معرفی کتاب پیشگامان روانشناسی رشد؛ اثر ویلیام سی کربن

شناسنامه کتاب پیشگامان روانشناسی رشد؛ مولف: ویلیام سی کرین؛ مترجم/ محقق: فربد فدایی؛ ناشر: انتشارات اطلاعات؛ سال نشر: ۱۳۹۴؛ نوبت نشر: بیست و یکم؛ محل نشر: تهران

پیرامون روانشناسی

شاید از نظر مردم، شاخه بیماری های روانی نسبت به سایر رشته های پزشکی، آمیخته با رمز و راز بیشتری است. با وجود این که بررسی اندیشه و رفتار انسان عمری به قدمت تاریخ دارد ولی فقط در دو قرن گذشته بوده که نابهنجاری های روانی به صورت کامل تر جزو قلمرو پزشکی به حساب آمده است و روان پزشکی از آخرین تخصص های می باشد که به پزشکی پیوسته است. به عبارتی تاریخ روان پزشکی همان تاریخ تمدن می باشد در حالی که انسان دانش خود را نسبت به جهان پیرامون افزایش می داد آگاهی خود از دنیای درون نیز گسترش می یافت.

روان شناسی جزیی از علوم انسانی می باشد که رفتار انسان را مورد مطالعه قرار می دهد و هدف آن بررسی انگیزه های رفتار انسان می باشد. قسمتی از روان شناسی که راجع به ناهنجاری های رفتار بحث می کند به روان شناسی مرضی موسوم است به ویژه در روان پزشکی نیز کاربرد دارد.

امروز روان شناسی به مکاتب گوناگونی تقسیم شده است. این مکاتب به صورت عمده از دو سنت رایج روان شناسی پیروی می کنند: اول یادگیری یا محیطی گرایی، دوم سنت رشدی. کتاب حاضر به شرح و بسط نظریات افراد صاحب نام این مکاتب می پردازد و البته آوردن این نظریات در کتاب، لزوما به معنی پذیرش و یا رد اندیشه و آراء آن ها نمی باشد.

معرفی کتاب پیشگامان روانشناسی رشد

کتاب پیشگامان روانشناسی رشد اثر ارزشمند ویلیام کرین، به شناخت برخی فرضیه پردازان برجسته رشد اختصاص یافته است و نویسنده کتاب، اندیشه برخی از فرضیه پردازان برجسته رشد و مفاهیم و استنباط‌ های کار آنان را بررسی کرده است. همه ما انگاره هایی درباره رشد داریم. برای نمونه، ما عموماً می پنداریم که رشد کودکان در دست ما است و چنین می اندیشیم این وظیفه ما است که به آنان بیاموزیم و اشتباه های آنها را تصحیح کنیم و الگوهای خوبی برای آنان فراهم آوریم.

چنین دیدگاهی، تا حدودی منطقی است و پیروان نظریه یادگیری به این تفکر قائل هستند. هر چند روان شناسان، زبان علمی تری را به کار می برند، اما آنان نیز می انگارند که والدین، آموزگاران و دیگران به اندیشه و رفتار کودک سازمان می دهند. برای مثال، اگر دختر دو ساله ای علاقه زیاد به چیدن اشیا در کنار یکدیگر نشان دهد، آنان نیز می انگارند که کسی این کار را به او آموخته است. توجهات رشدگرایان گذشته از مسائل نظری، امور عملی را هم در بر می گیرد.

لاک و روسو، دیدگاه پیش ساختگی، تئوری های اتولژیک، داروین، پیاژه، فروید و … از جمله واژه هایی هستند که در روان شناسی رشد از اعتبار بالایی برخوردارند و مطالعه آنها می تواند درک درستی از روان شناسی رشد فراهم آورد. در این راستا، کتاب حاضر، به شناخت برخی از نظریه پردازان برجسته رشد پرداخته و نیز اندیشه برخی از فرضیه پردازان همسو با روسو  و برخی دیگر همچون اتولوژیست ها را مطرح می کند.

