معرفی دو کتاب شناخت درمانی مهم و کاربردی در حوزه روانشناسی

کتاب شناخت درمانی، از منابع مهم در حوزه روان شناسی و روان درمانی است که به بررسی ارتباط میان افکار، هیجان ها و رفتارهای انسان می پردازد. مطالعه این قبیل کتاب ها به خواننده کمک می کند تا الگوهای فکری ناکارآمد و باورها و احساسات منفی را بهتر شناسایی کند و به مدد آشنایی با اصول و تکنیک های شناخت درمانی، زمینه تغییر نگرش ها و بهبود واکنش های هیجانی و رفتاری را فراهم سازد. کتاب شناخت درمانی همچنین برای دانشجویان و متخصصان حوزه روان شناسی و علاقه مندان به مباحث روان، منبعی ارزشمند برای آشنایی با یکی از رویکردهای مهم و کاربردی روان درمانی محسوب می شود.

کتاب شناخت درمانی اختلالات شخصیت؛ رویکرد طرحواره محور

مولف: جفری یانگ
مترجم/ محقق: دکتر علی صاحبی؛ دکتر حسن حمیدپور
ناشر: انتشارات ارجمند
سال نشر: ۱۳۹۵
نوبت نشر: چهارم
محل نشر:تهران

روان درمانی طرحواره ای، یکی از تئوری های روان درمانی شناختی است و در واقع، آخرین نظریه جامع روان درمانی تاکنون محسوب می شود. این نظریه، توسط جفری یانگ تدوین شده است و هدف عمده آن، کمک به بیماران دارای اختلال شخصیت است. در این تئوری، فرض بر این است که بعد از تولد با توجه به جو خانواده و نوع تعامل والدین با کودک و در صورت مساعد نبودن موارد فوق، طرحواره هایی شکل می گیرد.

برای مثال اگر مادر، طردکننده و سرد باشد، این ذهنیت در کودک شکل می گیرد که آدم ها، طردکننده و به لحاظ عاطفی، محروم کننده هستند و در واقع، کودک وارد حوزه بریدگی و طرد می شود و طرحواره هایی مثل رهاشدگی و محرومیت عاطفی شکل می گیرد که زمینه اختلال شخصیت مرزی یا بردرلاین و اختلال شخصیت پارانویید می شود و یا اگر والدین ایرادگیر، عیبجو و سختگیر باشند، طرحواره معیارهای سختگیرانه شکل می گیرد که زمینه ساز اختلال شخصیت وسواسی خواهد شد.

البته در شکل گیری طرحواره ها، عوامل ژنتیک و آمادگی های مزاجی هم نقش دارد، ولی با این حال، بر نقش عوامل محیطی و اکتساب تاکید بیشتری می شود.

دکتر جفری یانگ، بنیانگذار و سرپرست مراکز شاخت درمانی نیویورک و کانتیکات است و در گروه روان پزشکی دانشگاه کلمبیا تدریس می کند. او مدرک فوق لیسانس خود را از دانشگاه ییل و دکتری خود را از دانشگاه پنسیلوانیا دریافت کرد. سپس دورۀ فوق دکتری خود را در مرکز شناخت درمانی گذراند و در موسسۀ او، به مقام سرپرست پژوهشی و آموزشی منصوب شد. او در طی هجده سال گذشته، از روش های درمانی مناسبی برای بیماران خود استفاده کرده است. یانگ صدها کارگاه آموزشی در جهان برگذار کرده و شناخت درمانگران زیادی را آموزش داده است.

دکتر یانگ، نویسندۀ مشترک مطالعات مهم نتایج روان درمانی در زمینۀ اثربخشی شناخت درمانی است و به عنوان مشاور در چندین پروژۀ پژوهشی شرکت داشته است. او، عضو هیأت تحریریۀ مجلۀ پژوهش و درمان شناختی است. یانگ آثار زیادی در زمینۀ شناخت درمانی منتشر نموده و یکی از نویسندگان کتاب دانش شناخت پایه و اختلالات بالینی (با کمک وین استین) و زندگی خود را دوباره بیافرینید (با کمک ژانت کلسکو) است. کتاب «زندگی خود را دوباره بیافرینید»، یک کتاب خودیاری بر اساس رویکرد طرحواره درمانی است.

