یکی از جهات شهرت زینب کبری (س) به لقب «عقیله بنی هاشم» احادیث گوناگونی است که وی از حضرت زهرا (س) و پیامبر (ص) نقل می کند. عبدالله بن عباس که خود از راویان مشهور روایات است، به هنگام نقل حدیث از حضرت زینب (س)، از آن حضرت با عنوان «عقیلتنا زینب بنت علی (ع)» یاد می کند.[۱]
در ادامه به برخی از احادیث حضرت زینب (س) که از صدیقه طاهره (س) و پیامبر گرامی اسلام (ص) در موضوعات مختلف نقل کرده است، اشاره می کنیم.
۱. پاداش محبت اهل بیت (ع)
نخستین حدیث از احادیث حضرت زینب (س) که در اینجا به آن اشاره می کنیم، حدیثی زیبا از رسول خدا (ص) درباره اثر محبت اهل بیت (ع) است. زینب کبری (س) این احادیث را از مادر گرامی شان حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا (س) و ایشان از پدرش رسول خدا (ص) چنین نقل می کند:
«أَلا مَنْ مَاتَ عَلَى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ مَاتَ شَهِیداً؛[۲] آگاه باشید هرکس با محبت و عشق به خاندان محمد (ص) از دنیا برود [در حکم] شهید از دنیا رفته است.»
بدون شک منظور از محبت در این روایت محبت واقعی است. محبت واقعی محبتی است که همراه با عمل و اطاعت از دستورات اهل بیت (ع) باشد. کسی می تواند خود را عاشق واقعی خاندان پیامبر (ص) معرفی کند که همواره به دنبال کسب رضایت الهی و ترک معاصی و گناهان باشد. علاوه بر این در زمان های حساس و سرنوشت ساز، برای دفاع از اهل بیت (ع) از هیچ تلاشی دریغ نکند و با جان و مال در این مسیر قدم بردارد.
یکی از کسانی که به یقین مصداق بارز این حدیث می باشد، وجود نازنین زینب کبری (س) است که در طول دوران حیات خود به عشق برادرش حضرت سید الشهداء (ع)، صبورانه سختی ها را به جان خرید و لحظه ای در دفاع از امام حسین (ع) و خاندانش کوتاهی نکرد.
۲. خطبه فدکیه
یکی از مهمترین احادیث حضرت زینب (س)، خطبه فدکیه و دیگر سخنان مادرش حضرت فاطمه (س) پیرامون غصب خلافت و غصب فدک توسط خلیفه اول و دوم است. اشاره به متن کامل سخنان حضرت صدیقه طاهره (س) از حوصله این نوشتار خارج است و ما فقط به بیان برخی از فقرات آن اکتفا می کنیم. در اواسط این خطبه، حضرت زهرا (س) ضمن توصیه به حمد و سپاس خداوند، به غاصبان حق ولایت جایگاه و مقام خاندان اهل بیت (ع) را یادآور شده، می فرماید:
«فَاحْمَدُوا اَللَّهَ اَلَّذِی بِعَظَمَتِهِ وَ نُورِهِ اِبْتَغَى مَنْ فِی اَلسَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِی اَلْأَرْضِ إِلَیْهِ اَلْوَسِیلَهَ، فَنَحْنُ وَسِیلَتُهُ فِی خَلْقِهِ، وَ نَحْنُ آلُ رَسُولِهِ، وَ نَحْنُ حُجَّهُ غَیْبِهِ، وَ وَرَثَهُ أَنْبِیَائِهِ[۳]؛ پس حمد و ثناى خدایی را بجا آورید که با عظمت و نورش تمام اهل آسمان و زمین در جستجوى وسیله اى به سوى اویند؛ و ما آن وسیله ى الهى در خلقش هستیم، و ما خاندان فرستاده اوییم، و ما مقربان درگاه خدا، و جایگاه قدس او، و حجت غیبى الهى و وارث انبیاى اوییم.»