از این رو، شیوه تالیف کتاب، بر اساس مراحل رشد نیست؛ بلکه بر اساس نظریه ها و تئوری های رشد می باشد. مولف پس از طرح هر نظریه، آن را مورد بازبینی و ارزیابی قرار داده است. کتاب پیشگامان روانشناسی رشد ویلیام. سی کرین که توسط فربد فدایی ترجمه شده است می‏ تواند به راحتی انبوهی از اطلاعات در زمینه رشد انسان را بطور خلاصه در اختیار شما قرار دهد.

مترجم در پیشگفتار کتاب پیشگامان روانشناسی رشد، ضمن اشاره به گسترش روزافزون علم روان شناسی و وجود مکاتب گوناگون در این حوزه، هدف از این اثر را علاوه بر آشنایی خوانندگان با دانش روان شناسی در علوم تربیتی و مکاتب و نظریات متداول آن، گشودن باب نقد و انتقاد از نظریات عنوان نموده است.

بخش مهمی از کتاب پیشگامان روانشناسی رشد نیز به نظریه های یادگیری اختصاص دارد، از شرطی سازی کلاسیک پاولف تا شرطی سازی کنش گر در دیدگاه اسکینر و یادگیری مشاهده ای در نظریه آلبرت بندورا. همچنین نظریه اجتماعی – فرهنگی لو ویگوتسکی که به نقش تعاملات اجتماعی و بستر فرهنگی در رشد شناختی تأکید دارد، به خوبی در کتاب بررسی شده است. نکته مهم درباره کتاب پیشگامان روانشناسی رشد آن است که صرفا به ارائه نظریات بسنده نمی کند، بلکه به کاربردهای عملی آن ها در حوزه هایی مانند آموزش و پرورش کودک نیز توجه دارد. کرین تلاش می کند تا ضمن معرفی این نظریات، نقاط قوت و ضعف هر کدام را نیز با نگاهی نقادانه و مقایسه ای برجسته سازد.

کتاب پیشگامان روانشناسی رشد، برای چه افرادی مناسب است؟

مطالعه کتاب پیشگامان روانشناسی رشد ترجمه فربد فدایی، برای کسانی که علاقه به نظریه و نظریه پردازان رشد دارند، بسیار توصیه می شود. همچنین دانشجویان رشته روان شناسی نیز می توانند از این کتاب به عنوان منبع جانبی در کنار دیگر منابع استفاده کنند. مطالعه این کتاب به اساتیدی که واحد آموزشی رشد را تدریس می کنند نیز توصیه می شود تا از رهگذر مطالعه این کتاب، با نظریه پردازان دقیق تر آشنا شوند.

توضیحات تکمیلی

کتاب پیشگامان روانشناسی رشد کرین، توسط انتشارات اطلاعات به چاپ رسیده است. از نقاط قوت کتاب پیشگامان روانشناسی رشد، می توان به حجم کم و مطالب فشرده آن اشاره کرد که در مدتی کوتاه و تحت عنوان شش فصل، مخاطب را با اهم مطالب آشنا می کند. نقطه قوت دیگری که این کتاب دارد، این است که در پایان بحث و صحبت درباره هر نظریه پرداز، کاربرد آن نظریه در عمل و آموزش را توضیح می دهد و با این کار، علاوه بر شرح و صحبت درباره نظریه، مخاطب را با جنبه عملیاتی آن نیز آشنا می کند.

فهرست مطالب کتاب پیشگامان روانشناسی رشد

کتاب پیشگامان روانشناسی رشد، حاوی شش فصل می باشد:

فصل اول با عنوان تئوری های نخستین عهده دار بیان نظریه های لارک و روسو به عنوان دو پیشگام بزرگ در روان شناسی کودک است.

در فصل دوم کتاب پیشگامان روانشناسی رشد، به مبحث اتولوژی (بررسی رفتار جانور و انسان در یک زمینه تکاملی) و به طور مشروح به نظریه تکاملی داروین پرداخته شده و آن گاه کاربرد آن در پرورش کودک مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.

فصل سوم به طور کامل به فرضیه شناختی-رشدی پیاژه اختصاص یافته و سپس کاربرد تئوری وی در امر آموزش بیان شده است.

