هر کتاب روانشناسی کودک که از سوی پژوهشگر و روانشناسی آگاه و کارآزموده تالیف می شود، در واقع منبعی ارزشمند برای شناخت بهتر دنیای ذهنی، عاطفی، رفتاری و درک مهمترین نیازهای کودکان در مراحل رشد است. به طور کلی در هر کتاب روانشناسی کودک، تلاش می شود تا با بررسی موضوعاتی مانند رشد شناختی، شکل گیری شخصیت، مدیریت هیجان ها، مشکلات و دشواری های رفتاری، تعامل والدین و فرزندان و تأثیر محیط خانواده بر رشد کودک، به والدین، مربیان و متخصصان کمک شود تا رفتارهای کودکان را دقیق تر درک کنند و واکنش های سازنده و مناسب تری در برابر نیازها و چالش های آنان داشته باشند. مطالعه منابع معتبر در این حوزه کتاب روانشناسی کودک، می تواند زمینه ساز بهبود شیوه های تربیتی، تقویت رابطه والد و کودک و فراهم کردن بستری مناسب برای رشد سالم و همه جانبه کودکان باشد. در ادامه این مقاله، به چند مورد از آثار برگزیده در حوزه کتاب روانشناسی کودک اشاره می کنیم.
کتاب خانواده و دشواری های رفتاری کودکان
عنوان: خانواده و دشواری های رفتاری کودکان
مولف: علی قائمی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات انجمن اولیا و مربیان
سال نشر: ۱۳۹۰
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران
کتاب «خانواده و دشواری های رفتاری کودکان»، بر اساس مشکلات شایعی که والدین و مربیان با کوکان و نوجوانان دارند، شکل گرفته و سعی کرده پس از تبیین علل و زمینه های هر یک از مشکلات رفتاری، راهکارهایی برای کنترل و اصلاح این معضلات، ارائه دهد.
این کتاب، با مقدمه ای درباره چیستی تربیت و ابعاد و اهداف آن شروع می شود و پس از بحث از مفهوم ناسازگاری و ملاک های آن، به انگیزه های کودکان برای بروز این رفتارها و اصول کلی درمان آنها می پردازد. بحث بعدی با عنوان «ما و لغزش های کودکان»، اقدامات تربیتی را در سه مرحله ی شناخت علل، برنامه ریزی و اجرا، توضیح می دهد و نکاتی برای هر مرحله ذکر می کند.
در ادامه، در قالب یازده عنوان، مصادیقی از ناسازگاری رفتاری کودکان را مورد بحث قرار می دهد؛ این عناوین عبارتند از: بی‌قراری، سرکشی و لجبازی، خشم، دشمنی، درگیری و نزاع، بددهنی، پرخاشگری کودکان، شرارت، خرابکاری، تقلب و دزدی.
نویسنده کتاب، از معلمان و اساتید با سابقه در علوم تربیتی است و تاکنون کتاب های متعددی در زمینه تربیت به رشته تحریر درآورده است.
کتاب درمان شناختی رفتاری اصطراب در کودکان
عنوان: درمان شناختی – رفتاری اضطراب در کودکان
رویکرد واحد پردازه ای
مولف: بروس ف. چورپینا
مترجم/ محقق: کتایون حلمی
ناشر: انتشارات ارجمند
سال نشر: ۱۳۹۵
نوبت نشر: دوم
محل نشر: تهران
انتشارات گیلفورد دست به انتشار مجموعه کتاب هایی زده است به نام راهنماهایی برای درمان شواهدمدار و فرد ویژه و ویراستار ارشد این مجموعه، ژاکلین برسوز است.
کتاب حاضر، یکی از کتاب های این مجموعه است که در دسته کتاب روانشناسی کودک قرار گرفته و برای کودکان مبتلا به اختلالات اضطرابی نوشته شده است. در این کتاب بر اساس شواهد علمی و پژوهشی و با پشتوانه سال ها نظرپردازی برای گره گشایی و تدبیراندیشی مشکلات اضطرابی کودکان در اختیار متخصصان قرار گرفته است.