در پایان این خطبه حضرت صدیقه طاهره (س) رو به سوی قبر نبی مکرم اسلام (ص) نموده و اشعار زیر را بر زبان جاری می فرماید:
«قَدْ کَانَ بَعْدَکَ أَنْبَاءٌ وَ هَنْبَثَهٌ لَوْ کُنْتَ شَاهِدَهَا لَمْ تَکْثُرِ اَلْخُطَبُ
همانا پس از تو خبرها و غوغائى بپا شد که اگر تو بودى این همه گرفتارى و دشوارى رخ نمی داد.
إِنَّا فَقَدْنَاکَ فَقْدَ اَلْأَرْضِ وَابِلَهَا وَ اِخْتَلَّ قَوْمُکَ فَاشْهَدْهُمْ فَقَدْ نَکَبُوا
ما بمانند زمینى که از باران محروم بماند تو را از دست داده ایم، و در قوم تو اختلال پدید آمده و شاهد باش که دست از ایمان شسته اند.
قَدْ کَانَ جَبْرَئِیلُ بِالْآیَاتِ یُؤْنِسُنَا فَغِبْتَ عَنَّا فَکُلُّ اَلْخَیْرِ مُحْتَجِبٌ
جبرئیل پیوسته با آوردن آیات مونس ما بود، و تو از ما پنهان شدى و با رفتن تو تمام خیرات از ما پوشیده گشت.
فَکُنْتَ بَدْراً وَ نُوراً یُسْتَضَاءُ بِهِ عَلَیْکَ یَنْزِلُ مِنْ ذِی اَلْعِزَّهِ اَلْکُتُبُ
تو ماه درخشان و نور پرفروغى بودى که از تو کسب نور می شد، و از جانب خداى با عزّت کتاب بر تو نازل می گشت.
تَجَهَّمَتْنَا رِجَالٌ وَ اُسْتُخِفَّ بِنَا بَعْدَ اَلنَّبِیِّ وَ کُلُّ اَلْخَیْرِ مُغْتَصَبٌ
پس از پیامبر مردانى با چهره هاى درهم و خشن با ما روبرو شدند و به ما توهین و استخفاف نمودند، و تمام خیرات به تاراج رفته است.[۴]
۳. خلقت حضرت فاطمه (س)
از جمله احادیث حضرت زینب (س) به نقل از پیامبر گرامی اسلام (ص)، حدیثی نورانی و زیبا درباره مادرشان حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا (س) است. در این حدیث رسول اکرم (ص) دختر مکرمه خود را این چنین توصیف می فرماید: «إِنَّ فَاطِمَهَ خُلِقَتْ حُورِیَّهً فِی صُورَهِ إِنْسِیَّهٍ؛[۵] همانا فاطمه، حوریه ای بهشت است که به صورت انسان خلق شده است.
این کلام در واقع اشاره به این نکته دارد که حضرت زهرا (س) با این که در این دنیا زندگی می کند و مانند انسان های زمینی هستند، اما همانند زنان بهشتی، پاک و بدون عیب و نقص است و هیچ گونه آلودگی در ایشان وجود ندارد.
۴. داستانی شگفت انگیز از کرامت حضرت زهرا (س)
در میان احادیث حضرت زینب (س)، داستانی زیبا از کرامات حضرت صدیقه طاهره (س) نقل شده است. از شواهدی که در داستان بیان شده، آشکار می شود که این ماجرا در زمانی رخ داده که هنوز زینب کبری (س) به دنیا نیامده است. بنابراین می توان گفت که این داستان، بعدها توسط حضرت فاطمه (س) یا یکی دیگر از اعضای خانواده، برای حضرت زینب (س) نقل شده است.