ویژگی های برجسته کتاب شناخت درمانی

یکی از ویژگی های برجستۀ کتاب شناخت درمانی، تلفیق خلاقانۀ رفتاردرمانی شناختی با رویکردهایی همچون گشتالت، روابط موضوعی و روانکاوی است. دکتر یانگ در این مدل، علاوه‌بر تأکید بر شناخت و اصلاح افکار، به رابطۀ درمانی، تجربۀ عاطفی و بررسی تجارب کودکی نیز اهمیت ویژه ای می دهد. به همین دلیل، این کتاب صرفاً یک راهنمای تکنیکی نیست، بلکه اثری عمیق برای درک ساختار شخصیت و ریشه های اختلالات مزمن روانشناختی محسوب می شود.

در بخش های مختلف کتاب شناخت درمانی، موضوعاتی همچون جلب همکاری مراجع، برانگیختن آمایۀ مشارکتی، ضابطه مندی مشکلات در قالب طرحواره ها و شیوۀ مواجهه با مقاومت بیماران مطرح شده است. همچنین نویسنده توضیح می دهد که طرحواره درمانی، چگونه می تواند در جلوگیری از عود افسردگی، درمان اختلال های اضطرابی، سوء مصرف مواد، اختلال های خورد و خوراک، درد مزمن و حتی آسیب های روانشناختی و جسمی مؤثر باشد.

از دیگر نقاط قوت کتاب شناخت درمانی، می توان به وجود پرسشنامۀ تجدیدنظرشدۀ طرحوارۀ یانگ، راهنمای درمانجو، فهرست جامع طرحواره ها، جداول تخصصی، مثال های کاربردی و پیوست های آموزشی اشاره کرد. این امکانات باعث می شوند خواننده بتواند علاوه بر درک مفاهیم نظری، از کتاب به عنوان یک منبع عملی در فرایند درمان نیز استفاده کند.

مطالعۀ این کتاب شناخت درمانی، بهتر است به صورت مرحله ای انجام شود؛ به این معنا که ابتدا خواننده با مبانی طرحواره درمانی و مفهوم طرحواره های ناسازگار آشنا شود و سپس به سراغ فنون درمانی و مثال های بالینی برود. وجود مثال های متعدد، باعث شده است حتی مطالب تخصصی نیز برای مخاطب قابل فهم تر و ملموس تر شوند.

در مجموع، این کتاب شناخت درمانی، اثری ارزشمند، علمی و عمیق در حوزۀ شناخت درمانی و طرحواره درمانی است که می تواند نگاه درمانگران و علاقه مندان به اختلالات شخصیت را به صورت بنیادین گسترش دهد. اگر به دنبال کتابی جامع، تخصصی و کاربردی در زمینۀ طرحواره درمانی هستید، این اثر از منابع مهم و قابل اعتماد در این حوزه به شمار می رود.

کتاب شناخت درمانی، فراتر از یک کتاب آموزشی ساده، راهنمایی جامع برای درک عمیق ساختار شخصیت و درمان اختلالات مزمن روانشناختی است. این اثر، با ارائۀ مباحث علمی، مثال های بالینی، ابزارهای ارزیابی و فنون کاربردی، توانسته است به منبعی ارزشمند برای درمانگران و علاقه مندان حوزۀ روانشناسی تبدیل شود. اگر به دنبال کتابی هستید که هم مبانی نظری قدرتمندی داشته باشد و هم در فضای واقعی درمان قابل استفاده باشد، این اثر می تواند انتخابی حرفه ای و الهام بخش برای شما باشد.

بخشی از کتاب شناخت درمانی برای اختلال های شخصیت

«در سال های اخیر درمانگران رفتاری (لینهان، ۱۹۸۷-۱۹۹۳؛ لینهان، آرمسترانگ، سوآرز، آلمون و هِرد، ۱۹۹۱) و شناختی رفتاری (فلمینگ و پرتزر، ۱۹۹۰؛ فریمن، پرتزر، فلمینگ و سیمون، ۱۹۹۰؛ مک‌گین و یانگ، ۱۹۹۶، پرتزر و بک، ۱۹۹۶) دست به مفهوم پردازی و ایجاد درمان های شناختی رفتاری برای اختلال های شخصیت زده اند. رویکردهای شناختی که در ابتدا برای درمان اختلال های عاطفی معرفی شد، تحت تأثیر اندیشه های “تحلیلگران ایگو” از جمله آدلر، هورنای، سالیوان و فرانکل است. گرچه نوآوری های درمانی آنها از دیدگاه روانکاوی، رادیکالی در نظر گرفته می شد اما درمانگران شناختی در بسیاری از روش ها، تابع درمان های بینشی بودند که در درمان از تکنیک های درونگرانه به منظور تغییر شخصیت آشکار بیمار استفاده می کردند (بک، ۱۹۶۷؛ الیس، ۱۹۶۲). بک، الیس و همکارانشان، از اولین کسانی بودند که از طیف گسترده ای از تکنیک های رفتاردرمانی از جمله تکالیف خانگی مواجههٔ زنده ساختاریافته استفاده کردند. آنها به طور مداوم، بر تأثیر تکنیک های شناختی و رفتاری نه تنها بر روی نشانه ها بلکه بر طرحواره های شناختی یا کنترل باورها تأکید داشتند. طرحواره ها دستورالعملی برای هدایت تمرکز، جهت گیری، کیفیت زندگی روزانه و وابستگی های خاص فراهم می کنند.