درمان مشکلات اضطرابی کودکان، در واقع زدن دو تیر با یک نشان است؛ زیرا از یک سو درمان مشکل فعلی است و از سوی دیگر، پیشگیری محسوب می شود. نویسنده با ذکر مثال های موردی در رفع مشکلات درمان توانسته است کتابی ماندگار و اثرگذار در حوزۀ درمان- شناختی دفتاری اختلالات اضطرابی و کودکان پدید آورد.
کتاب لجبازی کودکان
عنوان: لجبازی کودکان (چگونه با کودک لجباز و نافرمان خود رفتار کنم؟)
مولف: فاطمه بیانفر
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات دانژه
سال نشر: ۱۳۹۲
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران
این کتاب، یکی از بهترین و کاربردی ترین آثار، در حوزه کتاب روانشناسی کودک است. کتاب «لجبازی کودکان»، در چهار فصل تدوین شده که به تفصیل ویژگی های کودکان لجباز و تشخیص افتراقی آن با سایر اختلال ها را در فصل یکم و عوامل موثر در ایجاد لجبازی و نافرمانی کودکان را در فصل دوم، توصیف و تبیین می کند. در فصل سوم و چهارم، اصلاح عوامل فردی و خانوادگی و محیطی را به طور دقیق و کاربردی مورد بررسی قرار می دهد.
اثر حاضر، هم راهنمای مناسبی برای والدین و هم مورد استفاده متخصصان، مربیان، معلمان، مشاوران مدارس و همه کسانی است که به کودکان و نوجوانان سر و کار دارند. امید است مطالعه این کتاب که در نوع خود کم نظیر است، مورد استقبال متخصصان و نیز والدین و علاقمندان به مطالعه در حوزه روانشاسی کودک قرار گیرد.
کتاب سنجش و درمان مشکلات دوران کودکی
عنوان: سنجش و درمان مشکلات دوران کودکی
مولف: کارولین اس. شرودر، بتی ان. گوردون
مترجم/ محقق: مهرداد فیروزبخت
ناشر: انتشارات دانژه
سال نشر: ۱۳۸۵
نوبت نشر: اول
محل نشر: تهران
این کتاب، محصول نزدیک به سه دهه تلاش مولفان متخصصی است که در حوزه کتاب روانشناسی کودک فعال بوده و مشکلات دوران کودکی را از بدو تولد تا نوجوانی، با وسعت و دقتی سزاوار کاویده اند. هر مشکل را هم با شرح مبانی نظری و هم با ذکر موارد، از سنجش و ارزشیابی تا درمان و کاربردهای عملی رویکردها، از دارو درمانی تا درمان های شناختی- رفتاری، به روشنی باز نموده اند.
این کتاب در سه بخش و چهارده فصل سامان یافته است:
بخش اول: «اساس» که شامل ۲ فصل است: پیدایش آسیب روانی، سنجش تا مداخله.
بخش دوم: «اداره کردن مشکلات شایع» که شامل ۹ فصل است: مشکلات خوردن، آموزش توالت رفتن و بی اختیاری ادرار و دفع، عادات و تیک ها، خواب، میل جنسی و مشکلات جنسی، ترس ها و اضطراب ها، افسردگی، رفتار مخل، اختلال کمبود توجه؛ بیش فعالی.
بخش سوم: «اداره کردن رویدادهای پر استرس زندگی» که شامل ۳ فصل است: خواهر و برادرها، طلاق، داغدیدگی.
بی تردید کتاب «سنجش و درمان مشکلات دوران کودکی» یکی از آثار کم نظیری است که در حوزه روانشناسی بالینی کودک به فارسی ترجمه شده است و برای صاحب نظران و اساتید و دانشجویان رشته های روان شناسی، روان پزشکی، طب کودکان، مشاوره، مددکاری و همه درمانگران و مربیانی که با کودکان سر و کار دارند، قابل استفاده است.