حضرت زینب (س) نقل می کند که روزی پدرم نماز را همراه رسول خدا (ص) اقامه کرد و سپس پیامبر اکرم (ص) رو به امام علی (ع) کرده و از ایشان می پرسد: «آیا غذایی نزد شماست؟»
امام علی (ع) پاسخ می دهد: «سه روز است که غذایی نخورده ام و در خانه ام نیز هیچ غذایی باقی نمانده است.» رسول خدا (ص) فرمود: «پس با من بیا به نزد فاطمه برویم.»
آنگاه هر دو وارد خانه فاطمه (ع) شدند و دیدند که فاطمه و دو فرزندش امام حسن و امام حسین (ع)، از شدت گرسنگی بی تاب و ضعیف شده اند. پیامبر خدا (ص) فرمود: «ای فاطمه! پدرت فدای تو، آیا چیزی برای خوردن داری؟»
فاطمه (س) (از روی حیا) سکوت کرد، سپس گفت: «بله» آنگاه برخاست و نماز خواند، سپس صدایی شنید. وقتی برگشت، دید ظرفی پر از غذا در مقابلش است. پس آن را برداشت و نزد پدرش پیامبر اکرم (ص) آورد و در برابر او گذاشت.
پیامبر (ص)، علی، فاطمه، حسن و حسین (ع) را گرد آورد و علی (ع) با تعجب به فاطمه (س) نگاه می کرد و می گفت: «من از نزد او رفتم در حالی که در خانه اش هیچ غذایی نبود!» سپس به فاطمه (س) گفت: «ای دختر رسول خدا! این غذا از کجا برایت آمده است؟!»
فاطمه (س) پاسخ داد: «هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَرْزُقُ مَنْ یَشَآءُ بِغَیْرِ حِسَابٍ؛[۶] این از سوى خداست. خداوند به هر کس بخواهد، بی حساب روزى می دهد.» پس پیامبر اکرم (ص) تبسمی کرد و فرمود: «سپاس خدایی را که در خاندانم همانند زکریا و مریم قرار داد.»[۷]
این حدیث زیبا از احادیث حضرت زینب (س)، بیانگر عظمت و جایگاه والای پنج تن آل عبا (علیهم السلام) است که خداوند برای آنان روزی آسمانی نازل فرموده و آن بزرگواران از این طعام و مائده آسمانی میل کردند.
۵. بهشتی بودن شیعیان و دشمنی خوارج با امیرالمومنین (ع)
یکی دیگر از احادیث حضرت زینب (س)، سخنی است که پیامبر (ص) در آن، به بهشتی بودن شیعیان امیرالمومنین (ع) و دشمنی خوارج با آن حضرت در آینده اشاره می کند. زینب کبری (س) به نقل از مادرش حضرت فاطمه زهرا (س) می فرماید:
«قالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلّى اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم)، لِعَلِیِّ بْنِ أَبِی طالِبٍ (عَلَیهِ السَّلام): أَمَا إِنَّکَ یا ابْنَ أَبِی طالِبٍ، وَ شِیعَتُکَ فِی الجَنَّهِ، وَ سَیَجِیءُ أَقْوامٌ یَنْتَحِلُونَ حُبَّکَ ثُمَّ یَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلامِ کَما یَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِیَّهِ، یُقالُ لَهُمْ: الخَوارِجَهُ، فَإِنْ لَقِیتَهُمْ فَاقْتُلْهُمْ، فَإِنَّهُمْ مُشْرِکُونَ؛[۸]
رسول خدا (ص) به علی بن ابی طالب (ع) فرمود: «بدان ای پسر ابی طالب! تو و پیروانت در بهشت خواهید بود، اما گروهی خواهند آمد که ادعای محبت تو را دارند، ولی از اسلام خارج می شوند، همان گونه که تیر از کمان رها می شود. آنان را “خوارج” می نامند. پس اگر با آنان رو به رو شدی، آنان را از بین ببر؛ زیرا که مشرک اند.»