نظریه پردازان شناخت درمانی و روانکاوی، از لحاظ مفهومی، هر دو بر این باور هستند که معمولاً شناسایی و تعدیل مشکلات “محوری” در درمان اختلال های شخصیت مؤثرتر است؛ اما این دو رویکرد، نگاه متفاوتی در مورد ماهیت این ساختار محوری دارند. در رویکرد روانکاوی، ساختار مذکور ناهشیار در نظر گرفته می شود و به سادگی در دسترس بیمار قرار ندارد.»

کتاب فنون شناخت درمانی

مولف: رابرت ل. لیهی
مترجمان: حسین ناصری؛ دکتر لادن فتی؛ شهرزاد طهماسبی مرادی؛ شیما شکیبا و کاوه ضیایی
ناشر: انتشارات دانژه
سال نشر: ۱۳۹۴
نوبت نشر: ششم
محل نشر: تهران

درمان شناختی- رفتاری، درمانی کوتاه مدت، برخوردار از پشتوانه پژوهشی قوی و قابل استناد است. اثربخشی، کاربردی و مقرون به صرفه بودن این روش درمانی در حوزه های متعدد اختلالات روانی نشان داده شده است. این توانمندی ها، مرهون فنون مورد استفاده در این رویکرد درمانی است.

در این کتاب، علاوه بر توضیح هر فن، یک گفتگوی درمانی برای نمایش آن، برگه های کار مورد استفاده بیمار برای انجام تکالیف، هم در متن کتاب و هم به شکل لوح فشرده، ارائه شده است. توصیف مشکلات احتمالی که درمانگر با آن روبرو می شود و نحوه مقابله با آن، ارائه نمونه هایی از جلسات درمان دو مشکل رایج یعنی انتقاد از خویشتن و نیاز به تایید دیگران و نیز ارائه چندین پرسشنامه مورد استفاده در کار بالینی، از جمله مباحث کتاب است.

کتاب فنون شناخت درمانی ترجمۀ دکتر لادن فتی، از 18 فصل تشکیل شده است که در ابتدا، نویسنده برای شناسایی و ارزیابی افکار، فرض ها و نگرانی های بیمار در اتاق درمان، فنونی ارائه کرده و چالش های مربوط به آن را مورد بررسی قرار می دهد. در ادامه، نویسنده به پردازش اطلاعات و خطاهای منطقی و قرار دادن موضوع در دورنما پرداخته است. در مرحلۀ بعد، درمان متمرکز بر طرحواره معرفی شده است و فنون پردازش هیجانی مطرح شده اند و پس از آن به آزمودن تعریف های شناختی پرداخته شده است.

در دو فصل بعدی، دو گفتگو در اتاق درمان با موضوعات تغییر دادن نیاز تایید دیگران و چالش با خود انتقادگری مطرح شده است تا راهنمای عملی ای برای درمانگر در پرداختن به این مسائل اساسی در اتاق درمان باشد. در پایان نیز، راهنمایی بخش از مطالب مطرح شده در کتاب بیان شده است.

در هر فصل از کتاب، ابتدا هر فن، معرفی و توصیف شده است و سپس، مثال هایی از سوالاتی که در جلسه درمانی می تواند مطرح شود به همراه کاربرد هر فن در محاورۀ بالینی و تعیین تکلیف مربوط به فن برای بیمار و همچنین مشکلاتی که در استفاده از هر فن می تواند بوجود بیاید به همراه نحوۀ مقابله با آن ها آمده است. در کنار این ها، سایر فنونی که می توان در کنار هر فن به کار برد و برگه های خودیاری و تکالیف برای بیماران در کنار فن مربوطه ارائه شده است.

خواندن این اثر به تمامی علاقمندان به مباحث روانشناسی، دانشجویان و دانش آموختگان حوزه های مختلف بهداشت روان توصیه می شود.

منابع اقتباس مقاله: روان آموز؛ انتشارات ارجمند