت نفس و خودباوری

در این روش، مسئولیت رفتار اشخاص، به عهده خود آنهاست و به آنها مجال داده می شود که در کارهای خود تصمیم گیرنده باشند، فرصت تشخیص به آنها داده می شود تا بفهمند کدام راه مناسب تر است. کنترل مداوم، تسلط بیش از حد و محافظت بیش از اندازه و دلسوزی افراطی والدین و مربیان، همه تخلف از اصل آزادمنشانه و احترام متقابل به شخصیت کودک و نوجوان محسوب می شود.

راه های پرورش عزت نفس و خودباوری در نوجوانان عبارتند از: سلام کردن، استقبال از آنان هنگام ورود به مجلس، احترام به آنان، مشورت با آنها، اجازه‌ گرفتن از آنان برای گذشتن از حقوق خود و عیادت از نوجوانان بیمار.

۳-تشویق

تشویق«حمایت از رفتارهای مثبت و تأکید بر اعمال درست است تا شخص، آن رفتار صحیح را ادامه بدهد.»۳۴

انواع تشویق

تشویق کلامی: نجابت و حیا را باید از تو آموخت-تو قابلیت این را داری که انسان بزرگی شوی.

تشویق رفتاری: اسم او را با احترام صدا زدن – مشورت کردن با او

تشویق تلفیقی(رفتاری، کلامی): وقتی وارد مجلس می شود، جا برای او باز کردن و در عین حال، از او تعریف کردن.۳۵

۴-تنبیه

تنبیه از شیوه های تربیت نیست بلکه به عنوان عاملی بازدارنده است که همیشه در کنار تشویق بیان می شود. تنبیه یعنی آگاه کردن متربی به خطای خویش و اساساً یک امر اصلاحی است نه انتقامجویی و یا وسیله ای برای تشفی خاطر والدین و مربیان.۳۶

آداب و شرایط تنبیه

۱-قبل از تنبیه باید سلسله مراتبی را مراعات نمود. از تذکر و اخطار و تحکم و وادار کردن نوجوان به عمل مطلوب باید شروع نموده و سپس با توبیخ و ملامت و سرزنش ادامه داده و به قهر و تهدید و تنبیه پرداخت.۳۷

۲-فرد خاطی نباید در جمع تحقیر شود خصوصاً در جمع دوستان.

۳-امر تنبیه را نباید به افراد دیگری واگذار کرد همچون نماینده کلاس، برادر بزرگتر، خادم مسجد، مسئول گروه و…

۴-علت مشخص باشد تا فرد تنبیه شونده بداند چرا تنبیه می شود.۳۸

۵-استفاده از حس کمال خواهی

مبلغ باید توجه داشته باشد که نوجوان، دوست دارد بهترین باشد و از این حس او، بهترین استفاده را کند.

۶-تلقین

یکی از شیوه های تربیتی کارساز برای نوجوانان در فرایند تربیت دینی او، این است که با تأکید و تکرار، به نوجوان بقبولانند که دارای فلان خلق یا عمل خاصی است و او به تدریج به این باور میرسد و خود را اینگونه می شناسد که دیگران گفته اند به همین دلیل، از لحاظ ذهنی و رفتاری خود را به همان سمت سوق می دهد. البته تلقین ها نباید اغراق آمیز و دور از واقعیت باشند چون در غیر این صورت تلقین شونده این کار را نوعی استهزا تلقی خواهد کرد و ثمره مطلوبی ندارد.

در نوجوانان معمولاً «خودتلقینی»ها از «دیگر تلقینی» نشأت می گیرند. تلقین چه از نوع خودتلقینی و چه از نوع دیگر تلقینی، از سه ناحیه ظهور و عینیت می یابد: «گفتار» «رفتار» و «گفتار و رفتار با هم»۳۹

۷-تغافل

تغافل، به معنای چشم پوشی است؛ یعنی خطاهای کسی را نادیده گرفته و وانمود کرده که آن اشتباهات را ندیده است.۴۰

این روش تربیتی، نقش موثری در تربیت دینی نوجوان داشته و موجب می شود حریم و حرمت میان مبلغ و نوجوان حفظ شود و به بی حیایی و پرده دری نینجامد؛ مثلا گاهی نوجوان در ارتکاب کاری، مخفی کاری می کند و مبلغ بطور اتفاقی با آن روبرو می شود مثل اینکه با آرایش و بدحجابی وارد جامعه شده، یا مشغول روزه خواری است یا پنهانی سیگار می کشد و یا … در این موارد، مبلغ با نادیده انگاری از آن کار می گذرد و این کار موجب می شود قبح کار او نریزد.

البته در مواردی که نوجوان رفتارهایی انجام می دهد که مزاحم دیگران است، تغافل جای ندارد و باید طبق شرایط امر به معروف و نهی از منکر پیش رفت و ابتدا بطور غیرمستقیم هشدار دارد و اگر افاقه نکرد به صورت مستقیم و انفرادی با خود او در میان گذاشته و اگر باز هم جواب نداد، محرومیت هایی برای او در نظر گرفته شود.