کتاب تغییر دادن رفتارهای کودکان و نوجوانان
عنوان: تغییر دادن رفتارهای کودکان و نوجوانان
مولف: جان دی. کرومبولتز – هلن بی. کرومبولتز
مترجم/ محقق: یوسف کریمی
ناشر: انتشارات فاطمی
سال نشر: ۱۳۹۲
نوبت نشر: بیستم
محل نشر: تهران
کتاب تغییر دادن رفتارهای کودکان و نوجوانان، نیز یکی دیگر از آثار ارزشمند در حوزه کتاب روانشناسی کودک است که با تکیه بر روانشناسی و آموزش و پرورش، از اصل هایی سخن می گوید که امروزه، به صورتی بسیار گسترده کاربردهای فراوان دارد.
مربیان، معلمان، پدران و مادران، در کودکستان ها، دبستان ها و مدرسه های راهنمایی تحصیلی و دبیرستان ها و مدرسه های کودکان استثنایی، بیمارستان های روانی، مراکز اصلاح و تربیت نوجوانان بزهکار و خانواده ها از اصل هایی که در این کتاب آمده است، برای پدید آوردن رفتارهای پسندیده در کودکان و نوجوانان، راه ها و روش های فراوان آموخته اند و آن ها را به کار برده اند.
در مجموع، شش اصل اساسی در این کتاب برای پدید آوردن رفتارهای پسندیده و حذف رفتارهای ناپسند در کودکان و نوجوانان بیان شده است.
هر یک از این اصل ها، با مثال ها و داستان هایی روشن، که بیشتر واقعی است، درهم آمیخته شده است تا به صورتی ساده و آشنا و با زبان و بیانی گیرا، درخور فهم همگان باشد. به همین سبب٬ کتاب علاوه بر از کارشناسان و پژوهشگران روانشناسی، می تواند برای معلمان، دانشجویان تربیت معلم و همه کسانی که به صورتی با کودکان و نوجوانان سر و کار دارند، راهنمایی بسیار سودمند و پاسخگوی بسیاری از پرسش هایی باشد که درباره رفتارهای کودکان و نوجوانان دارند.
نکته مهمی که باید اینجا ذکر شود، این است که این مثال ها و داستان ها، نباید از سوی خواننده به عنوان نسخه ای قطعی برای اصلاح رفتار نامطلوب طلقی شود؛ زیرا ممکن است هر رفتاری، ناشی از علل متعددی باشد.
کتاب خانواده و مسائل مدرسه ای کودکان
عنوان: خانواده و مسائل مدرسه ای کودکان
مولف: علی قائمی
مترجم/ محقق:****
ناشر: انتشارات انجمن اولیان و مربیان
سال نشر: ۱۳۸۷
نوبت نشر: پنجم
محل نشر: تهران
مسأله تربیت، مسأله حیات و ممات ملتهاست. بنای آن، در خانواده آغاز می شود و در جامعه و مدرسه، تکمیل می گردد. پدری، مادری و معلمی یک مسئولیت پذیری است، آن کس حق دارد خود را در معرض این مسئولیت قرار دهد که قادر به ادای آن باشد، در غیر این صورت، این نوعی ستم و خیانت به امانت خداوند است.
ما در برابر شرایط فرزندان و در نهایت وضع جامعه خود، مسئولیت داریم. ریشه های کجروی و انحراف، اغلب به ما بر می گردد، همچنان که سعادت نسل و جامعه، در گرو هشیاری و انجام وظیفه والدین و مربیان است. به طور معمول، به این قبیل موضوعات، در کتاب روانشناسی کودک یا کتاب های تربیتی اشاره می شود.
“این کتاب را استادان شورای طرح جامع آموزش و مشاوره خانواده، باتوجه به نیازهای آموزشی والدین تدوین کرده اند. مباحث کتاب مشتمل است بر: تربیت دینی، عاطفی و اجتماعی و مراقبت جنسی، ویژگی های رشد در دوره جوانی و رابطه خانه و مدرسه .خواننده در فصل های پایانی، با مشکلات تحصیلی نوجوانان و خدمات راهنمایی و مشاوره آشنا می شود.”