۶. تداوم سلسله امامت در نسل امام حسین (ع)
از دیگر احادیث حضرت زینب (س)، می توان به حدیثی اشاره کرد که در آن پیامبر اسلام (ص) به دخترش فاطمه زهرا (س) خبر می دهد که نسل امامت در پسر کوچکترش امام حسین (ع) قرار دارد. در این روایت حضرت فاطمه (س) می فرماید:
«کَانَ دَخَلَ إِلَیَّ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ و سَلَم) عِنْدَ وِلاَدَتِی اَلْحُسَیْنَ (عَلَیْهِ السَّلاَمُ) فَنَاوَلْتُهُ إِیَّاهُ فِی خِرْقَهٍ صَفْرَاءَ فَرَمَى بِهَا وَ أَخَذَ خِرْقَهً بَیْضَاءَ وَ لَفَّهُ فِیهَا ثُمَّ قَالَ خُذِیهِ یَا فَاطِمَهُ فَإِنَّهُ إِمَامٌ اِبْنُ إِمَامٍ أَبُو اَلْأَئِمَّهِ اَلتِّسْعَهُ مِنْ صُلْبِهِ أَئِمَّهٌ أَبْرَارٌ وَ اَلتَّاسِعُ قَائِمُهُمْ؛[۹]
«هنگامی که حسین (ع) را به دنیا آوردم، رسول خدا (ص) نزد من آمد. نوزاد را در پارچه ای زرد پیچیده و به ایشان دادم؛ اما ایشان آن پارچه را کنار گذاشتند و پارچه ای سفید گرفتند و حسین را در آن پیچیدند. سپس فرمودند: “مراقب او باش ای فاطمه! زیرا که او امامی است، فرزند امام، و پدر نه امام برگزیده از نسل او، که نهمین آنان قائم ایشان است.»
جمع بندی
بخش عمده احادیث حضرت زینب (س)، روایاتی است که ایشان از مادرش حضرت زهرا (س) و پدربزرگ بزرگوارش پیامبر اسلام (ص) نقل می کند. این احادیث بیشتر راجع به فضائل و ویژگی های اهل بیت (ع) مانند پاداش محبت اهل بیت (ع)، کرامات حضرت زهرا (س)، جایگاه شیعیان در بهشت و تداوم امامت در نسل امام حسین (ع) است. برخی دیگر از احادیث حضرت زینب (س) نیز سخنان مادرشان راجع به غصب فدک است. همچنین احادیثی از زینب کبری (س) درباره اخلاق فردی نقل شده است.
پی نوشت ها
[۱] ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص ۶۰.
[۲] بحرانی، عوالم العلوم، ج۲۱، ص ۳۵۴.
[۳] طبری آملی، دلائل الامامه، ص ۱۱۴.
[۴] مفید، الامالی، ص ۴۰.
[۵] طبری آملی، دلائل الامامه، ص ۱۴۵.
[۶] آل عمران/۳۷؛ این آیه پاسخ حضرت مریم (س) به جناب زکریا (ع) است؛ وقتی زکریا غذاهای گوناگون بهشتی را در کنار او می دید.
[۷] بحرانی، عوالم العلوم، ج ۱۱، ص ۲۱۹.
[۸] بحرانی، عوالم العلوم، ج۱۱، ص ۷۸۴.
[۹] خزاز رازی، کفایه الاثر، ص ۱۹۳.
منابع
قرآن کریم.
ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبین، قم، الشریف الرضی، ۱۳۷۴ش.
بحرانی، عبدالله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، قم، مدرسه الإمام المهدی، بی تا.
خزاز رازی، علی بن محمد، کفایه الأثر فی النص علی الائمه الإثنی عشر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ق.
طبری آملی، محمد بن جریر، دلائل الامامه، قم، بنیاد بعثت مرکز چاپ و نشر، ۱۴۱۳ق.
مفید، محمد بن محمد، الأمالی، قم، جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیه بقم، موسسه النشر الاسلامی، ۱۴۰۳ق.