نمونه هایی از رفتارهای نامناسب با نوجوانان

نمونه هایی از رفتارهای نامناسب که نباید در معاشرت با نوجوانان انجام شوند و در کار تبلیغ و تربیت دینی نوجوان تأثیر منفی و معکوس می گذارند:

۱-تحمل، جرمگرایی و تحکم

نوجوان از قبول اندرزهای پدر و مادر و مربی و پذیرش راهنمایی های بزرگسالان که باعث پی بردن به صلاح و فساد زندگی است، ابا ندارد. آنچه برای او سنگین و غیرقابل تحمل است تحکم و فرمانروایی است.

نخستین بازخورد تحکم و پند و اندرز مستقیم در ذهن یک نوجوان، این است که بزرگترها او را ناتوان و فاقد قدرت تشخیص می دانند و خود را پیر کار و دانا و توانا به حساب می آورند. همین نکته، درست مقابل حساست روحی-روانی این دست از مخاطبین است و آثار نامطلوبی برجای می گذارد.۴۱

۲-تحقیر، توهین و تمسخر

حقیر شمردن و سرزنش و نکوهش آنان، نه تنها به اصلاح و جبران کارشان نمی انجامد؛ بلکه بنیان شخصیت فرد را نااستوار می کنند.۴۲ امام علی(ع) در این باره چنین فرموده است: «زیاده روی در ملامت، سبب شعله ور شدن آتش لجاجت می شود.» ۴۳

-هرگاه کسی از کودک یا نوجوان چیزی بپرسد، مبلغ به جای او پاسخ دهد.

-به نوجوان اجازه داده نشود حرفش را بطور کامل بزند.

-در حضور دیگران و میان جمع، به طعنه و سرزنش او بپردازد.۴۴

3-منفی نگری

منفی نگری یعنی بدبین بودن نسبت به تربیت پذیری افراد به هر علت ممکن و در کار تبلیغ و تربیت، کسی که منفی می بیند، منفی هم تحلیل می کند. این روند به سوء برداشت و عکس العمل نامناسب می انجامد، امید و انگیزه خود و دیگران پایین و پایین تر می آورد، جلوی حرکت و تعالی و تکامل را می بیند و تربیت را در جریان دور باطل سستی ها و ناتوانایی ها می اندازد.

در کلاس تربیت، آن هم تربیت دینی نسل نو، بجا و روا نیست که در برابر کاستی ها، کم کاری ها و ضعف آنان، تخته را از منفی نگری و منفی بافی پر کنیم و امید راه احساس توانمندی را، شوق به تلاش و عبرت گرفتن از شکست را از روحیه آنان بزداییم.

نتیجه گیری

یک مبلغ در فرایند تربیت دینی نوجوان، جهت ارتباط گیری مؤثر و سازنده با او، ابتدا باید ویژگی های شخصیتی وی را در دوره بحرانی نوجوانی بشناسد؛ ویژگی هایی را -که لازم است خود را بدان متصف کند تا بتواند با رفتارهای متناقض نوجوان، رویارویی مثبتی داشته باشد- کسب کند و وظایفی -که لازم است در عرصه تربیت دینی نوجوان انجام دهد- را بداند و با در نظر داشتن اصول تربیتی همچون اصل اعتدال و عزت، ارتباط خود را با نوجوان مستحکم کرده و از شیوه های تربیتی مثل الگونمایی در مسیر تربیت دینی نوجوان مدد گیرد.

پی نوشت ها

۱-نیلی پور، فرهنگ جوان، ص۵۷۰-۵۶۹

۲-احمدی، روانشناسی نوجوانان و جوانان، ص۲۹-۲۷

۳-فرهادیان، آنچه باید یک جوان بداند(ویژه دختران)، نرم افزار.

۴-احمدی، روانشناسی نوجوانان و جوانان، ص۳۰

۵-شرفی، دنیای نوجوان، ص۳۴۷

۶-قشلاقی، روانشناسی رشد نوجوان، ص۳۲

۷-قمی، مفاتیح الجنان، ص۱۲۸(و تَجَّرَأتُ بِجَهلی)