کتاب بچه های بهشتی
عنوان: بچه های بهشتی
مولف: جان گری
مترجم/ محقق: نفیسه معتکف
ناشر: انتشارات لیوسا
سال نشر: ۱۳۹۳
نوبت نشر: ششم
محل نشر: تهران
تعداد صفحات: ۴۵۶ صفحه
این کتاب، از دیگر آثار برگزیده در حوزه کتاب روانشناسی کودک است و شامل چهارده فصل است که به ترتیب با موضوعاتی، مانند بچه های بهشتی، چگونه از رهنمودهای پنج گانه استفاده کنیم؛ مهارت های جدید تربیتی؛ مهارت های لازم برای کم کردن مخالفت های بچه ها؛ مهارت تربیتی در زمینه بهبود روابط والدین با فرزندان چگونه کودک خود را تشویق کنیم؛ مهارت های لازم برای منترل بچه؛ بچه ها با هم تفاوت دارند و…
در بخشی از این کتاب، نویسنده می گوید: در بسیاری از موارد، خواندن کتاب بچه های بهشتی، مهر تأییدی است بر کارهای درستی که در گذشته انجام می دادید؛ در موارد دیگر، به اشتباهات خود پی می برید و می توانید به بسیاری از سؤال های بی جواب خود، پاسخ دهید. اگرچه این کتاب نمی تواند همه مشکلات شما را حل کند، اما راه حل مناسبی برای حل مشکلات کلی شما بیان می دارد. شما با خواندن این کتاب، می توانید به گونه ای متفاوت و بسیار مؤثرتر از قبل، مشکلاتتان را حل کنید. شما با شناخت بهتر از فرزندانتان، می توانید برای سؤال هایی که هر روزه با آن ها مواجه می شوید، پاسخ های مناسب بیابید.
کتاب بچه های بهشتی، برای تربیت کردن فرزندان شما در سنین مختلف مناسب است. مهارت ها و نکات آموزشی این کتاب در تربیت بچه ها، از سنین کم گرفته تا نوجوانی و بچه های در سن بلوغ، نیز مؤثر است. حتی اگر شما نوجوانی دارید و اکنون می خواهید از آموزه های این کتاب در تربیتش استفاده کنید نیز، می توانید به راحتی این مهارت های اساسی را یاد گرفته و آن ها را به کار گیرید.
من خودم با استفاده از روش های جدید تربیتی، متوجه شدم که فرزندانم نسبت به این روش ها، خیلی زود واکنش و عکس العمل نشان می دهند. اگرچه آنها طبق روش های غلط قدیمی تربیت شده بودند و برای کارهای بدشان تنبیه می شدند، اما به کار گرفتن روش های جدید برای تربیت کردن آنها، بسیار مؤثر واقع شد. با استفاده از فن ها و مهارت هایی که در این کتاب ارائه خواهد شد، بچه ها در هر سنی و هر خانواده ای که باشند، عکس العمل مثبتی به نحوه تربیت کردن شما نشان خواهند داد.
مهارت ها و تکنیک های ارائه شده در این کتاب، برای تربیت کردن همه بچه ها مناسب است. حتی بچه هایی که با آنها بدرفتاری یا خشونت شده و یا والدینشان آنها را سخت تنبیه می کردند. ناگفته پیداست که این نوع از بچه ها، مشکلات رفتاری خاص خودشان را دارند، اما وقتی والدین آنها از روش های تربیتی نوین ارائه شده در این کتاب استفاده می کنند، بهتر می توانند ناهنجاری های رفتاری آن ها را کنترل کرده و مشکلات آن ها را حل کنند. مطمئن باشید که اگر از این گونه بچه ها واقعاً حمایت کنید و عشق و علاقه خودتان را نسبت به آن ها نشان دهید، آن ها به راحتی تغییر می کنند.
منابع اقتباس مقاله: انتشارات ارجمند؛ نشر دانژه؛ انتشارات فاطمی