در فصل چهارم مراحل رشد اخلاقی از دید کولبرگ بیان شده و به موضوعاتی نظیر مراحل قضاوت اخلاقی و حرکت از مرحله ای به مرحله دیگر اشاره شده است.

در فصل پنجم به طور کامل، نظریه روانکاوی فروید مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است.

و بالاخره در فصل ششم کتاب پیشگامان روانشناسی رشد، نظریه اریکسون و هشت مرحله زندگی از نظر وی بیان شده است.

گزیده هایی از کتاب پیشگامان روانشناسی رشد

1. تئوری های نخستین: لاک و روسو دو پیشگام بزرگ در روانشناسی کودک بودند. لاک، پدر محیط گرایی و تئوری یادگیری بود و وارثان او، دانشمندانی چون پاولوف و اسکینر هستند. روسو سنت، رشدی را در روان شناسی آغاز کرد و پیروان او شامل گزل، مونته سوری و پیاژه هستند. لاک و روسو هر، دو از یک دیدگاه ابتدایی تر به نام پیش ساختگی به نحوی ریشه ای دوری گزیدند…

2. تئوری های اتولژیک: اتولژی، بررسی رفتار جانور و انسان در یک زمینه تکاملی است و شخصی که نام او بیش از هر کس دیگر با تئوری نوین تکاملی پیوسته است، داروین می باشد. داروین، نخستین کسی نبود که یک فرضیه تکاملی را عنوان کرد. در دوره داروین، زیست شناسان در مورد دیدگاه های لامارک مباحثه می کرده اند و لامارک عقیده داشت که تکامل، از طریق توارث ویژگی های اکتسابی روی می دهد. در تئوری داروین – والاس، نیاز نیست که هیچ ویژگی نوینی در جریان زندگی یک فرد کسب گردد. تئوری داروین چنین است که می آید: در میان اعضای یک گونه، تنوع بی پایان وجود دارد و بین اعضای گوناگون، تنها بخشی از افرادی که زاده شده اند، باقی می مانند تا تولید مثل کنند…

3. فرضیه شناختی _ رشدی پیاژه : در میان روانشناسان معاصر، فرضیه پردازی بزرگتر از پیاژه یافت نمی شود. پیاژه از راه تحقیقات و تجربیاتی که بیشتر آن ها را خود به تنهایی انجام داده، توانسته است تئوری جامع و قاطعی در مورد رشد و تحول شناختی یعنی رشد و هوش عرضه کند. او برای پی بردن به افکار بالقوه منحصر به فرد کودکان، از آزمون های میزان شده که پاسخ های کودکان را الزاما به مسیرهای ساختگی موقعیت پرسش و پاسخ سوق می داد روی گرداند و بر آن شد که مصاحبه بالینی آزادتری که جریان تمایلات خود به خودی کودکان را تقویت نماید، به کار گیرد. به عقیده پیاژه، نکته اصلی این است که پژوهشگر بتواند از پیش باورهای بزرگسالانه خاص خود درباره تفکر کودکان، دست بردارد و توسط خود کودکان، راجع به آنان چیزهایی بیاموزد…

4. به عقیده پیاژه، در هر مرحله از رشد کودک، یک همخوان و پیوستگی عمومی بین اندیشه علمی و اندیشه اجتماعی وجود دارد. برای نمونه درست همان گونه که کودکان در مرحله پیش از عمل نمی توانند در تکالیف حفظ کمیت، دو بُعد را در نظر بگیرند، در تعامل خود با افراد دیگر هم نمی توانند بیش از یک دیدگاه را در نظر بگیرند. کودکان در مرحله پیش از عمل، اغلب خودمدار هستند یعنی هر چیز را تنها از دیدگاه فردی خود می نگرند. این موضوع از گفت و گوی بچه ها آشکار می شود. برای نمونه یک دختربچه ممکن است به دوست خود بگوید: «من این چیز را اینجا می گذارم.» و توجه نکند جایی که به آن اشاره می کند، اصلاً در میدان دید دوستش نیست و او نمی تواند آن را ببیند.

منابع اقتباس مقاله: روان آموز؛ انتشارات اطلاعات