۸-امینی، اسلام و تعلیم و تربیت، ص۱۶۰

۹-قرائتی، قرآن و تبلیغ، ص۲۱۷-۲۱۶

۱۰-قرائتی، قرآن و تبلیغ، ۲۲۴

۱۱-مجلسی، بحارالانوار، ج۲۳، ص۲۳۶

۱۲-موگهی، تبلیغ و مبلغ در آثار شهید مطهری، ص۱۶

۱۳-مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، ص۲۴

۱۴-داستان پور، فوت و فن سخنرانی ۴ دقیقه ای، ص۱۹

۱۵-حر عاملی، وسائل الشیعه، ص۴۰

۱۶-موگهی، تبلیغ و مبلغ در آثار شهید مطهری، ص۲۰۷

۱۷-ره توشه راهیان نور، ص۱۰۰

۱۸-حرعاملی، وسائل الشیعه، ص۱۲۵

۱۹-فرهادیان، آنچه باید یک جوان بداند، ص۵۳

۲۰-فرهادیان، آنچه باید یک جوان بداند، ص۵۶

۲۱-دلشاد تهرانی، سیری در تربیت اسلامی

۲۲-فرهنگ معین، ص۱۰۵۶

۲۳-فرهنگ معین، ص۱۱۴۲

۲۴-دلشاد تهرانی، سیری در تربیت اسلامی

۲۵-فرهنگ معین، ص۱۰۸۳

۲۶-دلشاد تهرانی، سیری در تربیت اسلامی

۲۷-سوره آل عمران(۳)، ۱۵۹

۲۸-دلشاد تهرانی، سیری در تربیت اسلامی

۲۹-دلشاد تهرانی، سیری در تربیت اسلامی

۳۰-پاک نیا، تربیت در سیره و سخن امام حسن مجتبی(ع)، ص۸۰

۳۱-مجلسی، بحارالانوار، ج۴۳، ص۲۸۶

۳۲-کریمی، تربیت چه چیز نیست، ص۱۵۳

۳۳-احمدی، روانشناسی نوجوانان و جوانان، ص۷۴ و ۷۳

۳۴-پرهیزکار، تشوبق و تنبیه کودکان، ص۱۳۸

۳۵-احمدی، همان، ص۱۳۲ و ۱۳۱

۳۶-پاک نیا، تربیت در سیره و سخن امام حسن مجتبی(ع)، ص۱۴۳

۳۷-پاک نیا، تربیت در سیره و سخن امام حسن مجتبی(ع)، ص۱۴۵

۳۸-احمدی، همان، ص۱۳۶ و ۱۳۵

۳۹-احمدی، همان، ص۸۸-۸۷

۴۰-سادات، راهنمای پدران و مادران، ج۲، ص۳۵

۴۱-سعید، احمدی، همان، ص۱۰۰

۴۲-سعید، احمدی، همان، ص۱۰۴

۴۳-مجلسی، بحارالانوار، ج۷۴، ص۲۳۲

۴۴-سادات، راهنمای پدران و مادران، ج۲، ص۳۹

فهرست منابع

*قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.

۱-احمدی، احمد، روانشناسی نوجوانان و جوانان، اصفهان، نشر ترمه، ۱۳۷۱

۲-امینی، ابراهیم، اسلام و تعلیم و تربیت، ویرایش دوم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۴

۳-پاک نیا،عبدالکریم، تربیت در سیره و سخن امام حسن مجتبی(ع)،چاپ اول، قم، هجرت، ۱۳۸۲

۴-پرهیزکار، علی، تشوبق و تنبیه کودکان، قم، پیام دبیر، ۱۳۸۳

۵-حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج۵، قم، موسسه آل البیت، ۱۴۰۹ق

۶-داستان پور،محمد، فوت و فن سخنرانی ۴ دقیقه ای، چاپ اول، اصفهان، حیات طیبه، ۱۳۹۱

۷-دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ره توشه راهیان نور، قم، معاونت آموزش، مرکز آموزش های تخصصی باقرالعلوم(ع)، ۱۳۸۳

۸-دلشاد تهرانی، مصطفی، سیری در تربیت اسلامی، تهران، چاپ سوم، نشر ذکر، ۱۳۷۷ه.ش.

۹-سادات، محمد علی، راهنمای پدران و مادران، ج۲، قم، نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۲

۱۰-شرفی، محمدرضا، دنیای نوجوان، چاپ دوازدهم، تهران، مؤسسه منادی تربیت، ۱۳۸۶

۱۱-فرهادیان، رضا، آنچه باید یک جوان بداند، ویژه دختران، قم، رئوف، ۱۳۷۰

۱۲-قمی، عباس، مفاتیح الجنان، مهدی الهی قمشه ای، چاپ پنجم، قم، دارالثقلین، ۱۳۸۵

۱۳-کریمی، عبدالعظیم، تربیت چه چیز نیست، تهران، تربیت، ۱۳۷۶

۱۴-مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، ابوالحسن موسوی همدانی، تهران، کتابخانه مسجد ولی عصر،

۱۵-مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، چاپ چهارم، قم، صدرا، ۱۳۶۷

۱۶-معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، راه رشد، ۱۳۸۵

۱۷-موگهی، عبدالرحیم، تبلیغ و مبلغ در آثار شهید مطهری، چاپ دوم، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۷

۱۸-نیلی پور، مهدی، فرهنگ جوان، چاپ چهارم، اصفهان، مرغ سلیمان، ۱۳۹۱

منبع اقتباس: اختصاصی سایت مرسلات؛ نویسنده: سیده زهرا طهماسبی